Οξφόρδη: Κλινικές δοκιμές του εμβολίου ΑstraZeneca σε μορφή ρινικού σπρέι

Το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης αρχίζει κλινικές έρευνες για τη χορήγηση του σκευάσματος κατά της Covid-19 που ανέπτυξε με την AstraZeneca διά της εισπνοής από τη μύτη, ως ρινικό σπρέι, σύμφωνα με τους Financial Times.

Η Οξφόρδη καλεί ήδη εθελοντές ώστε η κατεπείγουσα κλινική μελέτη να αρχίσει ακόμη και την επόμενη εβδομάδα.

Η πρώτη φάση της κλινικής έρευνας θα αφορά σε 30 υγιείς εθελοντές άνω των 40 ετών, και θα εξετάσει την ασφάλεια της μεταφοράς του σκευάσματος από τη σύριγγα στο σπρέι για χρήση από τη μύτη, σύμφωνα με την πρόσκληση του πανεπιστημίου προς μη εμβολιασθέντες εθελοντές.

Οι συμμετέχοντες θα λαμβάνουν τουλάχιστον μία δόση του εμβολίου υπό μορφή ρινικού σπρέι, με την ελπίδα ότι η επίδραση του σκευάσματος θα είναι εξίσου ή έστω λίγο λιγότερο υψηλή σε σχέση με τη χορήγηση μέσω σύριγγας.

Η κλινική μελέτη αναμένεται να διαρκέσει περί τους τέσσερις μήνες, και εάν κριθεί επιτυχής θα προχωρήσει στην επόμενη φάση, με μεγαλύτερο αριθμό εθελοντών.

Το ρινικό σπρέι είναι σημαντικά ευκολότερος τρόπος για τη χορήγηση του σκευάσματος που δημιουργεί αντισώματα κατά του κορωνοϊού, δεδομένου ότι οι ανώτεροι αεραγωγοί, μέσω της μύτης, είναι η βασική οδός εισόδου των σταγονιδίων με κορωνοϊό στον ανθρώπινο οργανισμό.

Σημειώνεται ότι δοκιμές με ρινικό σπρέι έχουν ήδη αρχίσει και στη Ρωσία, για τη χρήση του εμβολίου Sputnik V μέσω εισπνοής, όπως δήλωσε αυτή την εβδομάδα ο επικεφαλής του ρωσικού κέντρου Γκαμαλέγια.

Financial Times

Το Μέλλον Χωρίς Μάσκα: H Υγεία το 2025

Ας ξεκινήσουμε με ορισμένες διαπιστώσεις για τον κλάδο της υγείας:

o   Έως το 2025, ο πληθυσμός άνω των 65 ετών θα ανέρχεται παγκοσμίως σε 840 εκ., 11% του συνόλου, ενώ στην Ευρώπη το ποσοστό αναμένεται να είναι 21%.

o   Τη χρονιά που διανύουμε, εκτιμάται ότι οι δαπάνες υγείας θα φθάσουν το 5.5% του παγκόσμιου ΑΕΠ. 

o   Η παγκόσμια χρήση εφαρμογών υγείας, φυσικής κατάστασης και ευεξίας για «έξυπνες» συσκευές αυξήθηκε το 2020 κατά 34%.

o   Η παγκόσμια αγορά τηλεϊατρικής, με προβλεπόμενο ρυθμό ανόδου προ της πανδημίας 15%, πλέον αναμένεται να αυξηθεί, τα επόμενα χρόνια, περισσότερο από 19% ετησίως.

o   Στις Η.Π.Α. οι επισκέψεις εικονικής φροντίδας θα ξεπεράσουν τις 1 δις. το 2021, με 900 εκ. εξ αυτών να αφορούν σε επισκέψεις σχετιζόμενες με τον COVID-19. 

o   Έρευνα της CARE International σε 40 χώρες ανέδειξε ότι λόγω της πανδημίας 27% των γυναικών και 10% των ανδρών ανέφεραν αύξηση των διαταραχών ψυχικής υγείας.

Τα παραπάνω σκιαγραφούν τα βασικά χαρακτηριστικά του χώρου της υγείας σήμερα: γήρανση του πληθυσμού, αυξημένες δαπάνες, ολοένα και αυξανόμενη χρήση εφαρμογών για την παρακολούθηση της φυσικής κατάστασης, απομάκρυνση του ασθενή από το νοσοκομείο με την παροχή εξατομικευμένης φροντίδας βάσει των προτιμήσεών του, έμφαση στην ψυχική υγεία. 

