ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΣ ΚΗΠΟΣ

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΣ ΚΗΠΟΣ ΕΠΑΨΥ

Το Οικοτροφείο της Ε.Π.Α.Ψ.Υ.  λειτουργεί από το 2000 στην Πεντέλη και φιλοξενεί 15 ενοίκους , άντρες και γυναίκες , μέσου όρου ηλικίας τα 70 έτη, με ψυχιατρικές διαταραχές, και ο στόχος του είναι να παρέχει στους φιλοξενούμενους του υψηλή ποιότητα φροντίδας ανάλογη των αναγκών τους. Το κτίριο είναι διώροφο, περιτριγυρισμένο από έναν καταπράσινο κήπο με πεύκα. Η υφιστάμενη κατάσταση του κήπου όμως δεν επιτρέπει στους  φιλοξενούμενους να  βγουν έξω να τον χαρούν. Η παρέμβασή μας θα πρέπει να προφέρει στη βελτίωση του ψυχικού και συναισθηματικού κόσμου αλλά και της σωματικής υγείας των χρηστών του χώρου, με λίγα λόγια θα πρέπει να σχεδιάσουμε  ένα θεραπευτικό κήπο. Κατά τον σχεδιασμό ακολουθούμε γενικούς κανόνες σχεδιασμού ενός θεραπευτικού κήπου λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαιτερότητες της ηλικίας, τις ανάγκες και τις προτιμήσεις των φιλοξενουμένων.

Φωτο1. Ο χώρος πριν τη παρέμβασή μας

Στόχοι μας είναι καταρχήν:

  • Η ασφάλεια και η εύκολη πρόσβαση ·        
  • Η ήπια άσκηση ·        
  • Η αναψυχή ·        
  • Η εξοικείωση με το χώρο ·        
  • Η συμμετοχή ·        
  • Η επαναφορά της μνήμης  

   Για να επιτευχθούν οι παραπάνω στόχοι όμως υπάρχει η προϋπόθεση οι ένοικοι να βγουν έξω στον κήπο και αυτό θα είναι απόρροια της ασφαλούς πρόσβασης. Η έξοδος από το κτήριο είναι χωρίς εμπόδια, το επίπεδο κίνησης είναι ισοπεδωμένο, οι διάδρομοι  είναι στο σωστό πλάτος, το δάπεδο είναι ενιαίο και μαλακό, έτσι ώστε ακόμα σε περίπτωση πτώσης να ελαχιστοποιηθεί ο κίνδυνος ατυχήματος.   Λόγω της μειωμένης κινητικότητας των ενοίκων και της ανασφάλειας που νιώθουν να κινηθούν σε μεγάλους χώρους, ο κήπος οριοθετείται και αποκτά μικρότερο μέγεθος και συγκεκριμένα όρια. Στη ανατολική πλευρά υπάρχει μικρό πρανές το οποίο εδαφοκαλύπτεται κυρίως με αρωματικά φυτά, νότια τοποθετείτε αψίδα που περιορίζει το μήκος του κήπου αφήνοντας  δεξιά και αριστερά περάσματα προς τα  πίσω. Στη δυτική πλευρά  φυτεύεται φυτική μπορντούρα χωρίς να χάνεται η οπτική του αλσυλλίου που γειτνιάζει. Δίνεται η δυνατότητα για ήπια σωματική άσκηση, περπάτημα, αλλά   παράλληλα διασφαλίζεται και η επιτήρηση από τους νοσηλευτές μιας και ο χώρος είναι συγκεκριμένος. Κοντά στα ανοίγματα του κτηρίου τοποθετούνται φυτά που δίνουν άρωμα και χρώμα τους χειμερινούς μήνες, βιβούρνο, ναντίνες, ενώ την έναρξη της άνοιξης σηματοδοτεί η ανθοφορία των καρποφόρων δέντρων( βερικοκιά, αχλαδιά, μηλιά, βανίλια, ροδιά). Το κίνητρο για να βγουν οι φιλοξενούμενοι στον κήπο το δίνουν τα πολλά ανθοφόρα και αρωματικά φυτά που πλημμυρίζουν με άρωμα και χρώμα τον κήπο. Φυτά παραδοσιακά όπως το κοράλλι, το αγιόκλημα, το γιασεμί, το γεράνι, το σκυλάκι, ανασύρουν μνήμες, εξασκούν τη προσοχή, τη παρατήρηση και παράλληλα δημιουργούν περιβάλλον οικείο και φιλικό. Είναι πολύ σημαντικό για αυτούς τους ανθρώπους να νιώσουν ότι βρίσκονται σε ένα σπίτι και όχι  σε κάποιο ίδρυμα.   

  Φωτο 2. Λίγο πριν την ολοκλήρωση του κήπου. Απομένει η τοποθέτηση του  καθιστικού.  

Φωτο 3. Το πρανές με τα αρωματικά και τα άνθη. Διακρίνονται αριστερά τα καρποφόρα δέντρα.   Οι πολυθρόνες, ο καναπές στην πέργκολα, το κυρίως καθιστικό διασφαλίζουν την απομόνωση, αλλά και κοινωνική δραστηριότητα, ανάλογα με τη διάθεση ενώ δίνουν τη σιγουριά στους χρήστες ότι ανά πάσα στιγμή θα βρουν ένα κάθισμα να ακουμπήσουν. Ο κήπος επιδρά θετικά στους εργαζόμενους αλλά και στους επισκέπτες. Ειδικά οι εργαζόμενοι όταν τελειώνουν το ωράριό τους, αλλά και κατά τη διάρκεια της εργασίας τους νιώθουν την ανάγκη να αποφορτιστούν για να συνεχίσουν το δύσκολο έργο τους.   

Φωτο 4. Λεπτομέρεια από την αψίδα.   Ερέθισμα για συμμετοχή και δραστηριότητα δίνει ο υπερυψωμένος λαχανόκηπος σε ύψος 65 εκ. όπου θα μπορούν να το προσεγγίσουν καθιστοί και με την καθοδήγηση κάποιου εργασιοθεραπευτή θα απασχοληθούν, ποτίζοντας, σκαλίζοντας, στηρίζοντας τα φυτά.  

Φωτο 5. Ο λαχανόκηπος με φράουλες, μαιντανό, σέλινο, πιπεριές, βασιλικό, κατηφέ κλπ. Η επαφή με τον κήπο δημιουργεί ευχαρίστηση και ευφορία, με τα χρώματα, τους ήχους των πουλιών, τα αρώματα, το θρόισμα του ανέμου, την απολαβή των  καρπών. Επίσης σηματοδοτούνται οι εποχές και συνδέονται με γεγονότα και εικόνες της ζωής των  θεραπευομένων.

Ο σχεδιασμός είναι λιτός και τα είδη των φυτών γνωστά στην πλειοψηφία τους, σε σωστή αναλογία, φυτεμένα σε μεγάλες ομοιογενείς ομάδες έτσι ώστε ο κήπος να μην προκαλεί σύγχυση, αλλά να μην είναι και μονότονος.

   ΠΙΝΑΚΑΣ ΦΥΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ

ΟΝΟΜΑΣΙΑΠΟΣΟΤΗΤΑ
ΚΟΡΑΛΛΙ4
ΓΙΑΣΕΜΙ ΧΙΩΤΙΚΟ2
ΑΓΙΟΚΛΗΜΑ2
ΝΑΝΤΙΝΑ3
ΓΕΡΑΝΙ ΚΟΚΚΙΝΟ5
ΒΙΒΟΥΡΝΟ ΕΥΟΣΜΟ6
ΛΟΥΙΖΑ1
ΓΚΑΟΥΡΑ ΚΟΚΚΙΝΗ20
ΓΚΑΟΥΡΑ ΛΕΥΚΗ10
ΛΕΒΑΝΤΑ30
ΡΙΓΑΝΗ8
ΔΕΝΤΡΟΛΙΒΑΝΟ ΕΡΠΩΝ24
ΑΡΤΕΜΙΣΙΑ6
ΦΑΣΚΟΜΗΛΟ6
ΓΛΥΣΙΝΙΑ4
ΡΥΧΟΣΠΕΡΜΟ4
ΤΡΙΑΝΤΑΦ. ΑΝΑΡΙΧ.4
ΓΕΡΑΝΙΑ ΡΟΖ, ΦΟΥΞΙΑ10
ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΘΑΜΝΩΔΗΣ25
ΠΥΞΑΡΙ15
ΣΑΛΒΙΑ FARINACEA6
ΓΑΖΙΑ1
ΑΧΛΑΔΙΑ1
ΜΗΛΙΑ1
ΒΕΡΙΚΟΚΙΑ1
ΒΑΝΙΛΙΑ1
ΡΟΔΙΑ1
ΛΑΧΑΝΙΚΑ ΔΙΑΦΟΡΑ20

Ο παραπάνω κήπος πραγματοποιήθηκε με τη βοήθεια χορηγών στα πλαίσια της εκπομπής «Πράσινες Αποστολές».

Κατσογιάννη Σταυρούλα Γεωπόνος – αρχιτέκτων τοπίου (urbanpoint.gr)

Ωμέγα 3 – Ασπιρίνη: Αντιμετώπιση καρκίνου του παχέος εντέρου

Βρετανική κλινική έρευνα με την ονομασία <<Sea Food>>, δημοσιεύτηκε στο περιοδικό The Lancet. Η έρευνα περιελάμβανε 700 άτομα υψηλού κινδύνου για Sea παχέος εντέρου. Έγινε σε 4 ομάδες σε διαφορετικά νοσοκομεία και περιοδικές κολονοσκοπήσεις.

Η πρώτη ομάδα πήρε 300mg ασπιρίνης την ημέρα.

Η δεύτερη ομάδα πήρε 1gr-2gr EPA (ένα Ω3).

Η τρίτη ομάδα πήρε ασπιρίνη και EPA συγχρόνως.

Η τέταρτη ομάδα placebo.

Τα αποτελέσματα θεαματικά και σαφή, τόσο η ασπιρίνη, όσο και τα Ω3 (μαζί ή μόνα τους) που ελήφθησαν για ένα ολόκληρο χρόνο κατάφεραν να μειώσουν σημαντικά τον σχηματισμό πολυπόδων στο έντερο.

*Προσαρμογή, ελεύθερη απόδοση, Ν. Βλασσόπουλος

Χειρουργική ή υφασμάτινη μάσκα;

Τελευταία, παρατηρείται μια αύξηση στη ζήτηση και χρήση υφασμάτινων και χειροποίητων μασκών.

Ορισμένες πήγες, με κυριότερη το Κέντρο Ελέγχου Νοσημάτων των Η.Π.Α,  προτείνουν τη χρήση τους ως μέτρο προφύλαξης κατά του covid-19.

