Εικόνες

Οι ιαματικές πηγές είναι φυσικές πηγές γνωστές από την αρχαιότητα για τη δυνατότητα να συντελούν στην ίαση μιας ποικιλίας νοσημάτων. Στο παρόν άρθρο εξετάζονται διεξοδικά διαδεδομένες στο κοινό αντιλήψεις.

1. Οι ιαματικές πηγές διαφέρουν από τις κοινές πηγές λόγω της αυξημένης θερμοκρασίας;

Σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες τα ιαματικά λουτρά αντιμετωπίζονται ως σημαντικό συστατιστικό στοιχείο μιας πλούσιας ταξιδιωτικής εμπειρίας. Στην Ελλάδα, δυστυχώς λανθασμένα, η ιαματική λουτροθεραπεία θεωρείται από πολλούς ως δραστηριότητα για γέρους και αρρώστους.

Οι ιαματικές πηγές δεν είναι πηγές συνήθους σύστασης οι οποίες απλώς παρουσιάζουν αυξημένη θερμοκρασία. Καθώς το νερό της πηγής διέρχεται από βαθύτερα στρώματα της γης με υψηλή θερμοκρασία, υποδέχεται μια ποικιλία ιχνοστοιχείων και μετάλλων, τα οποία λόγω της υψηλής θερμοκρασίας διαλύονται σε αυτό σε υψηλά ποσοστά. Ετσι η περιεκτικότητα του ιαματικού νερού σε μια ποικιλία ζωτικών στοιχείων είναι υψηλότερη συγκριτικά με άλλες φυσικές πηγές. Οταν οι θερμές πηγές κατά τη δίοδό τους από βαθύτερα στρώματα υποδέχονται υπερβολικές συγκεντρώσεις ορισμένων ραδιενεργών στοιχείων, δεν έχουν θέση στη θεραπεία.

2. Οι ιαματικές πηγές προσφέρουν θεραπεία σε όλα τα νοσήματα;

Παρά την ευρεία χρήση τους κατά την αρχαιότητα, υπάρχει έλλειψη μεγάλων αξιόπιστων επιστημονικών μελετών. Σύμφωνα με αποτελέσματα μελετών που έχουμε στη διάθεσή μας, η ιαματική λουτροθεραπεία συντελεί στη θεραπεία των ρευματολογικών νοσημάτων, των νευρώσεων, των μεταβολικών διαταραχών (π.χ. μεταβολικό σύνδρομο, αύξηση σακχάρου, χοληστερόλη). Ενώ υπάρχουν αναφορές για τα οφέλη της λουτροθεραπείας σε δερματικές παθήσεις, αναπνευστικά προβλήματα, γυναικολογικά προβλήματα, η θετική επίδραση της λουτροθεραπείας στα νοσήματα αυτά είναι λιγότερο σαφής, λόγω του κενού που υπάρχει σε καλά σχεδιασμένες ιατρικές έρευνες.

3. Η ιαματική λουτροθεραπεία είναι για όλους και δεν απαιτούνται ιδιαίτερες προφυλάξεις;

Η ιαματική λουτροθεραπεία μπορεί να βλάψει τα άτομα όταν:

• Παρουσιάζουν πυρετό
• Υπάρχει ενεργός φλεγμονή με πρήξιμο
• Υπάρχει πρόσφατο εγκεφαλικό επεισόδιο
• Υπάρχει μη ρυθμιζόμενη υπέρταση ή υπόταση
• Υπάρχει σοβαρό καρδιακό πρόβλημα
• Εχουν ορισμένου τύπου φλεβικά προβλήματα
• Υπάρχει σοβαρή αναιμία ή ζάλη
• Υπάρχει μη ρυθμιζόμενη πάθηση θυρεοειδούς
• Πραγματοποιούν λουτροθεραπεία κατά τη διάρκεια της έμμηνου ρύσης
• Υπάρχει προχωρημένη εγκυμοσύνη
• Είναι μωρά ή μικρά παιδιά
• Υπάρχει νόσημα που καθιστά απαγορευτική την άσκηση ή την έκθεση σε θερμό περιβάλλον (π.χ. προχωρημένος καρκίνος)
• Υπάρχουν εγκαύματα ή θερμικές βλάβες.

Πριν από την ένταξη στο πρόγραμμα λουτροθεραπείας πρέπει να προηγηθεί σωστή παθολογική εξέταση. Η συνεχής κολύμβηση ή εμβάπτιση στο νερό δεν πρέπει να υπερβαίνει το μισάωρο. Η επάνοδος του σώματος στη φυσιολογική θερμοκρασία περιβάλλοντος πρέπει να γίνεται σταδιακά (να αποφεύγονται αμέσως μετά τα παγωμένα μπάνια).

4. Η θεραπευτική δράση των ιαματικών λουτρών έχει ως αίτιο τα ωφέλιμα άλατα που περιέχουν;

Η διαφυγή από τη ρουτίνα της καθημερινότητας σε οργανωμένα κέντρα, οι ευεργετικές επιδράσεις της κολύμβησης αυτής καθαυτής και η μυοχαλαρωτική-αγγειοδιασταλτική δράση της αυξημένης θερμοκρασίας είναι παράγοντες που αποτελούν σημαντικές συνιστώσες της θεραπευτικής δράσης των ιαματικών λουτρών. Κατά την εισπνοή υδρατμών των θερμών ιαματικών διαλυμάτων εκπτύσσεται το αναπνευστικό δέντρο και παρέχεται ανακούφιση σε ορισμένες περιπτώσεις πασχόντων από αναπνευστικά νοσήματα.

Σύμφωνα με ορισμένες μελέτες, κατά την ιαματική λουτροθεραπεία μειώνονται τα επίπεδα δεικτών φλεγμονής, της καταλάσης, της υπεροξειδάσης της γλουταθειόνης. Ορισμένοι επιστήμονες συνδέουν τη μείωση ορισμένων δεικτών φλεγμονής σε συστηματικά λουτροθεραπευόμενους με τη συγκέντρωση ορισμένων ωφέλιμων μεταλλικών αλάτων και ουσιών στο ιαματικό νερό.

Η επίθεση ορισμένων ωφέλιμων αλάτων και ιχνοστοιχείων απευθείας στο πάσχον δέρμα έχει συνδεθεί με την ευεργετική δράση της ιαματικής λουτροθεραπείας σε δερματοπάθειες. Παρά ταύτα, η ωφέλιμη δράση των διαλυμένων αλάτων δεν είναι επαρκώς αποδεδειγμένη.

5. Η θεραπευτική δράση των ιαματικών λουτρών είναι ανώτερη από αυτήν των θαλάσσιων λουτρών;

Οι ευεργετική δράση της κολύμβησης είναι το κοινό στοιχείο ανάμεσα στην ιαματοθεραπεία και τη θαλασσοθεραπεία. Το θαλασσινό νερό περιέχει επίσης σημαντικά ιχνοστοιχεία και άλατα σε ωφέλιμες συγκεντρώσεις. Δεν έχουν γίνει μελέτες που να συγκρίνουν την αποτελεσματικότητα των δύο μεθόδων.

Η εφαρμογή συνδυασμένης θαλασσοθεραπείας και ιαματικής λουτροθεραπείας παρέχει τα μέγιστα για τον οργανισμό οφέλη.

6. Η Τα ιαματικά λουτρά είναι μόνο για τα ηλικιωμένα άτομα ή αρρώστους ενώ τα θαλάσσια λουτρά είναι για όλους;

Η ηλικία δεν αποτελεί αντένδειξη για την ιαματική ή τη θαλάσσια λουτροθεραπεία. Επιπρόσθετα οι ευεργετικές επιδράσεις των ιαματικών λουτρών αφορούν και τους υγιείς.

Σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες τα ιαματικά λουτρά αντιμετωπίζονται ως σημαντικό συστατικό στοιχείο μιας πλούσιας ταξιδιωτικής εμπειρίας.

Δυστυχώς στην Ελλάδα λανθασμένα η ιαματική λουτροθεραπεία θεωρείται από πολλά άτομα δραστηριότητα για γέρους και αρρώστους, ενώ τα θαλάσσια λουτρά θεωρούνται δραστηριότητα για νέους και υγιείς.