Πως όμως θα μοιάζει ο χώρος της υγείας «χωρίς μάσκα» – δηλαδή όταν πλέον θα έχουμε ξεπεράσει την πανδημία; Τρεις είναι οι βασικές προβλέψεις που θα αναφέρουμε, λαμβάνοντας υπόψη όλους τους συμμετέχοντες στο «οικοσύστημα» της υγείας: δημόσιους οργανισμούς, φαρμακευτικές εταιρείες, παρόχους υπηρεσιών, ιατρούς καθώς και τους ίδιους τους ασθενείς. Κάθε πρόβλεψη ενισχύεται μέσα από τις εξελίξεις που έχει φέρει η «νέα κανονικότητα», ενώ αναλύονται οι τάσεις και τα στοιχεία που έχουμε σήμερα διαθέσιμα ώστε να περιγράψουμε με ακρίβεια το αύριο.

Πρόβλεψη 1: Από την υγειονομική περίθαλψη στην υγιή γήρανση

Η πραγματικότητα το 2025 

Οι περισσότεροι άνθρωποι θα είναι πλήρως ενημερωμένοι για τους κινδύνους που διατρέχει η υγεία τους και θα ακολουθούν προληπτική προσέγγιση στην περίθαλψη. Βασισμένοι σε εξατομικευμένα δεδομένα που θα έχουν άμεσα στη διάθεσή τους, θα γνωρίζουν τις πιθανότητες ανάπτυξης χρόνιας νόσου και θα εστιάζουν στην πρόληψη για να έχουν μία υγιή γήρανση. Θα διατηρούν τη σωματική και ψυχική τους υγεία, αξιοποιώντας προγράμματα άσκησης και διατροφής. Θα είναι περισσότερο δεκτικοί στην πρόληψη, συμπεριλαμβανομένων των εμβολίων, των γενετικών εξετάσεων και των θεραπειών που ενισχύουν τη ζωτικότητα, την ευεξία και την υγεία του ανοσοποιητικού συστήματος. Θα παρακολουθούν τα δεδομένα υγειονομικής περίθαλψης μέσω εφαρμογών και φορητών συσκευών, ενώ για ορισμένους, η πληροφορία δεν θα αρκεί για να αλλάξει ο τρόπος ζωής τους και θα επιλέγουν να αξιοποιήσουν εικονικούς «προπονητές υγείας», δημιουργώντας ένα «ψηφιακό δίδυμο» (digital twin).

Τι συμβαίνει σήμερα; 

Οι έξυπνες φορητές συσκευές έχουν πλέον μετατραπεί σε συσκευές υγείας, διαθέτουν δυνατότητες καρδιογραφήματος, έγκαιρης πρόβλεψης αρρυθμιών, οξύμετρου, παρακολούθηση άσκησης, προτεινόμενες εξατομικευμένες δραστηριότητες, καθώς και διασφάλιση ποιότητας ύπνου. 

H εταιρεία INVITAE παρέχει κατ’ οίκον εξέταση DNA, βοηθώντας τους ασθενείς να κατανοήσουν τον κίνδυνο εμφάνισης συγκεκριμένων μορφών καρκίνου, καρδιολογικών και νευρολογικών παθήσεων. 

Η NOOM είναι μια εφαρμογή health coaching που βασίζεται σε πραγματικά στοιχεία και στοχεύει στη μείωση της παχυσαρκίας και του διαβήτη. Διαθέτει περισσότερους από 47 εκατομμύρια χρήστες παγκοσμίως, οι οποίοι κατά μέσο όρο χάνουν 7.5% βάρους εντός τεσσάρων μηνών.

Το DNANudge προσφέρει επί τόπου έλεγχο DNA σε λιγότερο από μία ώρα. Ο χρήστης, αφού δώσει δείγμα με φορητό “lab-in-a-box”, λαμβάνει εξατομικευμένες ‘οχλήσεις’ (nudges) με βάση το DNA του για να αυξήσει την αθλητική δραστηριότητα, να επιλέξει τρόφιμα που ταιριάζουν περισσότερο στο δικό του προφίλ και να ακολουθήσει έναν πιο υγιεινό τρόπο ζωής.