Υπάρχουν ελάχιστες μελέτες που εξετάζουν την αποτελεσματικότητα των μασκών από ύφασμα ,αλλά και οι ερευνητικές εργασίες που έχουν γίνει… τα αποτελέσματα αυτών δεν είναι καθόλου ενθαρρυντικά

Οι υφασμένες μάσκες αποδεικνύονται κατώτερες των χειρουργικών {Rengasamy et al.2011, van der Sande 2008,Maclntyre et al 2015}

Επιπλέον, έχουν την τάση να κατακρατούν υγρασία, με αποτέλεσμα τη μείωση δυνατότητας φιλτραρίσματος μικροσωματιδίων {Anfinrud et al} ,προκαλούν δυσφορία στους χρήστες έως δύσπνοια και τάσεις λιποθυμίας {Jayaraman et al,2012}….μπορεί θα έλεγα την μετατροπή τους σε εστίες διασποράς παθογόνων.

Στη ΕΛΛΑΔΑ τώρα έχουμε επάρκεια χειρουργικών μασκών .Προτείνω ανεπιφύλακτα την χρήση τους έναντι των κατώτερων από κάθε άποψη υφασμάτινων μασκών.

Κλείνοντας θέλω να τονίσω ότι οι μάσκες κάθε είδους χρησιμοποιούνται κυρίως για να εμποδίσουν την διασπορά του ιού από φορείς συμπτωματικούς. ΔΕΝ πρέπει να δημιουργούν ψευδές αίσθημα ασφάλειας που θα μας οδήγηση στη μη τήρηση των μέτρων που καθημερινά ακούμε από τους ειδικούς.

ΣΕΒΟΜΑΙ ΤΟΥΣ ΕΙΔΙΚΟΥΣ ………….μια άλλη άποψη όμως…

Ν. Βλασσόπουλος – Φαρμακοποιός

Ανακάλυψη: Εβραίοι χρησιμοποιούσαν κάνναβη ήδη πριν από 2700 χρόνια κατά τη διάρκεια τελετουργικών τελετών

Μία ομάδα ερευνητών* σε δύο βωμούς του ιερού στο Tel Arad** βρήκε κατάλοιπα κάνναβης. Η περίεργη ανακάλυψη δημοσιεύθηκε πριν ένα μήνα στο περιοδικό του Ινστ. Αρχαιολ. του Πανεπ. Tel Aviv.
Οι ερευνητές χρησιμοποιώντας χρωματογραφία αερίου, εντόπισαν ίχνη Thc, Κανναβιδιόλης και Κανναβινόλης, δραστικά συστατικά της κάνναβης. Επίσης εντόπισαν υπολείμματα κοπριάς, η οποία θεωρούν οι ερευνητές, ότι ήταν το καύσιμο, που επέτρεπε την καύση της κάνναβης στην κατάλληλη θερμοκρασία, για την ενεργοποίηση των ψυχοδραστικών ενώσεων της.
Η χρήση παραισθησιογόνων ουσιών για λόγους λατρείας επιβεβαιώνετε στους ανθρώπινους πολιτισμούς από την παλαιολιθική εποχή.
*Eran Arie: επιμελήτρια του αρχαιολογικού χώρου του μουσείου του Ισραήλ
*Dvory Namdar: χημικός και αρχαιολόγος του Ινστιτούτου Volcani
**Αρχαιολογικός χώρος του Ισραήλ, νότια της Νεκράς Θάλασσας

Colchicum autumnale L. οικ.Liliaceae Κολχικόν το φθινοπωρινόν οικ.Λειριώδη

   Σήμερα, αυτή την εξαιρετικά δυσοίωνη εποχή της πανδημίας εξαιτίας του  κορονοïού, ακούγονται διάφορα φάρμακα για την αντιμετώπισή της μεταξύ αυτών και η κολχικίνη. Θα προσπαθήσουμε να παρουσιάσουμε το φυτό, τη δρόγη του και την κύρια δραστική ουσία, το γνωστό αυτό από την αρχαιότητα  αλκαλοειδές.

   Ως αρχή, αφετηρία μας ο μύθος,ακόμη πιο παλιός και από αυτόν της Τροίας,  αυτή η αόρατη κλωστή η οποία ενώνει την Αργώ, το πρώτο στην ιστορία πλοίο, τον Ιάσονα, τη Μήδεια και την πατρίδα της την Κολχίδα[σημερινή Γεωργία] καθώς και το φυτό Κολχικό.

   Ο Απολλώνιος ο Ρόδιος, Αλεξανδρινός ποιητής του 3ου π.Χ. αιώνα στα ”Αργο-ναυτικά”του ιστορεί πως ”όταν οι Αργοναύτες θα έβλεπαν τις εκβολές του ποταμού Φάσιδος θα είχαν φτάσει στην Κολχίδα που βρίσκεται στην εσχατιά της θάλασσας και της στεριάς. Εκεί ο Ιάσων, με τη βοήθεια της Μήδειας θα νικήσει τον Δράκο και  θα αποκτήσει το χρυσόμαλλο δέρας προκειμένου να το φέρει στην Ελλάδα. Είναι ο όρος του σφετεριστή βασιλά της Ιωλκού Πελία για να πάρει πίσω τον θρόνο του πατέρα του Αίσονα.  Το φάρμακο της Μήδειας ήταν ένα βάλσαμο από το αίμα του Προμηθέα  που στάλαξε στον Καύκασο .Εκεί άνθισε ένα λουλούδι, το Κολχικό, στο χρώμα του κρόκου και από τον χυμό της ρίζας του η Μήδεια έφτιαξε  ένα πανίσχυρο φίλτρο. Τις μαγικές-θεραπευτικές ικανότητες της Μήδειας μαρτυράει η συγγένειά της με την Κίρκη-αδελφή του πατέρα της Αιήτη- και την Εκάτη, όπως η ίδια καυχιέται.

   Στην τραγωδία του Ευριπίδη ”Μήδεια”η Κολχίτισσα, όπως την αποκαλεί, συναντά τον άτεκνο βασιλιά της Αθήνας Αιγέα ο οποίος επιστρέφει από το μαντείο  των Δελφών όπου πήγε για να ζητήσει χρησμό προκειμένου να αποκτήσει διάδοχο. Του λέει λοιπόν:

    ”Το άγονο σπέρμα εγώ θα σου γιατρέψω

      και θα σε κάμω να γεννήσεις πλήθος τέκνα

      από τέτοια βότανα γνωρίζω”

  Εδώ το βότανο είναι φάρμακο, μέσον θεραπευτικό, αλλά η ”φαρμακίς ”Μήδεια στη συνέχεια ομολογεί:

     ”Με φαρμάκια θα’ χω ποτίσει τα χαρίσματα 

      που στέλνω στην αντίζηλή μου[στεφάνι και πέπλο]”.

   Μόλις η Γλαύκη, σύζυγος του Ιάσονα, για την οποία  ο Ιάσων πρόδωσε τη Μήδεια, προκαλώντας την τραγική του μοίρα,τα φόρεσε, κυκλώθηκε από μαγική φωτιά και πέθανε φριχτά, το ίδιο και ο πατέρας της Κρέων, βασιλιάς της Κορίνθου καθώς την αγκάλιασε για να την συντρέξει.

   Εξάλλου το ρήμα ”μήδομαι” που σημαίνει στοχάζομαι, συλλογίζομαι,  μηχανεύομαι, επινοώ, φροντίζω, θεραπεύω και θεραπεύομαι έχει την ίδια ρίζα με τη Μήδεια.

   Όταν λοιπόν οι Αργοναύτες επέστρεψαν στην Ιωλκό με το ερωτευμένο ζευγάρι Ιάσων- Μήδεια, η ”παμφάρμακος ξείνα” όπως την έλεγαν ,έφερε μαζί της τους βολβούς του φυτού” Κολχικό”. Προφανής η καταγωγή του από τη μακρινή  Κολχίδα.

   Πολλά είδη του γένους αυτού είναι δηλητηριώδη αλλά το πλέον τοξικό είναι το ”φθινοπωρινό’.Τα κοινά του ονόματα είναι αγριόκρινο και χιονίστρα. Φυτρώνει στη Δυτική Ευρώπη, στη Βόρεια Αφρική και στον Νότιο Καύκασο μέσα σε λειμώνες. Αναπτύσσεται από βολβούς, με ασυνήθιστο κύκλο ζωής, οι οποίοι από το τέλος του Αυγούστου και μέχρι τις αρχές Οκτωβρίου αναπτύσσουν χαρακτηριστικά μακρυόμισχα ιώδη άνθη. Τα άνθη βρίσκονται κατά το μεγαλύτερο μέρος τους κάτω από το έδαφος, προστατευμένα από το κρύο του χειμώνα. Την επόμενη άνοιξη βλασταίνουν τα λογχοειδή, χυμώδη, βαθυπράσινα φύλλα και μεταξύ τους ωριμάζει η ωοθήκη, που μετασχηματίζεται σε τρίχωρη καστανή κάψα, σε κάθε χώρο της οποίας περικλείονται πολυάριθμα μελανοκαστανά, σχεδόν σφαιρικά  ή ωοειδή σπέρματα.

   Τα σπέρματα αυτά είναι η δρόγη [δρόγη στη Φαρμακογνωσία ονομάζεται το τμήμα του φυτού, του ζώου ή του ορυκτού που χρησιμοποιείται ως φάρμακο] του Κολχικού, τα Semina Colchici.Έχουν διάμετρο2-3 χιλ.[1000 σπέρματα ζυγίζουν 2,7-5,8 γρ.], 17% λιπαρό έλαιο, 5% σάκχαρο, δεψικές ύλες στον φλοιό,ίνουλίνη, κόμμι,  άμυλο και το κυριότερο συστατικό, το αλκαλοειδές κολχικίνη.Καθαρή κολχικίνη απομονώθηκε το 1886 από τον Zeisel. To 1950 οι Santavy και Reichstein εκτός από την κολχικίνη περιέγραψαν και δευτερεύοντα αλκαλοειδή όπως η δεμεκολχίνη και η ουσία U.

   Ο βασικός σκελετός των αλκαλοειδών του Κολχικού αποτελείται από δακτύλιο τροπολόνης συνδεδεμένο με δακτύλιο κυκλοεπτατριενολόνης. [σχ.1].Χαρακτη-ριστικό της κολχικίνης  είναι ότι δεν έχει βασικό χαρακτήρα επειδή το άζωτο του μορίου της ανήκει σε πρωτοταγή ακετυλιωμένη αμινοομάδα, δεν είναι δηλαδή αρωματικό.Βιοσυνθετικά, η κολχικίνη προέρχεται από τα αμινοξέα φαινυλαλα- νίνη, τυροσίνη και μεθειονίνη.

Χημικός τύπος κολχικίνης

σχ. 1

  Η Ελληνική Φαρμακοποιία ΙΙΙ έχει εκτενή μονογραφία τόσο της κολχικίνης όσο και των δισκίων ή κοκκίων Compressi colchicini.