7. Η ιαματική λουτροθεραπεία μπορεί να υποκαταστήσει την ιατρική αγωγή σε πολλά νοσήματα;

Η ιαματική λουτροθεραπεία δρα συμπληρωματικά και δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ως υποκατάστατο της ενδεικνυόμενης φαρμακευτικής αγωγής.

8. Τα ιαματικά λουτρά μπορούν να πραγματοποιηθούν όλο το χρόνο;

Σε συνθήκες καύσωνα και υψηλών περιβαλλοντικών θερμοκρασιών πρέπει να αποφεύγονται.

9. Η εμβάπτιση στο ιαματικό νερό αρκεί για την εκδήλωση των ευεργετικών αποτελεσμάτων της λουτροθεραπείας;

Κατά τη διάρκεια της κολύμβησης στην ιαματική πηγή, λόγω σύνθετων παραγόντων (π.χ. άνωση, υδροστατική πίεση, έκκριση ορμονών), το σώμα γίνεται πιο ευκίνητο, δημιουργείται αγγειοδιαστολή, υπάρχει τόνωση της κυκλοφορίας, τόνωση του αναπνευστικού συστήματος, απορρόφηση οιδημάτων.

Η συστηματική άσκηση ομαλοποιεί τον μεταβολισμό και αποκαθιστά μια ποικιλία μεταβολικών διαταραχών.

Η κολύμβηση και όχι η απλή εμβάπτιση θα σας βοηθήσει να αντλήσετε τα προσδοκώμενα οφέλη.

10. Η ιαματική λουτροθεραπεία είναι ευεργετική αλλά δεν καλύπτεται από τα ασφαλιστικά Ταμεία;

Παρά το γεγονός ότι η λουτροθεραπεία αντιμετωπίζεται από ορισμένα ασφαλιστικά ταμεία ως εκδήλωση αναψυχής, δημόσια και ιδιωτικά ασφαλιστικά ταμεία καλύπτουν αυξανόμενα σήμερα το σύνολο ή μέρος των εξόδων της ιαματικής λουτροθεραπείας.

Αναστασία Μοσχοβάκη, Ιατρός Ειδική Παθολόγος

Βοτανοθεραπεία και Φάρμακα: ασφάλεια κατά τη χρήση και αλληλεπιδράσεις

Κατ’ αναλογία με τα συμβατικά φάρμακα, τα θεραπευτικά φυτά και τα βότανα περιέχουν ουσίες  που αλληλεπιδρούν μέσα στον οργανισμό και μπορούν να επηρεάσουν τις λειτουργίες του. Πολλές ανεπιθύμητες αντιδράσεις συνδέονται επομένως με τη φυτοθεραπεία και γι’ αυτό είναι απαραίτητο να γνωρίζουμε τι πρέπει να προσέχουμε.

Γενικά οι πιθανότητες ότι ένα θεραπευτικό φυτό μπορεί να προκαλέσει σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες είναι πολύ περιορισμένη, αυτό όμως δε σημαίνει ότι πρέπει να υποτιμούμε τον κίνδυνο.

Αναζητώντας κάποια παραδείγματα, εναλλακτικά θεραπευτικά με αντιπηκτική δράση όπως το σκόρδο (Allium Sativum), το Ginkgo Biloba και το Ginseng αυξάνουν τον κίνδυνο αναστρέψιμων ή μη αιμορραγικών επιπλοκών μέσω αναστολής της συσσώρευσης των αιμοπεταλίων.

Ένα άλλο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι αυτό των φυτών με ανθρακινόνη όπως η αλόη, η κασκάρα, ο ράμνος, η σέννα και το ραβέντι. Τα θεραπευτικά φυτά που περιέχουν ανθρακινόνες, ιδιαίτερα αν λαμβάνονται σε αυξημένες δόσεις και για παρατεταμένες περιόδους, μπορούν να προκαλέσουν κοιλιακές κράμπες εξαιτίας των ερεθισμών που επιφέρουν στα τοιχώματα του εντέρου, αλλά κι επίσης διαταραχή στην ισορροπία των ηλεκτρολυτών και νεφρίτιδες από υπερβολική απώλεια υγρών.

Το περγαμόντο, το γκρέιπ φρουτ και άλλα εσπεριδοειδή μπορούν να προκαλέσουν  φωτοευαισθησία, ενώ άλλα φυτά ανήκοντα στη συνομοταξία των  Compositae (Asteraceae) μπορούν να επιφέρουν αλλεργικές αντιδράσεις αρκετά σοβαρές εξαιτίας και τη παρουσίας l σεσκιτερπενικών λακτονών.

Αρκετά ακόμα φυτά ευρείας χρήσης επιφέρουν τοξικές αντιδράσεις και απαιτείται  προσοχή στις ποσότητες που χορηγούνται.

Αλληλεπιδράσεις φαρμάκων, παράγοντες επιπλοκών και μηχανισμοί

Η παρακολούθηση  για τυχόν αλληλεπιδράσεις ανάμεσα σε συμβατικά φάρμακα και εναλλακτικές φυτοθεραπείες, ιδιαίτερα σε ασθενείς που λαμβάνουν παράλληλα αγωγές για διαφορετικές παθήσεις και συνήθως στους ηλικιωμένους, αποδεικνύεται θεμελιώδους σημασίας.

Γενικά η αλληλεπίδραση φαρμάκων διαπιστώνεται όταν η (φαρμακολογική ή κλινική) απόκριση στην ταυτόχρονη χορήγηση δύο ή περισσότερων φαρμάκων είναι διαφορετική από την αναμενόμενη, η οποία έχει καταγραφεί όταν τα φάρμακα χορηγούνται ξεχωριστά ή –πιο απλά – η αλληλεπίδραση εντοπίζεται όταν τα αποτελέσματα ενός φαρμάκου επηρεάζονται από την ταυτόχρονη λήψη ενός άλλου.

Ο κίνδυνος αυτών των αλληλεπιδράσεων είναι ασφαλώς ανάλογος του αριθμού των φαρμάκων που χορηγούνται και τα πιο συνηθισμένα παραδείγματα αφορούν τα φάρμακα των οποίων η χρήση είναι πιο συχνή, όπως αυτών για τις καρδιαγγειακές παθήσεις, για το μυοσκελετικό σύστημα, για το νευρολογικό ή φάρμακα χρόνιας χρήσης (αντισυλληπτικά, αντιπηκτικά, αντιφλεγμονώδη παυσίπονα, αντικαταθλιπτικά, αγχολυτικά, αντιλιπιδαιμικά).

Στη βιβλιογραφία έχουν αναφερθεί και καταγραφεί διάφορες αλληλεπιδράσεις, ωστόσο λίγες είναι αυτές που έχουν επαληθευτεί κλινικά. Ανάμεσα σε αυτές, βρίσκονται περιπτώσεις θεραπειών  που απευθύνονται σε πολύ συγκεκριμένες παθήσεις. Γενικά, τα άτομα που διατρέχουν το μεγαλύτερο κίνδυνο είναι αυτά που λαμβάνουν αγωγή με φάρμακα αντιπηκτικά, αντιδιαβητικά και γλυκοσίδες δακτυλίτιδας (καρδιακούς γλυκοσίδες)

Ένα ενδιαφέρον παράδειγμα προς εξέταση είναι το πώς το πώς αλληλεπιδρά με διάφορα φυτοθεραπευτικά το συμβατικό αντιπηκτικό φάρμακο βαρφαρίνη (warfarin). Η παρατήρηση προκύπτει όταν μια αγωγή γίνεται πλέον ρουτίνα, έτσι ώστε να γίνονται άμεσα αντιληπτές οι φαρμακολογικές αλληλεπιδράσεις, που διαφορετικά θα ήταν δύσκολο να εντοπιστούν και να αποδοθούν στα σωστά αίτια. Κι αυτό, γιατί για μια αλληλεπίδραση μεταξύ μιας φαρμακευτικής ουσίας κι ενός φυτοθεραπευτικού, εκτός από την παράλληλη χορήγηση επεμβαίνει και μια σειρά από άλλους παράγοντες:

1. Παράγοντες που σχετίζονται με το φυτοθεραπευτικό: Ο τύπος του φυτού, οι ουσίες που περιέχει, το είδος του εκχυλίσματος, το αν υπόκειται σε επεξεργασία, η δόση, ο τρόπος χορήγησής του και η διάρκεια της θεραπείας.
2. Παράγοντες που σχετίζονται με τον ασθενή: φύλο, ηλικία, παρουσία συνυπαρχόντων ασθενειών στον οργανισμό, εγκυμοσύνη.
3. Επιπρόσθετοι παράγοντες όπως η κατανάλωση αλκοόλ, λήψη άλλων φαρμάκων που δεν έχουν αναφερθεί  στο γιατρό κλπ

Ο μηχανισμός στον οποίο βασίζεται η αλληλεπίδραση μπορεί να είναι φαρμακοκινητικού ή φαρμακοδυναμικού τύπου. Οι αλληλεπιδράσεις φαρμακοκινητικού τύπου μπορεί να συμβούν στη φάση της απορρόφησης, κατανομής,  μεταβολισμού (βιομετατροπής) και απέκκρισης των φαρμάκων.