Πρόβλεψη 2: Η κοινωνία επωφελείται από το ενισχυμένο δημόσιο σύστημα υγείας 

Η πραγματικότητα το 2025 

Η δημόσια υγεία θα αποτελεί προτεραιότητα για τις κυβερνήσεις παγκοσμίως, με το μεγαλύτερο ποσοστό χρηματοδότησης της υγειονομικής περίθαλψης να διατίθεται για τη δημόσια υγεία. Οι εθνικοί οργανισμοί δημόσιας υγείας θα αναλαμβάνουν την κατασκευή και συντήρηση στιβαρής και ευέλικτης υποδομής δημόσιας υγείας που θα περιλαμβάνει περιφερειακές μονάδες συντονισμού, καταρτισμένο δυναμικό και σύγχρονα συστήματα συγκέντρωσης και αξιοποίησης δεδομένων. Η ψηφιακή ενσωμάτωση και η επιτάχυνση στην υιοθέτηση επιστημονικών και τεχνολογικών εξελίξεων θα έχουν πλέον μειώσει τους κινδύνους για την υγεία, προωθώντας την πρόληψη. Το σύστημα δημόσιας υγείας  θα υποστηρίζεται από έξυπνα εθνικά προγράμματα ελέγχου και εμβολιασμού που θα εστιάζουν σε πληθυσμούς υψηλού κινδύνου μέσω της χρήσης της τεχνολογίας, της ανάλυσης γονιδιώματος και της τεχνητής νοημοσύνης. Οι τοπικές αρχές, ενισχυμένες από την ψηφιακή τεχνολογία και την επιστήμη ανάλυσης της συμπεριφοράς,  θα εστιάζουν στην αντιμετώπιση κοινωνικών παραγόντων που επηρεάζουν την υγεία, με γνώμονα την συνεχή εξέλιξη, παρακολούθηση και πρόληψη εξάρσεων και την αύξηση της ανθεκτικότητας (resilience).

Τι συμβαίνει σήμερα;

Η ενίσχυση της δημόσιας υγείας έχει ξεκινήσει να αποτελεί προτεραιότητα για τις κυβερνήσεις παγκοσμίως. Ενδεικτικά, η Γενική Γραμματεία Υγείας στην Πορτογαλία αξιοποιεί την πλατφόρμα ‘SNS 24’ προς ενίσχυση του ψηφιακού ‘αλφαβητισμού’ της υγείας όλου του πληθυσμού. Πρόκειται για δωρεάν διαδικτυακή και τηλεφωνική υπηρεσία που παρέχει άμεσα πληροφορίες για την υγεία και ανταποκρίνεται σε ερωτήσεις 24/7, ενώ αξιοποιείται για τον προγραμματισμό εμβολιασμών. Προσφέρει υπηρεσίες που επιτρέπουν στους πολίτες να επιλύουν θέματα υγείας δίχως να χρειάζεται να επισκεφθούν πρωτοβάθμιες δομές ή νοσοκομεία. Αλλά και στην Ελλάδα, η πλατφόρμα της Άυλης Συνταγογράφησης αξιοποιείται ώστε ο προγραμματισμός του εμβολιασμού να γίνεται μέσω έξυπνων κινητών.

Η παιδική παχυσαρκία αποτελεί μείζον ζήτημα στην Αυστραλία, καθώς 17% των παιδιών είναι υπέρβαρα και 7% παχύσαρκα. Η κυβέρνηση της Αυστραλίας οργάνωσε το πρόγραμμα feedAustralia, ένα πρόγραμμα έγκαιρης παρέμβασης, παιδικής διατροφής και εκπαίδευσης. Περισσότερες από 6.000 υπηρεσίες προσχολικής εκπαίδευσης αξιοποιούν τα σχετικά εργαλεία, τα οποία περιλαμβάνουν βάση δεδομένων διατροφής με περισσότερες από 200 υγιεινές συνταγές και προτάσεις σνακ με προσδιορισμένη ποσότητα ενέργειας και αναλύσεις ομάδων τροφίμων. 

Το Grapevine Health αποτελεί μία μη κερδοσκοπική νεοφυή επιχείρηση στις ΗΠΑ, η οποία σχεδιάζει καμπάνιες πληροφόρησης για την υγεία που απευθύνονται σε ευάλωτους πληθυσμούς. Χρησιμοποιεί σύντομα video και ψηφιακά μέσα επικοινωνίας προκειμένου να ενημερώσει και να εκπαιδεύσει σε θέματα υγείας. Το Grapevine Health συμμετείχε, εξάλλου, μαζί με 16 άλλους οργανισμούς health technology (ανάμεσα στους οποίους η Microsoft και η Google) σε μία συλλογική προσπάθεια αξιοποίησης της τεχνολογίας για την καταπολέμηση των ανισοτήτων σε θέματα υγείας, τα οποία έγιναν εντονότερα κατά την πανδημία.