Αναλυτικά αναφέρονται:

-Περιγραφή. Φυλλίδια, ή κόνις κρυσταλλική ή άμορφη, ωχροκίτρινη, άοσμη γεύσης  πικρής,  πολύ τοξική. Κατά την έκθεση στο φως το χρώμα της γίνεται  σκοτεινότερο [σύμφωνα με τον Γ. Φωκά μετασχηματίζεται σε άλλη ουσία η οποία δεν περιέχει τον πυρήνα της τροπολόνης].

-Διαλυτότητα. Διαλύεται σε 25 μ. νερού, στην αιθανόλη και το χλωροφόρμιο, είναι δυσδιάλυτη στον αιθέρα και στον πετρελαïκό αιθέρα.

-Έλεγχος ταυτότητας με θειικό οξύ, αιθανόλη.

-Αντίδραση. Το  υδατικό διάλυμα είναι ουδέτερο.

-Ειδική στροφή. Μέτρηση του ελεύθερου διοξειδίου του άνθρακος.

-Έλεγχος καθαρότητας.Χρησιμοποιείται χλωροφόρμιο, χλωριούχος σίδηρος.

-Τέφρα. Όχι πλέον του 0.1%

-Ξήρανση. Όχι πλέον του 3%

-Διατήρηση. Σε καλά κλεισμένα δοχεία, μακριά από το φως.

   Στα δισκία ή κοκκία γίνεται έλεγχος ταυτότητας και περιεκτικότητας σύμφωνα με τις προδιαγραφές της ΕΦ ΙΙΙ. Διατηρούνται όπως και η κολχικίνη.

Χρήσεις

   Στην ιατρική η κολχικίνη χρησιμοποιείται στη θεραπεία της  ουρικής  αρθρίτι-δας-μειώνει την απόθεση των ουρικών κρυστάλλων στις αρθρώσεις-στον οικο- γενή μεσογειακό πυρετό, ως αντιφλεγμονώδες στην περικαρδίτιδα και ως αναλγητικό[οδονταλγία]. Επειδή πρόκειται για ισχυρό δηλητήριο η θεραπεία απαιτεί τακτική ιατρική παρακολούθηση.                        

Παρεμποδίζει την κυτταρική διαίρεση κατά το στάδιο της μίτωσης και χρησιμοποιείται στην αναπαραγωγή των φυτών για την παραγωγή πολυπλοειδών οργανισμών.Η πολυπλοειδία μεταβάλλει τις ιδιότητες των οργανισμών αυτών και, στις περισσότερες περιπτώσεις ,όλα ή ορισμένα όργανα μεγενθύνονται.Επίσης επηρεάζεται, θετικά ή αρνητικά, η περιεκτικότητα σε δραστικά συστατικά ενώ είναι δυνατόν να υπάρξουν και ποιοτικές διαφοροποιήσεις. Η πολυπλοειδία είναι μετάλλαξη.

  Η κολχικίνη αναστέλλει τη διαίρεση ζωικών κυττάρων, δεν χρησιμοποιείται ωστόσο κατά των νεοπλασμάτων εξαιτίας της μεγάλης της τοξικότητας. Η δεμε-κολχίνη, ως περισσότερο ασφαλής, χρησιμοποιείται για τη θεραπεία της χρόνιας μυελογενούς λευχαιμίας και των κακοήθων λεμφωμάτων.

   Αναφέρονται τα εξής Γαληνικά σκευάσματα στη βιβλιογραφία:

  Vinun [οίνος] ,Acetum [οξύποτο], Extractum [εκχύλισμα] και Tinctura [βάμμα] Colchici. Κυρίως χρησιμοποιείται το βάμμα. Όλα τα παραπάνω σκευάσματα πρέπει να είναι τιτλοποιημένα για να υπάρχει σταθερή, ασφαλής δοσολογία.

   Σύμφωνα με τη Φαρμακοïστορία το Κολχικό είναι γνωστό από αρχαιοτάτων χρόνων. Ο Διοσκουρίδης αναφέρει ένα ”δηλητηριώδες Κολχικό προερχόμενο από τη Μαύρη Θάλασσα. Το 1618 γίνεται αναφορά των βολβών στη Φαρμακοποιία του Λονδίνου οι οποίοι από το 1820 αντικαθίστανται από τα σπέρματα.

Βιβλιογραφία

  1. Γ. Κ. Φωκά, Φαρμακογνωσία, Θεσσαλονίκη, 1974
  2. Γ. Α. Βάρβογλη, Νικολάου Ε. Αλεξάνδρου, Οργανική Χημεία, Θεσσαλονίκη, 1967
  3. Ελληνική Φαρμακοποιία, Έκδοσις ΙΙΙ, Αθήνα 1974
  4. Π. Χ. Δορμπαράκη, ΕΠΙΤΟΜΟΝ ΛΕΞΙΚΟΝ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΗΣ, Εστία-Κολλάρος, Αθήνα, 1995
  5. Gunnar Samuelsson, Φαρμακευτικά προïόντα φυσικής προελεύσεως, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο 1996
  6. Andrea Macrolongo, Το μέτρο του ηρωισμού, Πατάκης, Αθήνα 2018
  7. Σπύρος Σπυρόπουλος, Η γυναίκα του άλλου μύθου, Gutenberg, Αθήνα 2015
  8. Ιγν. Ζαχαροπούλου, Σύγχρονη πλήρης θεραπευτική με τα βότανα, Αθήνα 2003
  9. Ευριπίδης, Μήδεια, Κάκτος, Αθήνα 1994
  10. Χριστίνα Γ. Φλόκα, Η Φαρμακογνωσία του Οδυσσέα Ελύτη, Νησίδες, Σκόπελος, 1998

Χριστίνα Γ. Φλόκα

Θωρακιστείτε απέναντι στις ιώσεις

Αυτή την εποχή επιτίθενται μια ποικιλία ιών που συνηθέστερα προκαλούν μπούκωμα, καταρροή, πόνο στον λαιμό, χαμηλό πυρετό. Ενδέχεται να υπάρχουν συμπτώματα από την κοιλιά, όπως πόνος, διάρροια. Συνήθως η ίωση κάνει έναν κύκλο τριών με πέντε ημερών, αν και σε ορισμένες περιπτώσεις διαρκεί πάνω από εννέα ημέρες. Σοβαρές επιπλοκές, όπως πνευμονία, βρογχίτιδα, σήψη, καρδιοπνευμονικές εκδηλώσεις, συμβαίνουν σπανιότερα και συνοδεύονται από παράταση της λοιμώδους συνδρομής ή βαρύτερα συμπτώματα (υψηλός πυρετός, δύσπνοια, πυώδη φλέματα).

Τα αντιβιοτικά δεν δρουν στις ιώσεις. Μόνο σε επιλεγμένες περιπτώσεις με επιπλοκές έχει θέση το αντιβιοτικό. Η άσκοπη ή ακατάλληλη χρήση του αντιβιοτικού δημιουργεί ανθεκτικά στελέχη και οδηγεί σε σοβαρές επιπλοκές.


Εχουν περιγραφεί πάνω από διακόσιοι αντιγονικά διαφορετικά ιοί, υπεύθυνοι για κοινές ιώσεις και καθημερινώς καινούργιοι ιοί ανακαλύπτονται. Οι ρινοϊοί, ο ιός της παραϊνφλουέντσας, οι αδενοϊοί, είναι μερικοί μόνο από αυτούς. Αν και υπάρχουν περιστασιακά ορισμένα περιστατικά γρίπης ήδη από νωρίτερα, η γρίπη απασχολεί την κοινότητα κυρίως από τέλη Νοεμβρίου και κατά τους χειμερινούς μήνες.

Ποια μέτρα προφύλαξης πρέπει να παίρνει το άτομο;

Η σωστή πρόληψη περιλαμβάνει:

  • Την εξατομικευμένη εφαρμογή ενισχυτικών εμβολίων τόνωσης του ανοσοποιητικού συστήματος κατά τη διάρκεια της παθολογικής ιατρικής εξέτασης, μετά την αξιολόγηση του ανοσολογικού στάτους του οργανισμού. Το εμβόλιο του πνευμονιόκοκκου επί παραδείγματι, που πρέπει να γίνεται σε ορισμένες ομάδες υψηλού κινδύνου, προσφέρει προστασία έναντι της πνευμονιοκοκκικής πνευμονίας, που είναι μια σοβαρή επιπλοκή των ιώσεων.
  • Τον άμεσο εντοπισμό και την άριστη θεραπεία ορισμένων παθολογικών καταστάσεων και νοσημάτων που αλλοιώνουν τη σωστή άμυνα κατά τη διάρκεια της παθολογικής ιατρικής εξέτασης. Τέτοια νοσήματα και παθολογικές καταστάσεις είναι η αύξηση του σακχάρου, η νεφρική ανεπάρκεια, η ηπατική ανεπάρκεια.
  • Την εφαρμογή σωστών συνηθειών καθημερινότητας που τονώνουν το αμυντικό σύστημα και που στα υγιή άτομα περιλαμβάνουν σωστή διατροφή με τρόφιμα από όλες τις ομάδες τροφίμων, αποφυγή γλυκών, αποφυγή κατάχρησης λιπαρών, άσκηση, αποφυγή παθητικού και ενεργητικού καπνίσματος, διατήρηση φυσιολογικού βάρους, επαρκή ύπνο, αποφυγή ψυχολογικών επιβαρύνσεων.
  • Στην περίπτωση πασχόντων από χρόνια νοσήματα απαιτείται εφαρμογή ειδικών ενδεικνυόμενων διατροφικών προγραμμάτων και προγραμμάτων καθημερινότητας ανάλογα με το είδος της χρόνιας πάθησης. 

Πόσο σημαντική είναι η τήρηση των κανόνων ατομικής υγιεινής;

Είναι πολύ σημαντική και πρέπει να τηρούμε τα εξής:

  • Να αποφεύγουμε τη στενή επαφή με άτομα που έχουν συμπτώματα λοίμωξης αναπνευστικού. Να αποφεύγουμε χώρους με συνωστισμό.
  • Να ανοίγουμε συχνά τα παράθυρα και να φροντίζουμε για τη συχνή ανανέωση του αέρα στους χώρους όπου βρισκόμαστε. Στην περίπτωση των κλιματιστικών πρέπει να υπάρχει σωστή συντήρηση.
  • Αποφεύγουμε να αγγίζουμε τα μάτια, τη μύτη και το στόμα, που αποτελούν τις κύριες πρώτες θέσεις πιθανού εποικισμού λοιμογόνων παραγόντων.
  • Πλένουμε συχνά τα χέρια μας. Κατά το πλύσιμο των χεριών πρέπει να πλένονται καλά οι περιοχές ανάμεσα στα δάχτυλα, οι περιοχές κάτω από τα νύχια, οι καρποί, η ραχιαία και η παλαμιαία επιφάνεια των δακτύλων, τουλάχιστον επί είκοσι δευτερόλεπτα. Πρέπει να χρησιμοποιούνται καθαρές πετσέτες, καθαρά χαρτομάντιλα μιας χρήσης ή στεγνός αέρας για το στέγνωμα.
  • Εναλλακτικά μπορούμε να χρησιμοποιούμε αντισηπτικά μαντιλάκια εμποτισμένα σε οινόπνευμα.
  • Σε περίπτωση λοίμωξης του αναπνευστικού πρέπει να καλύπτουμε τη μύτη και το στόμα κατά τη διάρκεια του βήχα ή του πταρμού με καθαρά χαρτομάντιλα μίας χρήσεως, τα οποία πρέπει να πετάμε αμέσως μετά και να πλένουμε τα χέρια μας. Μένουμε στο σπίτι μέχρι να εξεταστούμε και να λάβουμε συμπληρωματικές οδηγίες.
  • Πρέπει να αποφεύγουμε την άσκοπη χρήση φαρμάκων, ιδιαιτέρως αντιβιοτικών.