Κατά το μεγαλύτερο μέρος τους οι φαρμακοκινητικές αλληλεπιδράσεις συνδέονται με τη δυνατότητα κάποιων δραστικών συστατικών του φυτοθεραπευτικού να ενεργήσουν σαν επαγωγείς ή αναστολείς των ενζύμων του μεταβολισμού του φαρμάκου – των ισοενζύμων  του κυτοχρώματος P450 – με συνεπαγόμενη  τη διαφοροποίηση στη βιοδιαθεσιμότητα πολλών ενώσεων με βιολογική και φαρμακολογική δράση και τελικά την πιθανότητα εμφάνισης ανεπιθύμητων αντιδράσεων.

Το κλασικό παράδειγμα φαρμακευτικού φυτού που είναι σε θέση να προκαλέσει τη σύνθεση των ενζύμων του κυτοχρώματος είναι αυτό του Hypericum Perforatum, ενός φυτού που κατά τη χορήγησή του ως θεραπευτικού μπορεί να παρουσιάσει μια σειρά από πολύπλοκες αντιδράσεις.

Πράγματι, πολλές είναι οι μελέτες που έχουν καταδείξει την ικανότητα αυτού του φυτού, σε χορήγησή του για τουλάχιστον δύο εβδομάδες, να επάγει την ηπατική σύνθεση των ενζύμων της πιο σημαντικής ισομορφής  του κυτοχρώματος P450,  με βάση τον αριθμό των φαρμάκων  που αυτή μεταβολίζει, δηλαδή το CYP3A4.

Η υπερφορίνη (ένα παράγωγοφθορογλυκίνης) παρούσα στη σύσταση του Hypericum είναι υπεύθυνη για αυτήν τη δράση.

Το Allium Sativum αποτελεί άλλο ένα παράδειγμα θεραπευτικού φυτού ικανού να  επάγει την ηπατική σύνθεση του κυτοχρώματος P450.

Στην ενζυμική αναστολή  υψώνοντας ένα πραγματικό τείχος στη δράση ενός ενζύμου, έχει ως  επακόλουθο τη συγκέντρωση του φαρμάκου και την αύξηση της φαρμακολογικής δράσης.

To πιο καταγεγραμμένο παράδειγμα μας έρχεται από τη δίαιτα με χυμό γκρέιπ φρουτ που μπορεί να καθορίσει , σε περιπτώσεις φαρμάκων με αυξημένο ηπατικό μεταβολισμό – όπως ηκυκλοσπορίνη, φεξοφεναδίνη , διλτιαζέμη- μια αύξηση στη συγκέντρωση του φαρμάκου στο πλάσμα με συνεπακόλουθο την ενίσχυση των φαρμακολογικών  επιδράσεων .

Οι  φαρμακοδυναμικές αλληλεπιδράσεις από την πλευρά τους συνδέονται με το μηχανισμό δράσης υπεύθυνο για τα βιολογικά αποτελέσματα των φυτικών ουσιών.

Τέτοιες αλληλεπιδράσεις  συντελούνται σε  στο σημείο δράσης και δεν επιφέρουν φαρμακοκινητικές αλλαγές. Το αποτέλεσμα της αλληλεπίδρασης είναι μια αύξηση του φαρμακολογικού αποτελέσματος ενός φαρμάκου ή μια μείωση ή και ολοκληρωτική ακύρωση της δράσης ή της διάρκειας του φαρμακολογικού αποτελέσματος.

Σαν πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα, η γλυκόριζα μπορεί να προξενήσει υποκαλιαιμία αν συνδυαστεί με κορτιζονούχα ή με κάποια διουρητικά. Το ginseng, το σκόρδο και το ginkgo μπορούν επίσης να εντείνουν τα αποτελέσματα των αντιπηκτικών και των αντιαιμοπεταλιακών φαρμάκων

Αλληλεπιδράσεις με κλινική καταγραφή

Οι πιο συχνές αλληλεπιδράσεις που συντελούνται στον ανθρώπινο οργανισμό από το συνδυασμό φυτοθεραπευτικών και συμβατικών φαρμάκων αφορούν κυρίως φάρμακα με   στενό θεραπευτικό εύρος (πχ καρδιοτωνωτικοί γλυκοσίδες), φάρμακα που η χρήση τους είναι πιο διαδεδομένη είτε πάλι φάρμακα χρόνιας χρήσης. Στη συνέχεια θα δώσουμε παραδείγματα φυτών που μπορεί να αλληλεπιδρούν με αντιαιμοπεταλιακά φάρμακα.

Αλληλεπιδράσεις με φάρμακα αντιαιμοπεταλιακά

Μερικά φάρμακα από την κατηγορία των αντιαιμοπεταλιακών όπως η βαρφαρίνη μπορούν να αλληλεπιδράσουν με το ginkgo biloba.

To τελευταίο χρησιμοποιείται για αντιμετώπιση ασθενειών όπως το Αλτσχάιμερ,  η διαλείπουσα χωλότητα , για τη βελτίωση των λειτουργιών που σχετίζονται με τη μνήμη στις περιπτώσεις εγκεφαλικών αγγειακών ανεπαρκειών και για την καλύτερη περιφερική κυκλοφορία του αίματος . Ανάμεσα στις πολυάριθμες ουσίες που περιέχει το συγκεκριμένο φυτό οι πιο σπουδαίες από φαρμακολογικής άποψης είναι τα φλαβονοειδή και οι τριτερπενικές λακτόνες (γκινγκολίδη και μπιλομπαλίδη). Εξαιτίας της γκινγκολίδης , το Ginkgo biloba είναι σε θέση να ελαττώσει τη συγκέντρωση  των αιμοπεταλίων.

Στη βιβλιογραφία έχουν επισημανθεί ποικίλες περιπτώσεις αιμορραγίας που προκαλείται από την αλληλεπίδραση του φυτού με φάρμακα που αναστέλλουν τη συγκέντρωση των αιμοπεταλίων.

Σε ένα case report που αναφερόταν σε εβδομηντάχρονο ασθενή που ήδη ακολουθούσε θεραπεία με ακετυλοσαλικυλικό οξύ, καταγραφόταν αιμορραγία άμεση κάθε φορά που γινόταν κατά το ίδιο διάστημα λήψη του ginkgo biloba.

Σε ένα άλλο περιστατικό καταγράφεται εγκεφαλική αιμορραγία που απέβη μοιραία για 71χρονο ασθενή που υπόκειτο σε ταυτόχρονη θεραπεία με ginkgo και με Ιβουπροφένη.

Eν τέλει, έχουν σημειωθεί περιπτώσεις υποσκληριδίου αιματώματος, υπαραχνοειδούς αιμορραγίας και άμεσης/αυτόματης αιμορραγίας της ίριδας σε ασθενείς ήδη σε θεραπεία με ακετυλοσαλικυλικό  οξύ ή εργοταμίνη, που υποβάλλονται σε παράλληλη χορήγηση ginkgo biloba.