Πρόβλεψη 3: Περίθαλψη σχεδιασμένη γύρω από τον άνθρωπο και όχι τον πάροχο

Η πραγματικότητα το 2025 

H παροχή υγειονομικής περίθαλψης θα εστιάζει σε μία ‘digital first’ προσέγγιση, ώστε να προσφέρει στους ασθενείς το πλέον κατάλληλο περιβάλλον φροντίδας. Τα δίκτυα πρωτοβάθμιας περίθαλψης θα θέτουν στο επίκεντρο τον ασθενή, ενώ προηγμένες τεχνολογίες και δεδομένα θα παρέχουν αδιάλειπτη φροντίδα. Τα ψηφιακά εργαλεία θα υποστηρίζουν τους επαγγελματίες υγείας στον από κοινού σχεδιασμό εξατομικευμένων πλάνων φροντίδας με τους ασθενείς τους. Εργαλεία απομακρυσμένης παρακολούθησης ασθενών θα συλλέγουν και θα ερμηνεύουν δεδομένα σε πραγματικό χρόνο, είτε στο νοσοκομείο είτε στο σπίτι, προκειμένου οι επαγγελματίες υγείας να έχουν τη δυνατότητα να παρέμβουν προληπτικά. Η απομακρυσμένη προληπτική διάγνωση ελαχιστοποιεί το ανθρώπινο λάθος ή τις τυχόν καθυστερήσεις, καθώς εντοπίζονται έγκαιρα οι περιοχές προβληματισμού και υπάρχει κατάλληλη προετοιμασία των ειδικών πριν από την επαφή με τον ασθενή. Η βελτιωμένη επικοινωνία μεταξύ των επαγγελματιών υγείας θα υποστηρίζει τη συντονισμένη, αποτελεσματική και οικονομικά αποδοτική φροντίδα. Η προηγμένη συνδεσιμότητα δικτύου θα διευκολύνει την παρακολούθηση σε πραγματικό χρόνο, συνδυάζοντας δεδομένα από βιοαισθητήρες, εφαρμογές υγείας και τον προσωπικό φάκελο του ασθενή. 

Τι συμβαίνει σήμερα;

Ο ψηφιακός μετασχηματισμός έχει ξεκινήσει ήδη να βρίσκεται στην υπηρεσία του ασθενή. Το Ιατρικό Κέντρο Wexner του Πανεπιστημίου του Ohio χρησιμοποιεί ειδικά tablets δίπλα από τα κρεβάτια των ασθενών, τα οποία λειτουργούν ως ψηφιακοί βοηθοί των ασθενών και των συγγενών τους. Επιτρέπουν πρόσβαση στον φάκελο του ασθενούς και σε αποτελέσματα εξετάσεων, χρησιμοποιούνται για τον προγραμματισμό εξετάσεων, για τη χρονική στιγμή λήψης φαρμάκων, ακόμα και για σκοπούς ενημέρωσης γύρω από την ασθένειά τους, αλλά ακόμα και για να ειδοποιούν το προσωπικό για απλά θέματα – για παράδειγμα για θέματα φαγητού, δίνοντας τη δυνατότητα καλύτερης ιεράρχησης στην ανταπόκριση από το νοσηλευτικό προσωπικό. Στην Ελλάδα, οι εφαρμογές τηλε-ιατρικής αναπτύσσονται ταχύτατα και ήδη υπάρχουν πιλοτικές λύσεις που προσφέρουν σχετικές υπηρεσίες σε απομακρυσμένες περιοχές.

Το Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο του Bradford δημιούργησε ένα Κέντρο Ψηφιακών Εντολών (Digital Command Center) το οποίο υποστηρίζει στην παρακολούθηση και το συντονισμό των λειτουργιών του Νοσοκομείου σε πραγματικό χρόνο – εισαγωγές, επείγοντα, λίστες χειρουργείων, με βασικό εργαλείο τα analytics. 

Το Ιατρικό Κέντρο Sheba στο Ισραήλ ξεκίνησε ένα Κέντρο Καινοτομίας, με στόχο να αποτελέσει τη θερμοκοιτίδα για νεοφυείς επιχειρήσεις που θα συνεργαστούν με το νοσοκομείο για την αναγνώριση αναγκών των ασθενών που θα καλυφθούν με πρωτοποριακές προσεγγίσεις. 