Τα αντιβιοτικά και το εμβόλιο της γρίπης βοηθούν σε περιπτώσεις ιώσεων;

Τα αντιβιοτικά δεν δρουν στις ιώσεις. Μόνο σε επιλεγμένες περιπτώσεις με επιπλοκές έχει θέση το αντιβιοτικό. Η άσκοπη ή ακατάλληλη χρήση του αντιβιοτικού δημιουργεί ανθεκτικά στελέχη και οδηγεί σε σοβαρές επιπλοκές.

Το εμβόλιο της γρίπης πρέπει να γίνεται κατά το φθινόπωρο σε ομάδες υψηλού κινδύνου και σε άτομα που ευρίσκονται σε στενή επαφή με ομάδες υψηλού κινδύνου. Παρέχει προστασία μόνο για τη γρίπη και όχι για το σύνολο των ιώσεων.

Αναστασία Μοσχοβάκη, Ιατρός Ειδική Παθολόγος

10 μύθοι για τα ιαματικά λουτρά

Οι ιαματικές πηγές είναι φυσικές πηγές γνωστές από την αρχαιότητα για τη δυνατότητα να συντελούν στην ίαση μιας ποικιλίας νοσημάτων. Στο παρόν άρθρο εξετάζονται διεξοδικά διαδεδομένες στο κοινό αντιλήψεις.

1. Οι ιαματικές πηγές διαφέρουν από τις κοινές πηγές λόγω της αυξημένης θερμοκρασίας;

Σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες τα ιαματικά λουτρά αντιμετωπίζονται ως σημαντικό συστατιστικό στοιχείο μιας πλούσιας ταξιδιωτικής εμπειρίας. Στην Ελλάδα, δυστυχώς λανθασμένα, η ιαματική λουτροθεραπεία θεωρείται από πολλούς ως δραστηριότητα για γέρους και αρρώστους.

Οι ιαματικές πηγές δεν είναι πηγές συνήθους σύστασης οι οποίες απλώς παρουσιάζουν αυξημένη θερμοκρασία. Καθώς το νερό της πηγής διέρχεται από βαθύτερα στρώματα της γης με υψηλή θερμοκρασία, υποδέχεται μια ποικιλία ιχνοστοιχείων και μετάλλων, τα οποία λόγω της υψηλής θερμοκρασίας διαλύονται σε αυτό σε υψηλά ποσοστά. Ετσι η περιεκτικότητα του ιαματικού νερού σε μια ποικιλία ζωτικών στοιχείων είναι υψηλότερη συγκριτικά με άλλες φυσικές πηγές. Οταν οι θερμές πηγές κατά τη δίοδό τους από βαθύτερα στρώματα υποδέχονται υπερβολικές συγκεντρώσεις ορισμένων ραδιενεργών στοιχείων, δεν έχουν θέση στη θεραπεία.

2. Οι ιαματικές πηγές προσφέρουν θεραπεία σε όλα τα νοσήματα;

Παρά την ευρεία χρήση τους κατά την αρχαιότητα, υπάρχει έλλειψη μεγάλων αξιόπιστων επιστημονικών μελετών. Σύμφωνα με αποτελέσματα μελετών που έχουμε στη διάθεσή μας, η ιαματική λουτροθεραπεία συντελεί στη θεραπεία των ρευματολογικών νοσημάτων, των νευρώσεων, των μεταβολικών διαταραχών (π.χ. μεταβολικό σύνδρομο, αύξηση σακχάρου, χοληστερόλη). Ενώ υπάρχουν αναφορές για τα οφέλη της λουτροθεραπείας σε δερματικές παθήσεις, αναπνευστικά προβλήματα, γυναικολογικά προβλήματα, η θετική επίδραση της λουτροθεραπείας στα νοσήματα αυτά είναι λιγότερο σαφής, λόγω του κενού που υπάρχει σε καλά σχεδιασμένες ιατρικές έρευνες.

3. Η ιαματική λουτροθεραπεία είναι για όλους και δεν απαιτούνται ιδιαίτερες προφυλάξεις;

Η ιαματική λουτροθεραπεία μπορεί να βλάψει τα άτομα όταν:

  • Παρουσιάζουν πυρετό
  • Υπάρχει ενεργός φλεγμονή με πρήξιμο
  • Υπάρχει πρόσφατο εγκεφαλικό επεισόδιο
  • Υπάρχει μη ρυθμιζόμενη υπέρταση ή υπόταση
  • Υπάρχει σοβαρό καρδιακό πρόβλημα
  • Εχουν ορισμένου τύπου φλεβικά προβλήματα
  • Υπάρχει σοβαρή αναιμία ή ζάλη
  • Υπάρχει μη ρυθμιζόμενη πάθηση θυρεοειδούς
  • Πραγματοποιούν λουτροθεραπεία κατά τη διάρκεια της έμμηνου ρύσης
  • Υπάρχει προχωρημένη εγκυμοσύνη
  • Είναι μωρά ή μικρά παιδιά
  • Υπάρχει νόσημα που καθιστά απαγορευτική την άσκηση ή την έκθεση σε θερμό περιβάλλον (π.χ. προχωρημένος καρκίνος)
  • Υπάρχουν εγκαύματα ή θερμικές βλάβες.

Πριν από την ένταξη στο πρόγραμμα λουτροθεραπείας πρέπει να προηγηθεί σωστή παθολογική εξέταση. Η συνεχής κολύμβηση ή εμβάπτιση στο νερό δεν πρέπει να υπερβαίνει το μισάωρο. Η επάνοδος του σώματος στη φυσιολογική θερμοκρασία περιβάλλοντος πρέπει να γίνεται σταδιακά (να αποφεύγονται αμέσως μετά τα παγωμένα μπάνια).

4. Η θεραπευτική δράση των ιαματικών λουτρών έχει ως αίτιο τα ωφέλιμα άλατα που περιέχουν;

Η διαφυγή από τη ρουτίνα της καθημερινότητας σε οργανωμένα κέντρα, οι ευεργετικές επιδράσεις της κολύμβησης αυτής καθαυτής και η μυοχαλαρωτική-αγγειοδιασταλτική δράση της αυξημένης θερμοκρασίας είναι παράγοντες που αποτελούν σημαντικές συνιστώσες της θεραπευτικής δράσης των ιαματικών λουτρών. Κατά την εισπνοή υδρατμών των θερμών ιαματικών διαλυμάτων εκπτύσσεται το αναπνευστικό δέντρο και παρέχεται ανακούφιση σε ορισμένες περιπτώσεις πασχόντων από αναπνευστικά νοσήματα.

Σύμφωνα με ορισμένες μελέτες, κατά την ιαματική λουτροθεραπεία μειώνονται τα επίπεδα δεικτών φλεγμονής, της καταλάσης, της υπεροξειδάσης της γλουταθειόνης. Ορισμένοι επιστήμονες συνδέουν τη μείωση ορισμένων δεικτών φλεγμονής σε συστηματικά λουτροθεραπευόμενους με τη συγκέντρωση ορισμένων ωφέλιμων μεταλλικών αλάτων και ουσιών στο ιαματικό νερό.

Η επίθεση ορισμένων ωφέλιμων αλάτων και ιχνοστοιχείων απευθείας στο πάσχον δέρμα έχει συνδεθεί με την ευεργετική δράση της ιαματικής λουτροθεραπείας σε δερματοπάθειες. Παρά ταύτα, η ωφέλιμη δράση των διαλυμένων αλάτων δεν είναι επαρκώς αποδεδειγμένη.

5. Η θεραπευτική δράση των ιαματικών λουτρών είναι ανώτερη από αυτήν των θαλάσσιων λουτρών;

Οι ευεργετική δράση της κολύμβησης είναι το κοινό στοιχείο ανάμεσα στην ιαματοθεραπεία και τη θαλασσοθεραπεία. Το θαλασσινό νερό περιέχει επίσης σημαντικά ιχνοστοιχεία και άλατα σε ωφέλιμες συγκεντρώσεις. Δεν έχουν γίνει μελέτες που να συγκρίνουν την αποτελεσματικότητα των δύο μεθόδων.

Η εφαρμογή συνδυασμένης θαλασσοθεραπείας και ιαματικής λουτροθεραπείας παρέχει τα μέγιστα για τον οργανισμό οφέλη.

6. Η Τα ιαματικά λουτρά είναι μόνο για τα ηλικιωμένα άτομα ή αρρώστους ενώ τα θαλάσσια λουτρά είναι για όλους;

Η ηλικία δεν αποτελεί αντένδειξη για την ιαματική ή τη θαλάσσια λουτροθεραπεία. Επιπρόσθετα οι ευεργετικές επιδράσεις των ιαματικών λουτρών αφορούν και τους υγιείς.

Σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες τα ιαματικά λουτρά αντιμετωπίζονται ως σημαντικό συστατικό στοιχείο μιας πλούσιας ταξιδιωτικής εμπειρίας.

Δυστυχώς στην Ελλάδα λανθασμένα η ιαματική λουτροθεραπεία θεωρείται από πολλά άτομα δραστηριότητα για γέρους και αρρώστους, ενώ τα θαλάσσια λουτρά θεωρούνται δραστηριότητα για νέους και υγιείς.

7. Η ιαματική λουτροθεραπεία μπορεί να υποκαταστήσει την ιατρική αγωγή σε πολλά νοσήματα;

Η ιαματική λουτροθεραπεία δρα συμπληρωματικά και δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ως υποκατάστατο της ενδεικνυόμενης φαρμακευτικής αγωγής.

8. Τα ιαματικά λουτρά μπορούν να πραγματοποιηθούν όλο το χρόνο;

Σε συνθήκες καύσωνα και υψηλών περιβαλλοντικών θερμοκρασιών πρέπει να αποφεύγονται.