Σε μια πιο ακραία κλινική περίπτωση το ginkgo biloba υπήρξε αιτία εγκεφαλικής αιμορραγίας σε μια ασθενή σε χρόνια (τουλάχιστον πενταετή) θεραπεία με βαρφαρίνη. Σε αυτήν την περίπτωση, η αλληλεπίδραση φαίνεται να έχει μια βάση περισσότερο φαρμακοδυναμική, παρά φαρμακοκινητική. Πράγματι, τα εκχυλίσματα ginkgo biloba είναι σε θέση να αναστείλουν το μικροσωμιακό μεταβολισμό εξαιτίας της δράσης των ισοενζύμων CPY2C9 και CYP3A4 του κυτοχρώματος P450.

Στη βάση αυτών των στοιχείων προκύπτει ότι η χρήση του ginkgo παράλληλα με αντιπηκτικά φάρμακα ή ουσίες που αναστέλλουν τη συγκέντρωση των αιμοπεταλίων αντενδείκνυται.

Επίσης, παρασκευές με βάση του σκόρδο πρέπει να λαμβάνονται με προσοχή στο συνδυασμό τους με αντιπηκτικά. Το σκόρδο (Allium Sativum) περιέχει διάφορα φαρμακολογικά συστατικά που μπορούν να αποδειχθούν ευεργετικά για το καρδιαγγειακό σύστημα και για την πρόληψη της αθηροσκληρυνσης.

Συγκεκριμένα, μπορεί να χαμηλώσει τα επίπεδα της χοληστερόλης και των λιπιδίων του αίματος. Μειώνοντας την παραγωγή της θρομβοξάνης  B2, το σκόρδο μπορεί να τονώσει τη θρομβολυτική δράση  και ως αποτέλεσμα να λειτουργήσει ως αντιαιμοπεταλιακό. Στον άνθρωπο αυτή η ιδιότητα του σκόρδου έχει δοκιμαστεί και διαπιστωθεί σε περιπτώσεις μετεγχειρητικής αιμορραγίας και επισκληριδίου αιματώματος του νωτιαίου μυελού. Επιπλέον και η αλόη έχει καταχωρηθεί ως φυτό με αντίστοιχη ιδιότητα να αναστέλλει τη συγκέντρωση των αιμοπεταλίων, οπότε η λήψη της πρέπει να διακόπτεται το διάστημα πριν από μία χειρουργική επέμβαση.

Δε συνιστάται επίσης η χρήση ginseng σε συνδυασμό με αντιπηκτικά και με μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη (ΜΣΑΦ) όπως η δικλοφενάκη ή η ιβουπροφένη.

Πράγματι τα γκινσενοειδή εμποδίζουν τη συγκέντρωση των αιμοπεταλίων και το σχηματισμό της θρομβοξάνης.

Συμπεράσματα

Οι αλληλεπιδράσεις ανάμεσα σε φυτά και φάρμακα είναι σε πολλές περιπτώσεις δύσκολο να προβλεφθούν και σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να υποτιμώνται. Ακόμα κι αν κλινικά οι παρενέργειες από τη λήψη φυτοθεραπευτικών έχουν αποδειχθεί ήπιες, τουλάχιστον σε σχέση με ό,τι πιστεύαμε ένα – δυο χρόνια πριν, δε σημαίνει ότι πρέπει να αγνοούμε τους κινδύνους.

Επομένως, όλοι οι επιστήμονες που ασχολούνται και εφαρμόζουν τις εναλλακτικές θεραπείες πρέπει να αποδίδουν τη δέουσα προσοχή στα φάρμακα που συνολικά λαμβάνει ο ασθενής και να εξετάζουν τα όρια μέσα στα οποία μπορούν να κινηθούν με παράλληλες θεραπείες, επιλέγοντας τα φυτά, αλλά και τα φάρμακα που τα αποτελέσματά τους είναι πιο γνωστά μέσα από την έρευνα κι επομένως πιο ασφαλή και αξιόπιστα.

Επιπροσθέτως, απαραίτητη σε ιατρούς και φαρμακοποιούς που ασχολούνται με τη φυτοθεραπεία είναι η συνεχής ενημέρωση και η εμβάθυνση στο αντικείμενο, προκειμένου να γίνεται πάντα η σωστή χρήση του κατάλληλου παρασκευάσματος και να αποφεύγονται επικίνδυνες αλληλεπιδράσεις και ανεπιθύμητες αντιδράσεις του οργανισμού.

Πηγή: Περιοδικό Farmacia News

Μετάφραση: Ν. Βλασσόπουλος, Πρόεδρος Φ.Ε.Ε.

Hyperlipidemia in the general population has been linked to the development of chronic kidney disease with both oxidative and endoplasmic reticulum stress implicated. Physiological levels (50-300 micromol/L) of saturated fatty acids such as palmitic acid (PA) cause cytotoxicity in vitro. We investigated cell type- and stimulus-specific signaling pathways induced by PA in renal proximal tubular cells and whether oxidative stress leads to ER stress or vice versa and which pathways predominate in signaling for PA-induced apoptosis and necrosis. NRK-52E cells were incubated with PA or hydrogen peroxide (H(2)O(2)) combined with SP600125 which blocks c-Jun N-terminal kinase (JNK) activation; salubrinal, which maintains eukaryotic initiation factor 2 alpha in its phosphorylated state and the antioxidant EUK-134 – a superoxide dismutase mimetic with catalase activity. We found that (i) PA causes both oxidative and ER stress leading to apoptosis which is mediated by phosphorylated JNK; (ii) oxidant-induced apoptosis generated by H(2)O(2) involves ER stress signaling and CHOP expression; (iii) the ER stress mediated by PA is largely independent of oxidative stress; (iv) in contrast, the apoptosis produced by PA is mediated partly via oxidative stress. PA-mediated cell signaling in renal NRK-52E cells therefore differs from that identified in neuronal, hepatic and pancreatic beta cells.

Σύνδεσμος PubMed: http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/20363316

Katsoulieris, E.; et al.

Η βία μέσα στην οικογένεια είναι ένα φαινόμενο διαπολιτισμικό, διαχρονικό και δεν διαλέγει κοινωνικές τάξεις. Στην Ελλάδα, το ποσοστό της βίας μέσα στην οικογένεια ανέρχεται στο 31%. Η πραγματική διάσταση του προβλήματος όμως δεν μπορεί να δοθεί, γιατί ένα μεγάλο ποσοστό γυναικών που κακοποιείται φοβάται να το καταγγείλει. Περίπου μόνο 1 στα 20 περιστατικά καταγγέλλεται στην Αστυνομία.

Σε καταστάσεις ενδοοικογενειακής βίας δεν υποφέρουν μόνο οι γυναίκες, αλλά και τα παιδιά, είτε ως μάρτυρες σε σκηνές βίας, είτε ως  θύματα της βίας. Έρευνες δείχνουν ότι παιδιά, των οποίων η μητέρα κακοποιείται, είναι και τα ίδια θύματα λεκτικής, σωματικής, ψυχολογικής ή σεξουαλικής κακοποίησης. Επίσης, οι κακοποιημένες γυναίκες διατρέχουν πολύ μεγάλο κίνδυνο να κακοποιήσουν και οι ίδιες τα παιδιά τους. Τα παιδιά- θύματα της ενδοοικογενειακής βίας  συνήθως εμφανίζουν ψυχοσωματικά προβλήματα και άλλες διαταραχές, από νυχτερινή ενούρηση μέχρι και απόπειρες αυτοκτονίας. Είναι πιο ευάλωτα σε παραβατικότητα και συχνά από θύματα γίνονται τα ίδια δράστες. Κομμάτια από τη συμπεριφορά των γονέων φαίνεται να μεταβιβάζονται και στις επόμενες γενιές, στην ενήλικη ζωή των παιδιών τους μέσα στο συζυγικό τους ρόλο. Γονείς που ως παιδιά έχουν υπάρξει αυτόπτες μάρτυρες ή θύματα ενδοοικογενειακής βίας, έχουν τάση για βίαιη συμπεριφορά και δυσκολίες προσαρμογής στην οικογενειακή τους ζωή. Γονείς που συνεχίζουν το φαύλο κύκλο της κακοποίησης στα παιδιά τους, φαίνεται πως έχουν αποσυνδέσει τα συναισθήματά τους από τις αναμνήσεις της δικής τους κακοποίησης.