Είναι γεγονός ότι ο χώρος της υγείας μετασχηματίζεται και επαναπροσδιορίζεται, λαμβάνοντας υπόψη όχι μόνο τις παραπάνω προβλέψεις, αλλά και πληθώρα άλλων παραγόντων όπως είναι η ενδυνάμωση των ιατρών με διαγνωστικά και θεραπευτικά πρότυπα όπως τα ‘Digital Therapeutics’, οι εξελίξεις που φέρνει το μέλλον της εργασίας (‘Future of Work’), η ολοένα και μεγαλύτερη έμφαση που δίνεται στην προστιθέμενη αξία ως προς το κλινικό αποτέλεσμα και η ενσωμάτωση των εφοδιαστικών αλυσίδων επόμενης γενιάς στην υγειονομική περίθαλψη. 

Όσο και αν η εποχή μας χαρακτηρίζεται από τη νέα κανονικότητα που επιβάλλει η πανδημία, δεν μπορούμε να παραβλέψουμε τις θετικές εξελίξεις στην υλοποίηση του ψηφιακού μετασχηματισμού και των εφαρμογών της καινοτομίας σε πολλούς κλάδους, μεταξύ αυτών και της υγείας. Μάλιστα, βάσει των στοιχείων και των τάσεων που παρατηρούμε, ίσως μπορούμε να ισχυριστούμε ότι το μέλλον της υγείας που έχουμε μπροστά μας ήδη διαφαίνεται πιο φωτεινό.  

Πηγή: “The Future unmasked: Predicting the future of healthcare and life sciences in 2025”, Deloitte Centre for Health Solutions

Ερωτήσεις και απαντήσεις για εμβολιασμό, rapid test, φάρμακα

Στις ΗΠΑ έχουν ήδη λάβει έγκριση τρία διαφορετικά εμβόλια κατά του κορωνοϊού, των εταιρειών Pfizer, Moderna, και Johnson & Johnson, ενώ αναμένεται η έγκριση του εμβολίου της AstraZeneca.

Έως τις 22 Μαρτίου το 17,4% των Αμερικανών πολιτών ήταν πλήρως εμβολιασμένο, ενώ το 32% είχε κάνει τουλάχιστον μία δόση. Σε διάφορα πρακτικά ερωτήματα τόσο από τους κλινικούς γιατρούς, όσο και από τους πολίτες, κλήθηκαν να απαντήσουν ειδικοί λοιμωξιολόγοι, όπως η Dr Deborah Cotton (Καθηγήτρια Ιατρικής και Επιδημιολογίας στο Πανεπιστήμιο της Βοστώνης), ο Dr Carlos del Rio (Καθηγητής Ιατρικής, Παγκόσμιας Υγείας και Επιδημιολογίας στο Πανεπιστήμιο Emory), και ο Dr Paul Sax (Καθηγητής Ιατρικής στο πανεπιστήμιο του Harvard) στο φόρουμ του Annals of Internal Medicine στις 24 Μαρτίου. Οι Ιατροί της Θεραπευτικής Κλινικής της Ιατρικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, Πάνος Μαλανδράκης, Γιάννης Ντάνασης και Θάνος Δημόπουλος (Πρύτανης ΕΚΠΑ) (https://mdimop.gr/covid19/) συνοψίζουν τις απαντήσεις των ειδικών στα πιο ενδιαφέροντα ερωτήματα.

Υπάρχουν κάποιοι που έχουν αντένδειξη να εμβολιαστούν;

Πολύ λίγοι άνθρωποι έχουν απόλυτη αντένδειξη για εμβολιασμό. Σε αυτούς ανήκουν όσοι έχουν ενεργό λοίμωξη COVID-19 ή άλλη λοίμωξη. Επίσης, όσοι έχουν γνωστή αλλεργία σε κάποιο από τα συστατικά του εμβολίου mRNA, θα ήταν σωστότερο να λάβουν εμβόλιο διαφορετικής τεχνολογίας. Δεν συνίσταται προς το παρόν ο εμβολιασμός για όσους είναι κάτω των 16 ετών.

Ποιος θα πρέπει να προηγηθεί στον εμβολιασμό;

Στις ομάδες του πληθυσμού που πρέπει να προηγηθούν στον εμβολιασμό ανήκουν όσοι είναι επικίνδυνο να εμφανίσουν πιο σοβαρή νόσο όπως υπερήλικοι, παχύσαρκοι, ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη, αλλά και οι επαγγελματίες υγείας λόγω του αυξημένου κίνδυνου έκθεσης.