9. Η εμβάπτιση στο ιαματικό νερό αρκεί για την εκδήλωση των ευεργετικών αποτελεσμάτων της λουτροθεραπείας;

Κατά τη διάρκεια της κολύμβησης στην ιαματική πηγή, λόγω σύνθετων παραγόντων (π.χ. άνωση, υδροστατική πίεση, έκκριση ορμονών), το σώμα γίνεται πιο ευκίνητο, δημιουργείται αγγειοδιαστολή, υπάρχει τόνωση της κυκλοφορίας, τόνωση του αναπνευστικού συστήματος, απορρόφηση οιδημάτων.

Η συστηματική άσκηση ομαλοποιεί τον μεταβολισμό και αποκαθιστά μια ποικιλία μεταβολικών διαταραχών.

Η κολύμβηση και όχι η απλή εμβάπτιση θα σας βοηθήσει να αντλήσετε τα προσδοκώμενα οφέλη.

10. Η ιαματική λουτροθεραπεία είναι ευεργετική αλλά δεν καλύπτεται από τα ασφαλιστικά Ταμεία;

Παρά το γεγονός ότι η λουτροθεραπεία αντιμετωπίζεται από ορισμένα ασφαλιστικά ταμεία ως εκδήλωση αναψυχής, δημόσια και ιδιωτικά ασφαλιστικά ταμεία καλύπτουν αυξανόμενα σήμερα το σύνολο ή μέρος των εξόδων της ιαματικής λουτροθεραπείας.

Αναστασία Μοσχοβάκη, Ιατρός Ειδική Παθολόγος

Τα φάρμακα στην Αρχαία Ελλάδα

Παρουσίαση – Oμιλία

Στην 3η Αμφικτιονία 11-13/6/2011 στην ΚΩ

Αγαπητοί Σύνεδροι, Κυρίες & Κύριοι

Ας προσπαθήσουμε να παρακολουθήσουμε την εξελικτική πορεία των φαρμάκων στην Ελλάδα ξεκινώντας από τα προϊστορικά χρόνια μέχρι και τις ημέρες μας. Ο Ιπποκράτης (460 – 360 π.Χ.) βέβαια είναι ο θεμελιωτής της Επιστημονικής έκφρασης της Ιατρικής και της Φαρμακευτικής σ’ όλο τον αρχαίο κόσμο, αλλά και με προεκτάσεις στο σημερινό επιστημονικό γίγνεσθαι.

Έζησε την περίοδο που μεσουρανούσε ο Ελληνικός Πολιτισμός. Στις ημέρες του η θεραπευτική απέκτησε δική της υπόσταση ως ανεξάρτητη επιστήμη. Είναι ο άνθρωπος που κυριολεκτικά «έμπασε» την Φιλοσοφία στην Ιατρική και ως εκ τούτου της έδωσε παγκόσμια και διαχρονική αξία και διάρκεια. Απομάκρυνε από την θεραπευτική την μαγεία και την δεισιδαιμονία και την έστρεψε στην άμεση παρατήρηση και το πείραμα.

Ο Ιπποκράτης, Πατέρας της Ιατρικής

Χρησιμοποίησε 253 δρόγες – φάρμακα (κατά τον αείμνηστο καθηγητή Κιαπόκα Μανώλη), αποτελούμενα από φυτά (άνθη – ρίζες – φύλλα κ.λ.π.), ορυκτά, ζωϊκά φάρμακα, ολόκληρα ή τμήματα ζώων – βδέλες, σκώληκες κλπ., χωρίς όμως να τα περιγράψει μορφολογικά. Σ’ αυτό οφείλεται σήμερα και η δυσκολία της αναγνώρισης των φυτών. Παραθέτει ονόματα χωρίς να εξηγεί και να περιγράφει τα φυτά, ώστε να γνωρίζουμε ποια είναι σήμερα.

Έρχεται όμως αργότερα τον 1ο αιώνα μ.Χ. και κάνει την λεπτομερή περιγραφή ο θεωρούμενος μαθητής του Διοσκουρίδης. Είναι ο μέγιστος μελετητής  φαρμακογνώστης – φαρμακολόγος της Αρχαιότητος, ώστε τον συμβουλεύονται και σήμερα όσοι ασχολούνται θεραπευτικά ή ερευνητικά με το φάρμακο, μέσα από τους περίφημους ΚΩΔΙΚΕΣ που είναι έγχρωμα δίγλωσσα (Ελληνικά, Λατινικά και αργότερα Αραβικά) αριστουργήματα με περιγραφές – χρήσεις – δόσεις – παρενέργειες κλπ., που θα ζήλευαν για τη σαφήνεια και την γνώση και οι σύγχρονες φαρμακολογίες. Οι ΚΩΔΙΚΕΣ είναι: 1) της Κωνσταντινουπόλεως 4ος αιών, φυλάσσεται στο μουσείο της Βιέννης, 2) ο Νεαπολιτικός, βρίσκεται στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Νεαπόλεως, 3) ο Λαυρεωτικός, στη Μεγίστη Λαύρα στο Άγιο Όρος. Οι ΚΩΔΙΚΕΣ είναι απαραίτητοι οδηγοί για κάθε ερευνητή απ’ όπου αντλούνται πληροφορίες πολύτιμες για την ανακάλυψη νέων φαρμάκων.

Θεόφραστος 372 – 287 π.Χ. Γεννήθηκε στην Έφεσο της Λέσβου, υπήρξε μαθητής του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη που τον διαδέχτηκε στην περιπατητική σχολή του. Έγραψε εννέα βιβλία περί φυτών, ιστορία, ανάπτυξη – καλλιέργεια, μορφολογία, γεωγραφική προέλευση. Επίσης περιγράφει την ιαματική δύναμη των φαρμάκων. Θεωρείται ο πατέρας της βοτανικής.

Γαληνός (Πέργαμος 129 – 216 μ.Χ.). Σπούδασε στην Αλεξάνδρεια, εισήγαγε τα λεγόμενα Γαλλινικά φάρμακα, Μπούσουλας εφαρμογής ακόμη και σήμερα στα εργαστήρια των φαρμακοβιομηχανιών και στα εργαστήρια των φαρμακείων. Είναι σύνθετα Σκευάσματα φαρμάκων. Ο Γαληνός προτείνει τρόπο συλλογής φυτών. Κατάλληλη μέρα, μήνα, ώρα, τρόπο παρασκευής, διατήρηση, δοσολογία, καθώς και θεραπευτικές χρήσεις.

Διετέλεσε γιατρός του Μάρκου Αυρήλιου. Παίρνει στοιχεία από τον Διοσκουρίδη και την Λαϊκή Ιατρική.

Τέτοιες γνώσεις σε ποιότητα, σύλληψη και ποσότητα δεν είναι δυνατόν να προέρχονται από τυχαίες παρατηρήσεις, αλλά είναι προϊόν βαθύτερης σκέψης που χρησιμοποιεί, προηγούμενες τεκμηριωμένες απόψεις.

Στον πρωτόγονο άνθρωπο των προϊστορικών εποχών (αναφέρει ο  R Schnitr, ιστορία φαρμάκων 1998) εκδηλώνεται κάποιο έμφυτο ένστικτο που κατευθύνεται από συνειδητή συστηματική σκέψη.

Όπως συμβαίνει με τα υγιή ζώα, έτσι και ο πρωτόγονος υγιής άνθρωπος αναζητά φυτική η ζωική τροφή και λαμβάνει αυτή που χρειάζεται το σώμα του, αποφεύγοντας το βλαβερό. Στην περίπτωση αρρώστιας αναζητά ο οργανισμός εκείνο που είναι απαραίτητο για την ανάκτηση της υγείας του.

Λέων πυρέσον τρώγει φλοιούς κιγχονας Robusta (κινίνη). Ο άνθρωπος το παρατηρεί και το εφαρμόζει στον εαυτόν του. Εδώ έχουμε την ανακάλυψη της κινίνης ως αντιπυρετικού που συμβαίνει στην Κίνα.

Ο Διοσκουρίδης εφαρμόζει την έννοια του ισχυρού φαρμάκου, που μπορεί να νικήσει την αρρώστια. Τονίζει ότι:

Ο Κρόκος έχει την δύναμη (πεπτική, ουρητική, μαλακτική).

Ο Αγνός (Λυγαριά) έχει την θερμαντική δύναμη να νικήσει την αρρώστια.

Η τοιχογραφία της Κνωσού που λαθεμένα ονομάζεται Πρίγκηψ με τα Κρίνα, δεν είναι ούτε Πρίγκιψ ούτε Κρίνα, παρά συλλέκτης – της μηκώνου της υπνοφόρου, που σημαίνει ότι οι Κρήτες γνώριζαν την χρήση της Papaver Somniferum από το 1600 π.Χ. Αλλά και στην Θεογονία του Ησιόδου υπάρχει γραπτή αναφορά για την Μήκωνα από τον  8ο π.χ. αιώνα. Οι «Παριζιάνες», τοιχογραφία της Κνωσού μας φανερώνουν υψηλές γνώσεις στην Κοσμετολογία, ενδυματολογία – βαφική. Χρήση χρωμάτων και καλλυντικών που θα ζήλευαν και οι σημερινές γυναίκες και καλλιτέχνες για την κομψότητα και τον μοντερνισμό.

Ο «Πρίγκηψ με τα Κρίνα»  &  Οι «Παριζιάνες»

Κροκοσυλλέκτριες, Τοιχογραφία της Σαντορίνης – Ακρωτήρι ξαφνιάζει, το ότι ενώ πρόκειται για συλλέκτριες κρόκων, δηλ. εργάτριες, η περιποίηση της εμφάνισης – μακιγιάζ, τα κοσμήματα που φορούν φανερώνει μια άλλη λογική ως προς την κοινωνική διάρθρωση της πολιτείας τους που αξίζει να μελετηθεί από κοινωνιολογικής πλευράς και πιθανόν πολλά θα αναθεωρηθούν.

Γνώριζαν λοιπόν τον Κρόκο και τον χρησιμοποιούσαν για θεραπεία παλαιών και πρόσφατων τραυμάτων για έλκη σε υποκαπνισμούς  ως εμμηναγωγό και αντισπασμολυτικό.

Στα Ορφικά έπη 6ος π.Χ. αναφέρεται ο Κέδρος, το ψίλιο (Plantago Psylium), σήμερα ως ισχυρό καθαρτικό, η Αγχούσα (Anchonsa Tinctoria) το λεγόμενο ριζάρι, ως επουλωτική ελκών και αντισηπτική (υπήρχε ως κύριο συστατικό, σε αλοιφή της ΧΡΩΠΕΙ).