Ο μηχανισμός της αποσύνδεσης παίζει πολύ σημαντικό ρόλο για τη μεταβίβαση τις κακοποίησης στις επόμενες γενιές. Οι γονείς αυτοί φαίνεται να εμφανίζουν υψηλά επίπεδα εξιδανίκευσης, ασυνέπειας και τάση φυγής στις περιγραφές της παιδικής τους ηλικίας. Ανακαλούν τη φροντίδα που έλαβαν ως παιδιά με τρόπο αποσπασματικό, κομματιασμένο και διακοπτόμενο. Αντίθετα, γονείς που δεν αναπαράγουν την κακοποίηση στα παιδιά τους, έχουν πιο συγκροτημένη την εμπειρία της κακοποίησής τους και πιο σταθερή και ενοποιημένη εικόνα για τον εαυτό τους.

Το προφίλ των κακοποιημένων γυναικών

• Χαμηλή αυτοεκτίμηση. Πιστεύουν ότι ο ρόλος τους ως σύζυγοι, νοικοκυρές και μητέρες τους δίνει αυτοαξία. Έχουν παραδοσιακές αντιλήψεις σε θέματα οικογένειας και πιστεύουν στην ενότητά της και στα στερεότυπα του γυναικείου ρόλου. Οι περισσότερες έχουν υπάρξει θύματα κακοποίησης από τους γονείς τους στην παιδική τους ηλικία.
• Παθητική συμπεριφορά. Υπομένουν, ανέχονται τον εξευτελισμό και την προσβολή, δέχονται την ευθύνη για τις βίαιες πράξεις των συζύγων τους. Ενώ χαρακτηρίζονται παθητικές από τους άλλους, αντιμετωπίζουν όμως τη βία στο σπίτι με τέτοιο τρόπο ώστε να αποφεύγουν μεγαλύτερη κακοποίηση ή και δολοφονία.
• Ανασφάλεια και αναξιότητα. Νιώθουν ξεκρέμαστες χωρίς την παρουσία του συζύγου, αποφεύγουν να αναλάβουν ευθύνες και πρωτοβουλίες γιατί φοβούνται ότι αν αποτύχουν θα κατακριθούν και θα κακοποιηθούν. Συχνά χρησιμοποιούν τα σεξ ως μέσο διατήρησης της σχέσης τους.
• Ενοχές. Πιστεύουν ότι ευθύνονται οι ίδιες για την κακοποίησή τους και αρνούνται τον θυμό που νιώθουν από την κακοποίηση.
• Ψυχοσωματικά συμπτώματα. Έχουν έντονες αντιδράσεις άγχους και ψυχοσωματικές ασθένειες.
• Αίσθημα αβοηθησίας. Πιστεύουν ότι κανείς δεν μπορεί να τις βοηθήσει και να τις στηρίξει πέρα από τον ίδιο τον εαυτό τους.

Το προφίλ του άνδρα-θύτη

• Χαμηλή αυτοεκτίμηση. Πιστεύουν ότι μέσα από τη βίαιη συμπεριφορά τους και τον αυταρχισμό τους μπορούν να αποδείξουν ότι αξίζουν. Συχνά χρησιμοποιούν το βίαιο σεξ ως μέσο για να αυξήσουν την αυτοεκτίμησή τους και τον ανδρισμό τους. Έχουν κτητική συμπεριφορά, δημιουργούν σκηνές παθολογικής ζήλιας και πολλοί παρουσιάζουν διπλή προσωπικότητα. Κάποιοι έχουν υπάρξει θύματα ή μάρτυρες σκηνών βίας στην πατρική τους οικογένεια.
• Παραδοσιακές αντιλήψεις γύρω από το ρόλο τους. Πιστεύουν στην υπεροχή των ανδρών και στον παραδοσιακό τους ρόλο μέσα στην οικογένεια.
• Έλλειψη αυτοελέγχου και επίγνωσης των πράξεών τους και προβολή της ευθύνης σε άλλους. Δεν παραδέχονται ότι η συμπεριφορά τους είναι βίαιη, δεν εκτιμούν τις αρνητικές επιπτώσεις που έχει η πράξη τους στο θύμα ή στα άλλα μέλη της οικογένειας. Δικαιολογούν τον εαυτό τους για τη συμπεριφορά τους, προβάλλοντας άλλους, εξωγενείς παράγοντες, όπως οικονομικά προβλήματα, αλκοόλ, την προκλητική συμπεριφορά της συζύγου.

Το ερώτημα που συχνά τίθεται είναι: ‘γιατί οι κακοποιημένες γυναίκες δεν φεύγουν από το σπίτι;’

Ο φόβος, η ανασφάλεια, η συναισθηματική εμπλοκή, η παγίδευση και η εξάρτηση είναι μερικοί από τους λόγους που απαντούν το ερώτημα. Φοβούνται τις επιπτώσεις της αποκάλυψης και την αντίδραση από το σύζυγο. Φοβούνται ότι η οικογένειά τους δεν θα τις στηρίξει, είτε γιατί δεν έχει τη δυνατότητα, είτε γιατί ακολουθεί την αντίληψη ‘κάνε υπομονή μην χαλάσεις την οικογένειά σου’. Πιστεύουν ότι θα διαλυθεί η οικογένειά τους και τα παιδιά τους θα κουβαλούν το στίγμα των χωρισμένων γονιών. Εκλογικεύουν την κατάσταση λέγοντας ότι τα παιδιά χρειάζονται και τους δυο γονείς για να μεγαλώσουν σωστά. Νιώθουν ότι ευθύνονται για την κακοποίησή τους, οπότε δεν πρέπει να παραπονιούνται και να εναντιώνονται στο σύζυγο. Ένα μεγάλο ποσοστό γυναικών παραδέχονται ότι είναι ερωτευμένες με το σύζυγό τους και ότι αν αυτοί αλλάξουν συμπεριφορά, τότε εκείνες θα τα ξεχάσουν όλα και θα είναι ευτυχισμένες. Ντρέπονται να αποκαλύψουν την κακοποίησή τους  γιατί πιστεύουν ότι θα θιγεί η αξιοπρέπειά τους.

Η κατανόηση του κύκλου της βίας είναι πολύ σημαντική γιατί μας επιτρέπει να ερμηνεύσουμε το πως οι κακοποιημένες γυναίκες μετατρέπονται σε θύματα, πως αποκτούν το αίσθημα της αδυναμίας και γιατί δεν προσπαθούν να ξεφύγουν. Τρείς  είναι οι φάσεις που περιγράφουν τον κύκλο της ενδοοικογενειακής  βίας.

Σε πρώτη φάση γίνονται επεισόδια βίας ήπιας έντασης και η κακοποιημένη γυναίκα προσπαθεί με διάφορους τρόπους να τα ελέγξει ώστε να μην καταλήξουν σε οξύ επεισόδιο. Τέτοιες προσπάθειες είναι η υποτακτική και ευγενική συμπεριφορά προς τον σύζυγο, ή ακόμη και η αποφυγή του. Η γυναίκα αφήνει το σύζυγο να νομίζει πως δέχεται ότι ο θυμός του είναι δικαιολογημένος, προκειμένου να μην κλιμακωθεί η ένταση. Αν το κάνει αυτό καλά, τότε το επεισόδιο θα αποφθεχθεί. Αν όμως εκείνος εκραγεί, τότε εκείνη πιστεύει ότι ευθύνεται η ίδια, γιατί δεν κατάφερε να διατηρήσει την ηρεμία. Η γυναίκα αρνείται στον εαυτό της ότι έχει θυμώσει με την άδικη συμπεριφορά του συντρόφου της. Αποδέχεται τις αντιδράσεις του  και πιστεύει ότι ίσως και να αξίζει τη συμπεριφορά του. Η άρνηση του θυμού της την οδηγεί σε εκλογικεύσεις, όπως ‘φταίει η δουλειά του’, ‘είναι κουρασμένος’, ‘έχει πιει’, κλπ, θέτοντας έτσι ως αιτία της κακοποίησής της εξωγενείς παράγοντες. Αυτή η έλλειψη προσωπικού ελέγχου κάνει την γυναίκα να πιστεύει πως δεν μπορεί να κάνει τίποτα για να αλλάξει τη ζωή της.