Ποια είναι η σύσταση για τις έγκυες γυναίκες;

Το εμβόλιο δεν επηρεάζει με κάποιο τρόπο τη γονιμότητα των γυναικών, μία ανησυχία που προβληματίζει πολλές νέες γυναίκες, εμποδίζοντας τις να εμβολιαστούν. Η λοίμωξη COVID-19 είναι πιο σοβαρή για τις έγκυες γυναίκες. Ο εμβολιασμός στο πρώτο τρίμηνο κύησης είναι λογικό να αποφεύγεται, αλλά στο δεύτερο τρίμηνο της κύησης οι ειδικοί αναφέρουν ότι παρότι έγκυες γυναίκες δεν έχουν ενταχθεί στις κλινικές μελέτες, θα έπρεπε να σκεφτούν σοβαρά το ενδεχόμενο του εμβολιασμού για να αποφύγουν τη σοβαρή λοίμωξη.

Αν κάποιος νοσήσει μετά την πρώτη δόση του εμβολίου, πρέπει να λάβει θεραπεία, ή τη δεύτερη δόση;

Δεν υπάρχει σαφής οδηγία για την αντιμετώπιση των ασθενών που θα εμφανίσουν λοίμωξη COVID-19 μεταξύ των δύο δόσεων. Αν κάποιος εμφανίσει σοβαρότερη μορφή της νόσου τότε συνίσταται να λάβει θεραπεία με εγκεκριμένα φάρμακα όπως η ρεμντεσιβίρη, και όταν υφεθούν τα συμπτώματα να υποβληθεί κανονικά στη δεύτερη δόση του εμβολίου.

Μειώνει ο εμβολιασμός τη μετάδοση του ιού;

Οι μελέτες των εμβολίων δεν σχεδιάστηκαν για να αποδείξουν τη μείωση της μετάδοσης του ιού, αλλά τη μείωση της σοβαρής νόσου COVID-19 που επιτυγχάνουν τα εμβόλια. Τα δεδομένα δείχνουν ότι τα εμβόλια μειώνουν τη νόσο, άρα κατ’ επέκταση και τη μετάδοση. Αυτό που δεν είναι σαφές είναι το ποσοστό μείωσης. Όμως όσο περισσότεροι άνθρωποι εμβολιάζονται, τόσο λιγότεροι ασθενούν, περιορίζοντας έτσι τη μετάδοση της νόσου.

Αν ναι, τότε γιατί πρέπει να φοράμε μάσκες και να τηρούμε τα μέτρα κοινωνικής απομάκρυνσης;

Τα δεδομένα για τη μείωση της μετάδοσης δεν είναι ακόμη ώριμα, και επίσης ο μαζικός εμβολιασμός απέχει ακόμα από το να αφορά ολόκληρο τον πληθυσμό ώστε να τεθεί σε έλεγχο η πανδημία.

Θα χρειάζονται δόσεις ενίσχυσης μελλοντικά με το εμβόλιο, και με τι συχνότητα;

Δεν υπάρχουν δεδομένα για τη μακροχρόνια προστασία των εμβολίων, ωστόσο είναι πιθανό να χρειαστούν δόσεις ενίσχυσης (booster), ίσως αν όχι ετησίως όπως της γρίπης, σε άλλοτε άλλα χρονικά διαστήματα, κυρίως αν επιθυμεί να ταξιδέψει κάποιος σε περιοχές του πλανήτη που ενδημούν διαφορετικά στελέχη.

Μετριάζει τον ενθουσιασμό για το τέλος της πανδημίας με τα νέα εμβόλια η εμφάνιση νέων στελεχών;