Οδυσσέας και Κίρκη

Κίρκη και Οδυσσέας – Ομηρικά Έπη

Η Κίρκη δίνει το ποτό ΚΥΚΕΩΝΑ που περιέχει νερό – βότανα, κριθάρι μολυσμένο με τον παράσιτο μύκητα Ερισίβη (Clavicens purpurea)  από όπου σήμερα εξάγονται τα αλκαλοειδή της Ορυσιβώδους ολύρας. Εργοταμίνη – Εργονοβίνη (Methergine)  είναι το Cecale cornutum για τις ημικρανίες, το σημερινό  Cafergot (καφεΐνη εργοταμίνη), αλλά και το Lysergic Acid  που το διαιθυλαμίδιο είναι το L.S.D. παραισθησιογόνο με ψυχοτρόπες και ψυχεδελικές ιδιότητες, παρενέργειες που εμφάνισαν και οι σύντροφοι του Οδυσσέα (π.χ. νόμιζαν ότι είναι γουρούνια) που ήπιαν το ποτό ενώ ο Οδυσσέας όχι.

Ο Θεός Άρης δίνει στον Οδυσσέα ως αντίδοτο το Μόλυ (=Μολύνω) άγνωστο σήμερα φυτό και αντιμετωπίζει τον Κυκεώνα, οι σύντροφοί του το πίνουν και έχουν παραισθήσεις.

Η Ελένη δίνει στους φίλους του Οδυσσέα το νηπενθές (Inula Helenicum  κατά τον Πλίνιο) για να απαλύνει την θλίψη για τον υποτιθέμενο χαμό του. Εδώ έχουμε την χρήση των αντικαταθλιπτικών.

Όπιο (από την λέξη οπός) Μήκων υπνοφόρος κατά Ιπποκράτη – αφιόνι – παυσίπονο υπνωτικό, αντιβηχικό – στις  μητρορραγίες, φάρμακο απαραίτητο για τους χειρουργούς, περιέχει 25 αλκαλοειδή όπως Μορφίνη – Κωδεϊνη -Παπαβερίνη κλπ.

 

Ριζοτόμοι

Ήταν άνδρες, αλλά και γυναίκες της υπαίθρου, μορφωμένοι από την προ-Ιπποκρατική εποχή μέχρι και την Αλεξανδρινή Ελληνιστική, ασχολήθηκαν με την εκρίζωση και συλλογή αγρίων – αυτοφυών βοτάνων, με την ξήρανση, το καθάρισμα, την συσκευασία και την φύλαξη. Κατέτασσαν τα φυτά ανάλογα με την χρήση τους, όπως, καθαρτικά – εμετικά – παυσίπονα – παυσίλυπα κλπ. Πολλές φορές τα χορηγούν οι ίδιοι στους αρρώστους ή τα δίδουν, πωλούν σε γιατρούς για να τα χορηγήσουν.

Κένταυρος Χείρων: Ζούσε στο Πήλιο, θεωρείται ο πρώτος εμπειρικός συλλέκτης βοτάνων – δηλ. ριζοτόμος. Γιός του Κρόνου και της νύμφης Φιλύρας, υβριδική μορφή Άνθρωπος – Άλογο, χιμαιρικό πλάσμα = Κένταυρος (αναφέρεται στην Θεογονία Ησιόδου 7ος π.Χ.). Συλλέκτης βοτάνων αλλά και εκπαιδευτής – παιδαγωγός και δάσκαλος Ηρώων.

Κρατεύας 1ος αιών. Άριστος ριζοτόμος, υπήρξε γιατρός του Μιθριδάτη του Ευπάτορα και με εντολή του παρασκεύασε το Μιθριδάτειο έκλειμα αποτελούμενο από 54 απλά βότανα, χορηγείτο ως αντίδοτο δηλητηριάσεων. Ο βασιλιάς του Πόντου Μιθριδάτης, φοβούμενος να μην δηλητηριαστεί με As αρσενικό, έπαιρνε καθημερινά μικροποσότητες As για να εθιστεί, μη γνωρίζοντας ότι το As αθροίζεται στον οργανισμό. Έτσι κάποτε έφθασε την Δηλητηριώδη δόση και απέθανε.

Ανδρόμαχος 1ος αιών μ.Χ. Άριστος ριζοτόμος. Με εντολή του Νέρωνα τροποποίησε το Μιθριδάτειο έκλειμα, αυξάνοντας την ποσότητα του οπίου, αφαίρεσε αδρανή συστατικά, πρόσθεσε δηλητήριο έχιδνας και ρίζωμα Σκίλας (Scilla maritima) και το ονόμασε Θηριακή του Ανδρόμαχου, που αναγράφοντο σε Κρατικές Φαρμακοποιίες μέχρι και τον 18ο αιώνα μ.Χ., συνεχώς τροποποιούμενο.

Μανδραγόρας (Mandragora autumnale), ανθίζει το φθινόπωρο, είναι και το σήμα των αμφικτιονιών που λαμβάνουν χώρα στην ΚΩ. Φυτό που η ανθρωπόμορφη ρίζα του το συνδέει με μαγικές – παγανιστικές ιδιότητες. Αφέψημα της ρίζας του χρησιμοποιείται στην μανιοκατάθλιψη και ως υπνωτικό – καταπλάσματα σε φλεγμονές πρωκτού και ως εμμηναγωγό.

Κώνειο (Conium Maculatum), το στικτό γνωστό και από την χρήση του για την δηλητηρίαση του Σωκράτη. Ο Πλάτωνας περιγράφει την φαρμακολογική του δράση κατά θαυμάσιο τρόπο. Η παράλυση αρχίζει από τα κάτω άκρα και επεκτείνεται στους πνεύμονες οπότε επέρχεται ο θάνατος. Χρησιμοποιείται στο σπασμωδικό βήχα – κοκίτη και στις νευραλγίες.

Ιπποφαές Ο Μ. Αλέξανδρος το χρησιμοποιούσε ως τροφή, για να δυναμώνουν τα άλογα, αλλά και για να αυξάνουν την λαμπρότητα του τριχώματος. Περιέχει άφθονη βιταμίνη C.  Είναι αντιοξειδωτικό, πολυβιταμινούχο – απομακρύνει τις τοξίνες.

Ασπάλαθος γνωστός και από το ποίημα του Σεφέρη. Χρησιμοποιείται ως συλληπτικό μέσα σε λευκό κρασί.

SALIX ALBA η γνωστή ΙΤΙΑ, περιέχει Σαλικιλικό οξύ, συστατικό για την παρασκευή της ASPIRINE που είναι ακετυλοσαλικιλικό οξύ.

Heleborus nigra είναι η Σκάρφι που σήμερα χρησιμοποιείται για τους πονόδοντους, αντιεμετικό – κατά της μανίας – κατάθλιψης. Στα λουτρά της Αφροδίτης (σήμερα Υπάτης Φθιώτιδος) εγένοντο μυστηριώδεις τελετές με χρήση ελεβοριασμών (εντριβές και μαστίγωμα με κλώνους ελέβορα).

Vincaminor περιέχει τα συστατικά nincristine και vincamine σήμερα χρησιμοποιούνται στη λευχαιμία νόσο Hodgkin – λεμφώματα.

Daucos άγριο καρότο ως αντισυλληπτικό. Ευρέθη ότι οι σπόροι του αναστέλλουν την σύνθεση της προγεστερόνης.

Σίλφιο φυτό της Κυρηναϊκής – Λιβύη. Ο χυμός του χρησιμοποιείται ως αντιφλεγμονώδες και ως ευτόκιο.

Τεύκριο Polio σήμερα  χρησιμοποιείται για την δραστική πτώση του Σακχάρου, είναι όμως τοξικό και γι αυτό απαγορεύτηκε η χρήση του.

 

Ζωικές Δρόγες

Όρχεις κάστορα σε γυναικείες νόσους (Ιπποκράτης).

Στέαρ Χήνας

Πρόπολις

Οίσυπος ή Λανολίνη, χρησιμοποιείται για παρασκευή αλοιφών.

Σκώληκες μαζί με λίπος χήνας  και λανολίνη για την παρασκευή Αλοιφών.

Βδέλλες για αφαιμάξεις.

 

Ορυκτά Φάρμακα

Ακόνι για την ναυτία.

Άλας Θηβαϊκό (σόδα)

Αρσενικό ως σανδαράχη AS2S3 θειούχο αρσενικό ως καυστικό – εσχαρωτικό – αποψιλωτικό.

Λήμνια Γη

Θείο για δερματικά σε αλοιφές.

Κανάβαρι HgS θειούχος υδράργυρος για οφθαλμικές νόσους.

Λίθος γεώδης άργιλος ως στυπτικό σε οφθαλμολογικές παθήσεις.

Λίθος Ίασπις ως Ωκυτόκιο.

Λίθος οστρακίτης ως αποτριχωτικό.

Μόλυβδος – μολυβδόσκονη ως αιμοστατικό.

Στίψη όρνητος αντιμονίτης κατά εγκαυμάτων.

 

Φυτικές Δρόγες

Αμυγδαλέλαιο

Άμυλο σίτου

Ασπαράγγοι

Βασιλικός

Βούγλωσσο

Δάνκος – καρότο άγριο, διουρητικό – αντισυλληπτικό, αναστέλλει την σύνθεση της προγεστερόνης και άλλα πολλά.

Πήγανος Ruta grareolens ως εκτρωτικό

Ραφανίς – υπακτικό

Σέλινο Apium grareolens εμμηναγωγό

Σκόρδο Alium Salirum Διουρητικό -λέπρα.

 

Επίσης παρασκεύαζαν:

Ιατρικούς – Φαρμακευτικούς οίνους με λευκό ή ερυθρό οίνο – λιαστό υψηλών βαθμών 16ο -18ο.

Αβρονίτης Artemisia abrotonum – δυσπεψία – ανορεξία

Ακορίτης γλυκίριζα – πόνος θώρακα

Αρρωματίτης  ασπάλαθος – κάλαμος, δυσουρία – παθήσεις νεφρών.

Αψινθίτης Artemisia absinthium ευστόμαχος

Δικταμίτης με δίκταμο εμμηναγωγό.

Μανδραγορίτης ως υπνωτικό – ηρεμιστικό

Ρητινίτης με ρητίνη πεύκων, κεφαλαλγίες – δυσεντερία

Ροϊτης Punika granatum – ρόδι – πυρετός

Σκιλίτις Scilla maritima – καρδιοτονωιτκό – δυσουρία.

 

Οι Φαρμακοτεχνικές Μορφές που χρησιμοποιούσαν οι Αρχαίοι Έλληνες ήσαν:

Αλοιφές χοίρειο λίπος, ελαιώδη μύρα.

Κηρωτές

Έμπλαστρα – επιθέματα – Γαργαρίσματα

Διαπάσματα (εύοσμοι κοσμητικές κόνεις για το πρόσωπο και σώμα).

Αποσμητικά επιχρίσματα = ψιμύθια για το πρόσωπο.

Θυμιάματα: καύση αρωμ. ουσιών.

Καταπότια – Κολλύρια

Παραστα – Κόνεις επιπάσεων

Πεσοι – Τεμάχια υφάσματος ποτισμένα σε φάρμακο που τίθετο σε πληγές και κοιλότητες του σώματος, υποκλίσματα – τροχίσκοι.