Σε δεύτερη φάση το επεισόδιο βίας χαρακτηρίζεται από οξύτητα και αγριότητα, με ξυλοδαρμό που μπορεί να προκαλέσει σοβαρές σωματικές βλάβες και να οδηγήσει τη γυναίκα μέχρι και στο θάνατο. Ο δράστης στην αρχή μπορεί να έχει ως ένα βαθμό συνείδηση των πράξεών του, στη συνέχεια όμως, όταν ο θυμός γίνει ανεξέλεγκτος, δεν ξέρει πια τι κάνει.  Στη φάση αυτή η γυναίκα θεωρεί ότι δεν μπορεί να ασκήσει κανένα έλεγχο στη συμπεριφορά του συζύγου γιατί θα χειροτερέψει την κατάσταση.

Τέλος, παρατηρείται υποχώρηση της βίας και της έντασης και έρχεται η ηρεμία που είναι ευπρόσδεκτη και από τις δύο πλευρές. Εδώ επικρατεί η υπερβολή. Ο σύζυγος εκφράζει τα τρυφερά του συναισθήματα, εκδηλώνει υπερβολική ευγένεια, φροντίδα, αγάπη και στοργή προς τη σύζυγό του, της ζητά συγνώμη, κλαίει, παραδέχεται την απαράδεκτη πράξη του και υπόσχεται πως δεν θα το ξανακάνει. Τη στιγμή εκείνη πιστεύει τα όσα λέει και υπόσχεται πως από δω και πέρα θα ελέγχει τον εαυτό του. Πιστεύει επίσης ότι από όλη αυτή την κατάσταση έχει πάρει και η σύζυγός του το μάθημά της, οπότε δεν θα τον προκαλέσει ξανά. Αυτή είναι και η πιο ‘καταστροφική’ φάση γιατί δημιουργεί εξάρτηση και δεν αφήνει τη γυναίκα να αποχωριστεί το σύντροφο. Είναι η φάση που εκείνη γίνεται πια το θύμα. Η γυναίκα πιστεύει ότι αυτή η εικόνα που προβάλλει ο σύντροφός της είναι η αληθινή του εικόνα. Η βίαιη εικόνα ήταν αποτέλεσμα άλλων παραγόντων ή ίσως να τον προκάλεσε και εκείνη με την προκλητική συμπεριφορά της.

Καθώς περνά ο χρόνος, αλλάζει και η διάρκεια των φάσεων. Η φάση έντασης διαρκεί λιγότερο διάστημα, η οξεία φάση αποκτά μεγαλύτερη συχνότητα και η φάση ηρεμίας διαρκεί λιγότερο.

Νατάσσα Καραμολέγκου, MSc Αναπτυξιακή Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπεύτρια

Μουσική είναι μια λέξη που προέρχεται από το Δωρικό ρήμα μάω-ω. Μω = επιθυμώ παρά πολύ να επικοινωνήσω με το χώρο και τους θεούς. Μύστης, μυστήριο έχουν την ίδια προέλευση.

Η Μουσική λοιπόν ήταν και είναι το μονοπάτι, που από την δημιουργία του ο άνθρωπος, χρησιμοποίησε για να επικοινωνήσει με τους θεούς του. Αυτά τα μονοπάτια της επικοινωνίας τα κουβαλάμε όλοι μέσα μας, λίγοι όμως μπορούμε να τα αγγίξουμε.

Λένε και είμαι σίγουρος γι’ αυτό, ότι ο Μάρκος κατόρθωσε όχι μόνο να τα αγγίξει, αλλά και να τα διαβεί, σταχυολογώντας κιόλας τις ανάγκες τους τις οποίες και μεταμόρφωσε σε τέχνη.

Τώρα… γιατί ο Βαμβακάρης;…

Ίσως γιατί τούτο να ήταν απλά το ραντεβού ενός ταλέντου και μόνο, με τον χρόνο.

Ίσως… η ασίγαστη ιστορία να πέρασε μισοζαλισμένη από την μεθυστική και την ραδιούργα πενιά του Βαμβακάρη…και να κοντοστάθηκε στην αυλή του.

Ίσως πάλι ο ίδιος να προκάλεσε αυτά που όλοι θεωρούσαν «ασήμαντα» μπροστά στη ζωή, να ξεχώρισε από νωρίς τα «πρέπει» από τα «θέλω του» κι έτσι σχεδίασε με την ανθρώπινή του λεβεντιά, πάνω στο μπουζούκι του την ομορφιά της μούσας…

Ίσως όμως οι συλλογισμοί του, μπορεί να ήταν ιασμός ευωδιασμένος εκείνων που χάθηκαν στην Ιωνία χώρα το 1922… και μέσα στον πόνο τους μάγευε την αντοχή.

Σημασία τελικά έχει μόνο ένα, ότι με λαλιά σαπφική και στολισμένος με φτερά Ίκαρου αρνήθηκε να επιστρέψει ξανά στη γη και ειδικά εκεί όπου τα αρπακτικά στοιβάζονταν πίσω από μια καλοντυμένη κοινωνία η οποία αφήνει απ έξω αυτά που γινόντουσαν γύρω της.

Ελληνοντυμένους δεν θαύμασε ο Βαμβακάρης και ούτε για μια στιγμή δεν έστρεψε το πρόσωπό του προς δαύτους με σεβασμό. Προτιμούσε αυτό που οι άλλοι ειρωνικά ονομάζουν «ανύπαρκτο» να το ευωδιάσει με το αμάραντο της λευτεριάς.

Από ότι βλέπουμε στα τραγούδια του, γνώριζε πολύ καλά το τι γινότανε γύρω του και άφοβα γεύονταν την ηδονή της ζωή του λιμανιού, της φάμπρικας… και όπου δει την λαγνεία του έρωτα… ενός έρωτα που αναφύονταν σαν περικοκλάδα στο έγχορδο όργανο του και ανηφόριζε από την «φόνισσα» του Παπαδιαμάντη ως τον «δωδεκάλογο του γύφτου» του Παλαμά και με λάτρη εκείνη την μοναδική έκφανση του όλου και υπέροχου καταβολικού μας κόσμου.

Υπερέχει σ΄ αυτό που κάνει. Σε χρόνους όπου η άβυσσος καταβροχθίζει την άβυσσο, η αγωνία προσθαλασσώνεται και όλα γοργά χάνονται, παραγγέλνει στους θεούς την ανόρθωση της τρίχρωμης μουσικής του βυζαντίου. Με ακατάβλητη ανδρεία, σαν αυτός να ήταν η νέα πατρίδα καθώς αντίκριζε τα στοιβαγμένα προβλήματα των ανθρώπων γύρω του και μένα ατέλειωτο ξέσπασμα γράφει και καταγράφει την δικιά του θρησκεία, εμμένοντας στην φυσιογνωμία του ανθρώπινου αλλά ικανού όμως να σώζει ιστοριο-ιδεολογικές παραδόσεις και να οικτίρει όπως άλλοτε ο Καβάφης την αδυσώπητη μοίρα του Γένους.

Ο Βαμβακάρης δεν ζητιάνεψε έρωτα αλλά τον αναζήτησε. Σαν παιδί αγνόησε τις κατακραυγές του περίγυρου και αφουγκράστηκε μόνο αυτό που εκείνη την δεδομένη στιγμή τα μέσα του τον πρόσταζαν.

Φίλοι μου, ο Βαμβακάρης, όπως και όλοι οι μεγάλοι άλλωστε δεν έχουν τόπο καταγωγής. Πατρίδα τους, είναι οι καρδιές των ανθρώπων. Ούτε όνομα τους ανήκει… Για ονόματά τους έχουν τις πράξεις των θεών μέσα από την σκέψη μας…

Άγγελος Κανιούρας, Φαρμακοποιός, Μέλος Φ.Ε.Ε.