Για να απαντηθεί το ερώτημα αυτό πρέπει να συνοψίσουμε τι γνωρίζουμε για τα νέα στελέχη. Είναι γνωστό ότι το στέλεχος Β.1.1.7 (που πρωτοεμφανίστηκε στο Ηνωμένο Βασίλειο), είναι αρκετά συχνό πλέον, είναι πιο μεταδοτικό και οδηγεί σε σοβαρότερη μορφή της νόσου, αλλά τα εμβόλια είναι αρκετά αποτελεσματικά απέναντι σε αυτό το στέλεχος. Το στέλεχος Β.1.351 (που πρωτοεμφανίστηκε στη Νότια Αφρική), είναι σχετικά ανθεκτικό στα εμβόλια τουλάχιστον σε πειράματα στο εργαστήριο. Ωστόσο και άλλοι παράγοντες επηρεάζουν τη μεταδοτικότητα του ιού εκτός από το στέλεχος αυτό καθαυτό, όπως το κλίμα, το περιβάλλον και η περίοδος του χρόνου. Για να αποδειχθεί η αναποτελεσματικότητα των εμβολίων ενάντια στα νέα στελέχη θα πρέπει να γίνουν μελέτες με άτομα που έχουν εμβολιαστεί, γιατί η προστασία που παρέχεται αν και μικρότερη για κάποια στελέχη μπορεί να είναι επαρκής για να αντιμετωπίσει τη σοβαρή νόσο και αυτό είναι αρκετό. Η ανησυχία που δημιουργούν τα νέα στελέχη μπορεί να αντιμετωπιστεί με τον εμβολιασμό, γιατί μειώνοντας τους ανθρώπους που νοσούν μειώνονται οι πιθανότητες να μεταλλαχθεί ο ιός.

Η υποχρεωτική χρήση της μάσκας θα καταργηθεί στις δομές υγείας όταν ελεγχθεί η πανδημία COVID-19;

Η μαζική χρήση της μάσκας που επέβαλε η πανδημία αυτή έχει μειώσει δραματικά την επίπτωση των αναπνευστικών ιών, όπως η ινφλουέντσα, οι αδενοϊοί και οι ρινοϊοί. Οπότε είναι πιθανό να παραμείνει η χρήση της σε κάποιο βαθμό και μετά την πανδημία. Επιπλέον, μπορεί να είναι χρήσιμη η σχετική τήρηση των μέτρων φυσικής αποστασιοποίησης σε κλειστούς χώρους και ο επιμελής καθαρισμός των χεριών.

Ποιος είναι ο ρόλος των rapid-test;

Η μειωμένη ευαισθησία και ειδικότητα των τεστ αυτών σε σχέση με την PCR δημιουργεί προβληματισμό σε σχέση με τη χρήση τους σαν τεχνική screening. Ωστόσο ως φτηνή και γρήγορη τεχνική στους επόμενους μήνες όπου ένα μέρος του πληθυσμού θα είναι εμβολιασμένο και ένα μέρος όχι, θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως μέσο δημόσιας επιτήρησης της υγείας στα σχολεία ή στις επιχειρήσεις.

Εκτός από τη δεξαμεθαζόνη, υπάρχει άλλη πρόοδος στην ανάπτυξη φαρμάκων εναντίον της λοίμωξης COVID-19;

Τα δεδομένα για τα μονοκλωνικά αντισώματα, όπως αυτό της εταιρείας Regeneron που χορηγείται υποδόρια, είναι υποσχόμενα, όταν δίνονται νωρίς στην πορεία της λοίμωξης COVID-19 για να αποφευχθεί η πρόοδος της νόσου. Το molnupiravir είναι ένα αντιικό φάρμακο από του στόματος, που σε πέντε ημέρες μειώνει το ιικό φορτίο του ασθενούς. Η φλουβοξαμίνη ένα φάρμακο που χρησιμοποιείται στη θεραπεία της κατάθλιψης, έδειξε όφελος στην πιθανότητα κλινικής επιδείνωσης σε σοβαρότερη μορφή της νόσου, όταν συγκρίθηκε με εικονικό φάρμακο, πιθανά μέσω κάποιας αντιφλεγμονώδους δράσης του φαρμάκου. Η ρεμντεσιβίρη έχει αποδείξει κάποια δράση εναντίον του ιού. Η πιο αποτελεσματική λύση στην πανδημία όμως είναι ο εμβολιασμός, μιας και οι θεραπείες δεν δίνουν τα προσδοκώμενα αποτελέσματα.

iefimerida.gr




Καφές και καρκίνος του εντέρου

Η κατανάλωση μερικών φλιτζανιών καφέ τη μέρα σχετίζεται με μεγαλύτερο χρονικό διάστημα επιβίωσης και με μικρότερο κίνδυνο επιδείνωσης της νόσου σε ασθενείς με μεταστατικό καρκίνο του εντέρου, σύμφωνα με αμερικανική επιστημονική έρευνα.

Τα ευρήματα από τη μελέτη παρατήρησης, η οποία είχε ενσωματωθεί σε μια κλινική δοκιμή φαρμάκων φάσης 3, έρχονται να επιβεβαιώσουν ανάλογα στοιχεία προηγούμενων ερευνών, που δείχνουν ότι η τακτική κατανάλωση καφέ βελτιώνει την έκβαση του μη μεταστατικού καρκίνου του εντέρου. Η νέα έρευνα δείχνει ότι κάτι ανάλογο συμβαίνει ακόμη κι αν υπάρχουν μεταστάσεις.