Τα σιρόπια δεν ήταν γνωστά. Εισήχθησαν από τους Άραβες. Οι Έλληνες χρησιμοποιούσαν τα Οξυμέλιτα.

Ιουλάπια (κομι-σάχαρο και νερό)

Δίκταμο φυτό της Κρήτης, φυτό της Αρτέμιδος, επουλωτικό των τραυμάτων.

ΛΗΜΝΙΑ ΓΗ ο Διοσκουρίδης αναφέρει ότι γίνονται εξορύξεις χώματος κοντά στο χωριό Κοτσινά Λήμνου με τελετουργίες – θυσία ταύρου και ανάμειξη του αίματος με το χώμα – πλάσιμο σε μικρό σχήμα, δισκία και σφράγισμα που απεικόνιζε μια αίγα και Άρτεμη – χρησιμοποιείται ως αντιοφικό (Φιλοκτητής). Πανώλη – φλεγμονές – επίσπευση τοκετού.

Λήμνια Γη

Για την μελέτη χρησιμοποίησα:

ΚΙΑΠΟΚΑ ΜΑΝΩΛΗ – Τα φαρμακευτικά φυτά του Ιπποκράτη

ΡΙΖΟΠΟΥΛΟΥ ΣΟΦΙΑ – ΡΙΖΟΤΟΜΟΙ

Μονογραφίες Σκαλτσά Ε. Καθηγήτρια Φαρμακευτικής.

Κρητικού Π. Φαρμακογνωσία.

Τα Πονήματα Φιλιανού  Σκεύου – Καθηγ. Φαρ/γνωσίας.

Κ. Σταθόπουλος, Φαρμακοποιός

Βοτανοθεραπεία και Φάρμακα: ασφάλεια κατά τη χρήση και αλληλεπιδράσεις

Βοτανοθεραπεία και Φάρμακα: ασφάλεια κατά τη χρήση και αλληλεπιδράσεις

Κατ’ αναλογία με τα συμβατικά φάρμακα, τα θεραπευτικά φυτά και τα βότανα περιέχουν ουσίες  που αλληλεπιδρούν μέσα στον οργανισμό και μπορούν να επηρεάσουν τις λειτουργίες του. Πολλές ανεπιθύμητες αντιδράσεις συνδέονται επομένως με τη φυτοθεραπεία και γι’ αυτό είναι απαραίτητο να γνωρίζουμε τι πρέπει να προσέχουμε.

Γενικά οι πιθανότητες ότι ένα θεραπευτικό φυτό μπορεί να προκαλέσει σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες είναι πολύ περιορισμένη, αυτό όμως δε σημαίνει ότι πρέπει να υποτιμούμε τον κίνδυνο.

Αναζητώντας κάποια παραδείγματα, εναλλακτικά θεραπευτικά με αντιπηκτική δράση όπως το σκόρδο (Allium Sativum), το Ginkgo Biloba και το Ginseng αυξάνουν τον κίνδυνο αναστρέψιμων ή μη αιμορραγικών επιπλοκών μέσω αναστολής της συσσώρευσης των αιμοπεταλίων.

Aloe vera

Ένα άλλο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι αυτό των φυτών με ανθρακινόνη όπως η αλόη, η κασκάρα, ο ράμνος, η σέννα και το ραβέντι. Τα θεραπευτικά φυτά που περιέχουν ανθρακινόνες, ιδιαίτερα αν λαμβάνονται σε αυξημένες δόσεις και για παρατεταμένες περιόδους, μπορούν να προκαλέσουν κοιλιακές κράμπες εξαιτίας των ερεθισμών που επιφέρουν στα τοιχώματα του εντέρου, αλλά κι επίσης διαταραχή στην ισορροπία των ηλεκτρολυτών και νεφρίτιδες από υπερβολική απώλεια υγρών.

Το περγαμόντο, το γκρέιπ φρουτ και άλλα εσπεριδοειδή μπορούν να προκαλέσουν  φωτοευαισθησία, ενώ άλλα φυτά ανήκοντα στη συνομοταξία των  Compositae (Asteraceae) μπορούν να επιφέρουν αλλεργικές αντιδράσεις αρκετά σοβαρές εξαιτίας και τη παρουσίας l σεσκιτερπενικών λακτονών.

Αρκετά ακόμα φυτά ευρείας χρήσης επιφέρουν τοξικές αντιδράσεις και απαιτείται  προσοχή στις ποσότητες που χορηγούνται.

Αλληλεπιδράσεις φαρμάκων, παράγοντες επιπλοκών και μηχανισμοί

Η παρακολούθηση  για τυχόν αλληλεπιδράσεις ανάμεσα σε συμβατικά φάρμακα και εναλλακτικές φυτοθεραπείες, ιδιαίτερα σε ασθενείς που λαμβάνουν παράλληλα αγωγές για διαφορετικές παθήσεις και συνήθως στους ηλικιωμένους, αποδεικνύεται θεμελιώδους σημασίας.

Γενικά η αλληλεπίδραση φαρμάκων διαπιστώνεται όταν η (φαρμακολογική ή κλινική) απόκριση στην ταυτόχρονη χορήγηση δύο ή περισσότερων φαρμάκων είναι διαφορετική από την αναμενόμενη, η οποία έχει καταγραφεί όταν τα φάρμακα χορηγούνται ξεχωριστά ή –πιο απλά – η αλληλεπίδραση εντοπίζεται όταν τα αποτελέσματα ενός φαρμάκου επηρεάζονται από την ταυτόχρονη λήψη ενός άλλου.

Ο κίνδυνος αυτών των αλληλεπιδράσεων είναι ασφαλώς ανάλογος του αριθμού των φαρμάκων που χορηγούνται και τα πιο συνηθισμένα παραδείγματα αφορούν τα φάρμακα των οποίων η χρήση είναι πιο συχνή, όπως αυτών για τις καρδιαγγειακές παθήσεις, για το μυοσκελετικό σύστημα, για το νευρολογικό ή φάρμακα χρόνιας χρήσης (αντισυλληπτικά, αντιπηκτικά, αντιφλεγμονώδη παυσίπονα, αντικαταθλιπτικά, αγχολυτικά, αντιλιπιδαιμικά).

Στη βιβλιογραφία έχουν αναφερθεί και καταγραφεί διάφορες αλληλεπιδράσεις, ωστόσο λίγες είναι αυτές που έχουν επαληθευτεί κλινικά. Ανάμεσα σε αυτές, βρίσκονται περιπτώσεις θεραπειών  που απευθύνονται σε πολύ συγκεκριμένες παθήσεις. Γενικά, τα άτομα που διατρέχουν το μεγαλύτερο κίνδυνο είναι αυτά που λαμβάνουν αγωγή με φάρμακα αντιπηκτικά, αντιδιαβητικά και γλυκοσίδες δακτυλίτιδας (καρδιακούς γλυκοσίδες)

Ένα ενδιαφέρον παράδειγμα προς εξέταση είναι το πώς το πώς αλληλεπιδρά με διάφορα φυτοθεραπευτικά το συμβατικό αντιπηκτικό φάρμακο βαρφαρίνη (warfarin). Η παρατήρηση προκύπτει όταν μια αγωγή γίνεται πλέον ρουτίνα, έτσι ώστε να γίνονται άμεσα αντιληπτές οι φαρμακολογικές αλληλεπιδράσεις, που διαφορετικά θα ήταν δύσκολο να εντοπιστούν και να αποδοθούν στα σωστά αίτια. Κι αυτό, γιατί για μια αλληλεπίδραση μεταξύ μιας φαρμακευτικής ουσίας κι ενός φυτοθεραπευτικού, εκτός από την παράλληλη χορήγηση επεμβαίνει και μια σειρά από άλλους παράγοντες:

  1. Παράγοντες που σχετίζονται με το φυτοθεραπευτικό: Ο τύπος του φυτού, οι ουσίες που περιέχει, το είδος του εκχυλίσματος, το αν υπόκειται σε επεξεργασία, η δόση, ο τρόπος χορήγησής του και η διάρκεια της θεραπείας.
  2. Παράγοντες που σχετίζονται με τον ασθενή: φύλο, ηλικία, παρουσία συνυπαρχόντων ασθενειών στον οργανισμό, εγκυμοσύνη.
  3. Επιπρόσθετοι παράγοντες όπως η κατανάλωση αλκοόλ, λήψη άλλων φαρμάκων που δεν έχουν αναφερθεί  στο γιατρό κλπ

Ο μηχανισμός στον οποίο βασίζεται η αλληλεπίδραση μπορεί να είναι φαρμακοκινητικού ή φαρμακοδυναμικού τύπου. Οι αλληλεπιδράσεις φαρμακοκινητικού τύπου μπορεί να συμβούν στη φάση της απορρόφησης, κατανομής,  μεταβολισμού (βιομετατροπής) και απέκκρισης των φαρμάκων.

Κατά το μεγαλύτερο μέρος τους οι φαρμακοκινητικές αλληλεπιδράσεις συνδέονται με τη δυνατότητα κάποιων δραστικών συστατικών του φυτοθεραπευτικού να ενεργήσουν σαν επαγωγείς ή αναστολείς των ενζύμων του μεταβολισμού του φαρμάκου – των ισοενζύμων  του κυτοχρώματος P450 – με συνεπαγόμενη  τη διαφοροποίηση στη βιοδιαθεσιμότητα πολλών ενώσεων με βιολογική και φαρμακολογική δράση και τελικά την πιθανότητα εμφάνισης ανεπιθύμητων αντιδράσεων.

Το κλασικό παράδειγμα φαρμακευτικού φυτού που είναι σε θέση να προκαλέσει τη σύνθεση των ενζύμων του κυτοχρώματος είναι αυτό του Hypericum Perforatum, ενός φυτού που κατά τη χορήγησή του ως θεραπευτικού μπορεί να παρουσιάσει μια σειρά από πολύπλοκες αντιδράσεις.

Πράγματι, πολλές είναι οι μελέτες που έχουν καταδείξει την ικανότητα αυτού του φυτού, σε χορήγησή του για τουλάχιστον δύο εβδομάδες, να επάγει την ηπατική σύνθεση των ενζύμων της πιο σημαντικής ισομορφής  του κυτοχρώματος P450,  με βάση τον αριθμό των φαρμάκων  που αυτή μεταβολίζει, δηλαδή το CYP3A4.

Η υπερφορίνη (ένα παράγωγοφθορογλυκίνης) παρούσα στη σύσταση του Hypericum είναι υπεύθυνη για αυτήν τη δράση.

Το Allium Sativum αποτελεί άλλο ένα παράδειγμα θεραπευτικού φυτού ικανού να  επάγει την ηπατική σύνθεση του κυτοχρώματος P450.

Στην ενζυμική αναστολή  υψώνοντας ένα πραγματικό τείχος στη δράση ενός ενζύμου, έχει ως  επακόλουθο τη συγκέντρωση του φαρμάκου και την αύξηση της φαρμακολογικής δράσης.