Τα φάρμακα στο περιβάλλον  και τα τοξικά προϊόντα διάσπασής τους είναι από χρόνια θέμα έρευνας και η απόρριψή τους στο περιβάλλον αποτελεί πλέον παράμετρο στην διαδικασία έγκρισής τους. Αποτελούν κίνδυνο για τους ανθρώπινους οργανισμούς, για τη φύση και την «άγρια ζωή». Τα τελευταία χρόνια έχουν αρχίσει να μας απασχολούν και τα φάρμακα «οικιακής» χρήσης και όχι μόνο τα νοσοκομειακά απόβλητα. Τα κτηνιατρικά φάρμακα μπορούν να εισέλθουν στο περιβάλλον πιο εύκολα από ότι τα ανθρώπινα, για παράδειγμα τα φάρμακα  των ζώων και των ψαριών άλλα και τα φάρμακα θεραπείας αυτών των οργανισμών. Τα τελευταία πέντε χρόνια έχουμε αρχίσει να έχουμε εμπεριστατωμένες μελέτες για τα ανθρώπινα φάρμακα, αφού πλέον αυτές χρειάζονται και για την έγκριση των νέων φαρμάκων.

ΜΕΛΕΤΕΣ

Οι μελέτες που έχουν αναπτυχθεί τα τελευταία τρία χρόνια (2004 – 2007) έχουν επικεντρωθεί στην:

• Έρευνα της πλειοψηφίας των «ριζών» των φαρμάκων στο γήινο και υδάτινο περιβάλλον (πόσιμο νερό και θαλασσινό).
• Έρευνα της προοδευτικής δραστηριότητας από χρόνο σε χρόνο των λιποδιαλυτών αλλά και των υδατοδιαλυτών ουσιών και την ανάπτυξη δοκιμών και μοντέλων για την διαπίστωση φαρμάκων στο περιβάλλον.
• Ανάπτυξη μιας βάσης καταγραφής των φαρμακευτικών ουσιών και της διάσπασης  τους ανάλογα με τις κλιματικές συνθήκες και της ποιότητας του υπεδάφους και των νερών (επιφανειακά ύδατα ή υδροφόρος ορίζοντας).
• Πιστοποίηση και έγκριση μεθόδων για να βρεθούν οι «παρενέργειες» σε μακρύ χρονικό διάστημα των μικροποσοτήτων στους υδάτινους και γήινους οργανισμούς (βακτήρια, φυτά και ψάρια) αλλά και μακροπρόθεσμα στον άνθρωπο.
• Έρευνα σε ποια οργανικά συστήματα των περιβαντολογικών οργανισμών έχει  σχέση η συνεχόμενη επιβάρυνση τους από προϊόντα διάσπασης των φαρμακευτικών ουσιών για ανθρώπινη και κτηνιατρική χρήση
• Ανακάλυψη, σε όσο το δυνατόν μεγαλύτερο χρονικό διάστημα της δράσης των συλλεγομένων προϊόντων διάσπασης και εργαστηριακή ανάπτυξή  για ταξινόμησή τους.
• Ανάπτυξη, βασισμένη σε σίγουρα αποτελέσματα οδηγιών για την προστασία του περιβάλλοντος από τα φάρμακα, οι οποίες θα περιλαμβάνονται σε μία βάση δεδομένων ως εργαλεία για την υποστήριξη των ενδιαφερομένων φορέων

Οι μελέτες των ειδικών επικεντρώνονται σε διαφορετικές ουσίες όπως συνθετικά οιστρογόνα (17α – ethylestradiol) αντιβιοτικά (Phenoxymethylpenicillin) και αντινεοπλασματικοί παράγοντες (cyclophospamide) φάρμακα τα οποία έχουν διαφορετικό τρόπο δράσης και διαφορετικό τρόπο συνταγογράφησης. Βασισμένη στην καθορισμένη ημερησία δόση (DDD) του ΠΟΥ τα σκευάσματα Ε2 οιστραδιόλης που χρησιμοποιούνται σε ετήσια βάση  στη Δανία είναι 23.000.000 περίπου δηλαδή 45 Kg σε ετήσια βάση αφού η DDD είναι 2 mg. Επίσης η unestranol δεν έχει οιστρογονική δράση όμως μεταβολίζεται σε ΕΕ2. Με 20 – 35 μg / χάπι τα αντισυλληπτικά αυτής της ουσίας ήταν 3,7 Kg. Διασπώμενα στο ήπαρ οι ουσίες αυτές και οι μεταβολίτες τους σε μεγάλο βαθμό βρέθηκαν σε διαλύματα νερού στη φύση. Όμως οι ποσότητες ήταν μικρές και πιο εμπεριστατωμένες μελέτες και σε εργαστηριακές συνθήκες θα μας δείξουν περισσότερα.

Το αντιβιοτικό Phenomethyl penicillin (Pen-Y) είχε κατανάλωση 8.600.000 DDD το 1996 στη Δανία. Με ημερησία δόση 2 gr (ΠΟΥ) μας δίνει μία ετήσια κατανάλωση 17.200 Kgr. Σε αυτά πρέπει να προσθέσουμε ένα 10% ακόμη από χρήση της ουσίας αυτής στα νοσοκομεία δηλαδή 19 τόνοι Pen Y κάθε χρόνο. Χορηγούμενη για την θεραπεία των βακτηρίων θετικών κατά gram, υδρολύεται από την πενικιλλάση, μεταβολίζεται γρήγορα και απεκκρίνεται γρήγορα. Με απορροφητικότητα περίπου 75% από τον οργανισμό μικρές ποσότητες ανιχνεύθηκαν στο νερό, όμως οι ποσότητες αυτές μπορεί να προκαλέσουν, με λίγες πιθανότητες αλλεργικές αντιδράσεις σε πολύ ευαίσθητα άτομα.

Η ουσία cyclophosphamide χορηγείται είτε από του στόματος είτε ενδοφλέβια για την θεραπεία πολλών μορφών καρκίνου. Η ουσία μεταβαλλιζόμενη γίνεται δραστική στον οργανισμό. Κυταροτοξικό σε πολύ μεγάλες ποσότητες που για να ληφθούν από έναν άνθρωπο από μόλυνση του υπεδάφους θα χρειάζονταν χρόνια, όμως οι μεταβολίτες αυτής της ουσίας σε συνδυασμό και συνέργεια με τις μεταβολίτες των άλλων φαρμακευτικών ουσιών που επιβαρύνουν το περιβάλλον χρειάζονται προσοχή ώστε οι ουσίες αυτές να μην «μεταμορφωθούν» σε «οικοτοξικές» επικίνδυνες για την ανθρώπινη και όχι μόνο υγεία, μακροπρόθεσμα.

Μία άλλη ενδιαφέρουσα μελέτη που διεξήχθη στην Σουηδία την πενταετία 2002 – 2007 αφορούσε τον έλεγχο και την κατάταξη των 1.200 δραστικών φαρμακευτικών ουσιών που βρίσκονται σε μερικά από τα 7.600 σκευάσματα που κυκλοφορούν. Ο όγκος των πωλήσεων, η καθορισμένη ημερησία δόση DDD, η μικρή εμπειρία της οικοτοξικότητας βοήθησαν στην ολοκλήρωση της μελέτης. Χρησιμοποιήθηκαν οι 100 από τις πλέον πωλούμενες δραστικές ουσίες για την αρχή της μελέτης και από αυτές επιλέχθηκαν και κατατάχθηκαν οι 27 δραστικές ουσίες με βάση τα κριτήρια:

R50: πολύ τοξικά για τους υδρόβιους οργανισμούς.

R50 & R53: πολύ τοξικά για τους υδρόβιους οργανισμούς και μπορεί να έχει σοβαρές επιπτώσεις ή μακροχρόνια παραμονή τους στο υδάτινο περιβάλλον.

R51: τοξικά για τους υδρόβιους οργανισμούς.

R51 και R53: τοξικά για τους υδρόβιους οργανισμούς και η μακροχρόνια παραμονή τους είναι επιβαρυντική για το περιβάλλον.

R52 και R53: Μικρή επίπτωση στους υδρόβιους οργανισμούς, όμως επιβαρυντική για το περιβάλλον η μακρά παραμονή τους σ’ αυτό.