To πιο καταγεγραμμένο παράδειγμα μας έρχεται από τη δίαιτα με χυμό γκρέιπ φρουτ που μπορεί να καθορίσει , σε περιπτώσεις φαρμάκων με αυξημένο ηπατικό μεταβολισμό – όπως ηκυκλοσπορίνη, φεξοφεναδίνη , διλτιαζέμη- μια αύξηση στη συγκέντρωση του φαρμάκου στο πλάσμα με συνεπακόλουθο την ενίσχυση των φαρμακολογικών  επιδράσεων .

Οι  φαρμακοδυναμικές αλληλεπιδράσεις από την πλευρά τους συνδέονται με το μηχανισμό δράσης υπεύθυνο για τα βιολογικά αποτελέσματα των φυτικών ουσιών.

Τέτοιες αλληλεπιδράσεις  συντελούνται σε  στο σημείο δράσης και δεν επιφέρουν φαρμακοκινητικές αλλαγές. Το αποτέλεσμα της αλληλεπίδρασης είναι μια αύξηση του φαρμακολογικού αποτελέσματος ενός φαρμάκου ή μια μείωση ή και ολοκληρωτική ακύρωση της δράσης ή της διάρκειας του φαρμακολογικού αποτελέσματος.

Σαν πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα, η γλυκόριζα μπορεί να προξενήσει υποκαλιαιμία αν συνδυαστεί με κορτιζονούχα ή με κάποια διουρητικά. Το ginseng, το σκόρδο και το ginkgo μπορούν επίσης να εντείνουν τα αποτελέσματα των αντιπηκτικών και των αντιαιμοπεταλιακών φαρμάκων

Αλληλεπιδράσεις με κλινική καταγραφή

Οι πιο συχνές αλληλεπιδράσεις που συντελούνται στον ανθρώπινο οργανισμό από το συνδυασμό φυτοθεραπευτικών και συμβατικών φαρμάκων αφορούν κυρίως φάρμακα με   στενό θεραπευτικό εύρος (πχ καρδιοτωνωτικοί γλυκοσίδες), φάρμακα που η χρήση τους είναι πιο διαδεδομένη είτε πάλι φάρμακα χρόνιας χρήσης. Στη συνέχεια θα δώσουμε παραδείγματα φυτών που μπορεί να αλληλεπιδρούν με αντιαιμοπεταλιακά φάρμακα.

Ginkgo Biloba

Αλληλεπιδράσεις με φάρμακα αντιαιμοπεταλιακά

Μερικά φάρμακα από την κατηγορία των αντιαιμοπεταλιακών όπως η βαρφαρίνη μπορούν να αλληλεπιδράσουν με το ginkgo biloba.

To τελευταίο χρησιμοποιείται για αντιμετώπιση ασθενειών όπως το Αλτσχάιμερ,  η διαλείπουσα χωλότητα , για τη βελτίωση των λειτουργιών που σχετίζονται με τη μνήμη στις περιπτώσεις εγκεφαλικών αγγειακών ανεπαρκειών και για την καλύτερη περιφερική κυκλοφορία του αίματος . Ανάμεσα στις πολυάριθμες ουσίες που περιέχει το συγκεκριμένο φυτό οι πιο σπουδαίες από φαρμακολογικής άποψης είναι τα φλαβονοειδή και οι τριτερπενικές λακτόνες (γκινγκολίδη και μπιλομπαλίδη). Εξαιτίας της γκινγκολίδης , το Ginkgo biloba είναι σε θέση να ελαττώσει τη συγκέντρωση  των αιμοπεταλίων.

Στη βιβλιογραφία έχουν επισημανθεί ποικίλες περιπτώσεις αιμορραγίας που προκαλείται από την αλληλεπίδραση του φυτού με φάρμακα που αναστέλλουν τη συγκέντρωση των αιμοπεταλίων.

Σε ένα case report που αναφερόταν σε εβδομηντάχρονο ασθενή που ήδη ακολουθούσε θεραπεία με ακετυλοσαλικυλικό οξύ, καταγραφόταν αιμορραγία άμεση κάθε φορά που γινόταν κατά το ίδιο διάστημα λήψη του ginkgo biloba.

Σε ένα άλλο περιστατικό καταγράφεται εγκεφαλική αιμορραγία που απέβη μοιραία για 71χρονο ασθενή που υπόκειτο σε ταυτόχρονη θεραπεία με ginkgo και με Ιβουπροφένη.

Eν τέλει, έχουν σημειωθεί περιπτώσεις υποσκληριδίου αιματώματος, υπαραχνοειδούς αιμορραγίας και άμεσης/αυτόματης αιμορραγίας της ίριδας σε ασθενείς ήδη σε θεραπεία με ακετυλοσαλικυλικό  οξύ ή εργοταμίνη, που υποβάλλονται σε παράλληλη χορήγηση ginkgo biloba.

Σε μια πιο ακραία κλινική περίπτωση το ginkgo biloba υπήρξε αιτία εγκεφαλικής αιμορραγίας σε μια ασθενή σε χρόνια (τουλάχιστον πενταετή) θεραπεία με βαρφαρίνη. Σε αυτήν την περίπτωση, η αλληλεπίδραση φαίνεται να έχει μια βάση περισσότερο φαρμακοδυναμική, παρά φαρμακοκινητική. Πράγματι, τα εκχυλίσματα ginkgo biloba είναι σε θέση να αναστείλουν το μικροσωμιακό μεταβολισμό εξαιτίας της δράσης των ισοενζύμων CPY2C9 και CYP3A4 του κυτοχρώματος P450.

Στη βάση αυτών των στοιχείων προκύπτει ότι η χρήση του ginkgo παράλληλα με αντιπηκτικά φάρμακα ή ουσίες που αναστέλλουν τη συγκέντρωση των αιμοπεταλίων αντενδείκνυται.

Επίσης, παρασκευές με βάση του σκόρδο πρέπει να λαμβάνονται με προσοχή στο συνδυασμό τους με αντιπηκτικά. Το σκόρδο (Allium Sativum) περιέχει διάφορα φαρμακολογικά συστατικά που μπορούν να αποδειχθούν ευεργετικά για το καρδιαγγειακό σύστημα και για την πρόληψη της αθηροσκληρυνσης.

Συγκεκριμένα, μπορεί να χαμηλώσει τα επίπεδα της χοληστερόλης και των λιπιδίων του αίματος. Μειώνοντας την παραγωγή της θρομβοξάνης  B2, το σκόρδο μπορεί να τονώσει τη θρομβολυτική δράση  και ως αποτέλεσμα να λειτουργήσει ως αντιαιμοπεταλιακό. Στον άνθρωπο αυτή η ιδιότητα του σκόρδου έχει δοκιμαστεί και διαπιστωθεί σε περιπτώσεις μετεγχειρητικής αιμορραγίας και επισκληριδίου αιματώματος του νωτιαίου μυελού. Επιπλέον και η αλόη έχει καταχωρηθεί ως φυτό με αντίστοιχη ιδιότητα να αναστέλλει τη συγκέντρωση των αιμοπεταλίων, οπότε η λήψη της πρέπει να διακόπτεται το διάστημα πριν από μία χειρουργική επέμβαση.

Δε συνιστάται επίσης η χρήση ginseng σε συνδυασμό με αντιπηκτικά και με μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη (ΜΣΑΦ) όπως η δικλοφενάκη ή η ιβουπροφένη.

Πράγματι τα γκινσενοειδή εμποδίζουν τη συγκέντρωση των αιμοπεταλίων και το σχηματισμό της θρομβοξάνης.

Ginseng

Συμπεράσματα

Οι αλληλεπιδράσεις ανάμεσα σε φυτά και φάρμακα είναι σε πολλές περιπτώσεις δύσκολο να προβλεφθούν και σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να υποτιμώνται. Ακόμα κι αν κλινικά οι παρενέργειες από τη λήψη φυτοθεραπευτικών έχουν αποδειχθεί ήπιες, τουλάχιστον σε σχέση με ό,τι πιστεύαμε ένα – δυο χρόνια πριν, δε σημαίνει ότι πρέπει να αγνοούμε τους κινδύνους.

Επομένως, όλοι οι επιστήμονες που ασχολούνται και εφαρμόζουν τις εναλλακτικές θεραπείες πρέπει να αποδίδουν τη δέουσα προσοχή στα φάρμακα που συνολικά λαμβάνει ο ασθενής και να εξετάζουν τα όρια μέσα στα οποία μπορούν να κινηθούν με παράλληλες θεραπείες, επιλέγοντας τα φυτά, αλλά και τα φάρμακα που τα αποτελέσματά τους είναι πιο γνωστά μέσα από την έρευνα κι επομένως πιο ασφαλή και αξιόπιστα.

Επιπροσθέτως, απαραίτητη σε ιατρούς και φαρμακοποιούς που ασχολούνται με τη φυτοθεραπεία είναι η συνεχής ενημέρωση και η εμβάθυνση στο αντικείμενο, προκειμένου να γίνεται πάντα η σωστή χρήση του κατάλληλου παρασκευάσματος και να αποφεύγονται επικίνδυνες αλληλεπιδράσεις και ανεπιθύμητες αντιδράσεις του οργανισμού.

Πηγή: Περιοδικό Farmacia News

Μετάφραση: Ν. Βλασσόπουλος, Πρόεδρος Φ.Ε.Ε.

Lipotoxicity in renal proximal tubular cells: relationship between endoplasmic reticulum stress and oxidative stress pathways.

Hyperlipidemia in the general population has been linked to the development of chronic kidney disease with both oxidative and endoplasmic reticulum stress implicated. Physiological levels (50-300 micromol/L) of saturated fatty acids such as palmitic acid (PA) cause cytotoxicity in vitro. We investigated cell type- and stimulus-specific signaling pathways induced by PA in renal proximal tubular cells and whether oxidative stress leads to ER stress or vice versa and which pathways predominate in signaling for PA-induced apoptosis and necrosis. NRK-52E cells were incubated with PA or hydrogen peroxide (H(2)O(2)) combined with SP600125 which blocks c-Jun N-terminal kinase (JNK) activation; salubrinal, which maintains eukaryotic initiation factor 2 alpha in its phosphorylated state and the antioxidant EUK-134 – a superoxide dismutase mimetic with catalase activity. We found that (i) PA causes both oxidative and ER stress leading to apoptosis which is mediated by phosphorylated JNK; (ii) oxidant-induced apoptosis generated by H(2)O(2) involves ER stress signaling and CHOP expression; (iii) the ER stress mediated by PA is largely independent of oxidative stress; (iv) in contrast, the apoptosis produced by PA is mediated partly via oxidative stress. PA-mediated cell signaling in renal NRK-52E cells therefore differs from that identified in neuronal, hepatic and pancreatic beta cells.

Σύνδεσμος PubMed: http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/20363316

Katsoulieris, E.; et al.

art16katsoulieris2010