R53: Μόνο η μακροχρόνια παραμονή τους προκαλεί τοξικά αποτελέσματα στο περιβάλλον.

Ενδιαφέρον παρουσιάζει να δούμε τις 27 αυτές δραστικές ουσίες που χρησιμοποιήθηκαν, το σύνολο των DDD (ημερησίων δόσεων που κάθε φάρμακο πουλά και τα κιλά που τα σκευάσματα της κάθε δραστικής ουσίας που πωλούνται κατά την διάρκεια ενός έτους στην Σουηδία.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Τις 27 φαρμακευτικές δραστικές ουσίες που επέλεξαν για την τήρηση της οικοτοξικότητας τους χρησιμοποιήθηκαν προτυποποιημένες μεθόδους. Οι μετρήσεις έδειξαν για ορισμένες από αυτές σημαντικές επιβαρύνσεις στο οικοσύστημα  ενώ άλλες μικρότερες, ενώ στις μετρήσεις των συστατικών υπήρχαν σημαντικά κενά λόγω της μέτρησης και αξιολόγησής τους σε μη εργαστηριακές συνθήκες. Τα κενά συμπληρώθηκαν με την βοήθεια της Σουηδικής Ένωσης Φαρμακοβιομηχανίας και από ιδιωτικές φαρμακευτικές εταιρείες και αποδείχθηκε ότι εννέα δραστικές ουσίες ήταν πάρα πολύ επικίνδυνες και κυρίως οι ορμόνες επιβαρύνουν τα μέγιστα του υδροφόρου ορίζοντα. Τέλος τα αποτελέσματα που εξήχθησαν υποστηρίζουν ότι ο κίνδυνος ακόμα είναι μικρός, όμως η συνεχής χρόνια επιβάρυνση τους ξέρουμε ότι θα δημιουργήσει περιβαλλοντολογικά προβλήματα σε όλο το οικοσύστημα. Σύμφωνα όμως με την αρχή της πρόληψης θα πρέπει να ληφθούν άμεσα όλα τα μέτρα για την προστασία του οικοσυστήματος από τις φαρμακευτικές ουσίες για να μην βρεθούμε προ απρόοπτου τα επόμενα χρόνια, όπως έγινε παλαιότερα με την απαγόρευση φθοροχλωροανθράκων, οι οποίες κατόπιν της απαγόρευσης τους αποδείχθηκαν πολύ επιβαρυντικοί παράγοντες για το περιβάλλον.

Γιώργος Κιοσές, Φαρμακοποιός, Μέλος Π.Φ.Σ. – Αντιπρόεδρος ΙΦΕΤ

Το εμβόλιο Η1Ν1 2009 περιέχει αδρανοποιημένο ιό Η1Ν1. Προκαλεί έντονη ανοσολογική διέγερση, με παραγωγή αντισωμάτων. Τα πρώτα αποτελέσματα από κλινικές μελέτες δείχνουν εξαιρετική ανοχή και ασφάλεια του εμβολίου, με λίγες παρενέργειες που περιλαμβάνουν πρήξιμο, πόνο στην θέση της ένεσης, μυϊκά άλγη, κακουχία, ελαφρό γριπώδες σύνδρομο για λίγες ημέρες μετά την ένεση. Τα πρώτα αποτελέσματα που υπάρχουν από κλινικές μελέτες δεν δείχνουν αυξημένες παρενέργειες συγκριτικά με συνήθη εμβόλια, αν και γενικώς τα εμβόλια είναι απαγορευτικά για ορισμένες κατηγορίες ατόμων (π.χ. θανατηφόρες αλλεργίες σε συστατικά του εμβολίου).

Τα παραπάνω δεδομένα σε συνδυασμό με το γεγονός ότι τα εμβόλια έχουν αποδειχτεί παραδοσιακά άριστο μέσο πρόληψης για τις λοιμώξεις στο δυτικό κόσμο με καλό profile ασφάλειας για τα περισσότερα άτομα, οδήγησε το FDA στις ΗΠΑ να εγκρίνει πρόσφατα το εμβόλιο H1N1 novel influenza 2009 και να υιοθετήσει μία επιθετική πολιτική εμβολιασμού τριών φάσεων. Με βάση την πολιτική αυτή προβλέπεται προοδευτικώς μαζικός εμβολιασμός του πληθυσμού. Ορισμένοι βλέπουν σε αυτήν την επιθετική πολιτική εμβολιασμών ισχυρές φαρμακοβιομηχανίες ή την υπάρχουσα οικονομική κρίση που ταλανίζει επιχειρηματικά συμφέροντα.

Στην ιστοσελίδα του CDC (http://www.cdc.gov/) ειδικότερα αναγράφεται:

Υποψήφιοι για άμεσο εμβολιασμό σε πρώτη φάση:

• Έγκυες
• Άτομα που ζουν με παιδιά κάτω των 6 μηνών
• Επαγγελματίες υγείας
• Όλα τα άτομα από 6 μηνών έως 24 ετών
• Άτομα 25 έως 64 ετών με προβλήματα υγείας που τους εντάσσουν σε ομάδα υψηλού κινδύνου

Υποψήφιοι για εμβολιασμό σε δεύτερη φάση όταν υπάρξει επαρκής παραγωγή εμβολίων:

• Όλα τα άτομα 25 με 64 ετών

Υποψήφιοι σε τρίτη φάση όταν υπάρξει επαρκής παραγωγή εμβολίων:

• Όλα τα άτομα άνω των 64 ετών.

Ωστόσο, υπάρχει μία ευρεία αμφισβήτηση από αρκετούς μαχόμενους ιατρούς παγκοσμίως, αναφορικά με την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητα του εμβολίου. Η αμφισβήτηση αυτή δεν είναι αβάσιμη με δεδομένα ότι:

• Ο παρόν ιός ταυτοποιήθηκε τέλη Απριλίου του 2009. Οι υπάρχουσες μελέτες είναι λίγες συγκριτικά με τις μελέτες που έχουμε για τα παλιά εμβόλια και μάλιστα η διάθεση του στην αγορά είναι μάλλον πρόωρη. Αρκετές φορές απαιτούνται έξι μήνες για την παραγωγή ασφαλούς εμβολίου μετά την πρώτη ταυτοποίηση του ιού που είναι υπεύθυνος για μία πανδημία.
• Υπάρχει η αρνητική εμπειρία από την εσπευσμένη κυκλοφορία εμβολίου της γρίπης το 1976, το οποίο αφορούσε μάλιστα συγγενή ιό που έφερε γονίδια γρίπης των χοίρων. Το παραχθέν εμβόλιο που διετέθη μαζικώς για εμβολιασμό, λόγω ανάλογης επιδημίας γρίπης, σύντομα αποσύρθηκε λόγω αυξημένης συχνότητας εμφάνισης ενός σπάνιου νευρολογικού συνδρόμου, του συνδρόμου GUILLAIN BARRE.
• «Προσδοκάται» ότι το νέο εμβόλιο θα έχει το ίδιο profile ασφάλειας με το εποχιακό εμβόλιο της γρίπης. Θέματα ωστόσο που αφορούν την ασφάλεια του νέου εμβολίου θα διερευνηθούν πλήρως μετά την ευρεία κυκλοφορία του, όπως εξάλλου ομολογείται ευθαρσώς και από το CDC στην ιστοσελίδα του. Ήδη το VACCINE ADVERSE REPORTING SYSTEM για το εμβόλιο Η1Ν1 στις ΗΠΑ είναι σε πλήρη ετοιμότητα.

Ο μάχιμος κλινικός ιατρός με δεδομένα τα μικρά ποσοστά θανατηφόρων επιπλοκών του ιού στην Ελλάδα είναι συχνά επιφυλακτικός στην παρούσα τουλάχιστον φάση, απέναντι σε μία επιθετική πολιτική μαζικών εμβολιασμών έναντι του Η1Ν1 2009.

(Περισσότερες πληροφορίες για τη Νέα Γρίπη ή γρίπη των χοίρων μπορείτε να βρείτε στην ενότητα της Αρθρογραφίας)

Αναστασία Μοσχοβάκη, Ιατρός Ειδική Παθολόγος