Οι ερευνητές του Αντικαρκινικού Ινστιτούτου Dana-Farber και της Ιατρικής Σχολής της Κλινικής Mayo, οι οποίοι έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο αμερικανικό περιοδικό ογκολογίας “JAMA Oncology”, ανέλυσαν στοιχεία για 1.171 ασθενείς που έκαναν θεραπεία για μεταστατικό ορθοκολικό καρκίνο. Όσοι έπιναν δύο έως τρία φλιτζάνια καφέ ημερησίως, ήταν πιθανότερο να ζήσουν περισσότερο και η νόσος τους αργούσε να επιδεινωθεί, σε σχέση με όσους δεν έπιναν καθόλου καφέ. Όσοι έπιναν περισσότερα από τέσσερα φλιτζάνια καφέ, είχαν ακόμη μεγαλύτερο όφελος.

Επειδή όμως η μελέτη αναδεικνύει απλώς μια συσχέτιση και δεν αποδεικνύει μια σχέση αιτίας-αποτελέσματος, οι ερευνητές ανέφεραν πως δεν είναι -ακόμη τουλάχιστον- σε θέση να συστήσουν στους καρκινοπαθείς να αρχίσουν να πίνουν περισσότερο καφέ.

iefimerida.gr

Γρ. Γεροτζιάφας: Η ΦΘΝ είναι συχνότερη χωρίς εμβόλιο παρά με εμβόλιο

Η φλεβική θρόμβωση είναι ύπουλη νόσος. Μπορεί να είναι και θανατηφόρος. Η θρόμβωση είναι η κύρια αιτία θανάτου στη Δύση. Στη Γαλλία, οι καρδιαγγειακές παθήσεις ευθύνονται για 400 θανάτους την ημέρα. Η συχνότητα εμφάνισης φλεβικής θρομβοεμβολικής νόσου (ΦΘΝ) είναι 1,8 ανά 1.000 ανθρώπους. Η εγκυμοσύνη αυξάνει αυτόν τον κίνδυνο σε 4 ανά 1.000, αλλά δεν απαγορεύεται στις γυναίκες να μείνουν έγκυοι.

Η ΦΘΝ είναι συχνότερη χωρίς εμβόλιο παρά με εμβόλιο. Η επίπτωση ΦΘΝ που έχει αναφερθεί μέχρι σήμερα στην Ευρώπη, είναι 30 περιπτώσεις ανά 5 εκατομμύρια πολίτες που εμβολιάστηκαν με το εμβόλιο της AstraZeneca, δηλαδή σχεδόν 1 στις 100.000! Εχουν επίσης αναφερθεί αντίστοιχες περιπτώσεις ΦΘΝ με το εμβόλιο της Pfizer. Οι εμβολιασμένοι πληθυσμοί θεωρούνται εξ ορισμού πληθυσμοί που διατρέχουν κίνδυνο σοβαρής COVID-19 και παρουσιάζουν κυρίως συν-νοσηρότητες από το καρδιαγγειακό σύστημα.

Ας υποθέσουμε, για διδακτικούς λόγους, ότι ο εμβολιασμός έχει άμεση συνέπεια τη θρόμβωση (σημείωση: αυτή η θέση όχι μόνο δεν ισχύει αλλά είναι απολύτως λάθος καθώς η παθογένεση της θρόμβωσης είναι πολυπαραγοντική). Στην περίπτωση αυτή θεωρούμε ότι η χορήγηση του όποιου εμβολίου που περιέχει την πρωτεΐνη ακίδα (AstraZeneca Pfizer, Moderna, J&J, ρωσικό, κινεζικό κ.λπ.), προκαλεί στον εμβολιασμένο πολίτη μια κλασική φλεγμονώδη αντίδραση η οποία οδηγεί σε πυροδότηση της υπερπηκτικότητας, που είναι μία από τις τρεις αναγκαίες συνθήκες για τη θρόμβωση. Ομως, εάν ο ίδιος πολίτης, χωρίς να εμβολιαστεί, προσβληθεί από τον κορωνοϊό θα παρουσιάσει σοβαρή COVID-19 με δραματικές συνέπειες.
Πράγματι, η καταιγίδα των κυτταροκινών θα οδηγούσε σε εκρηκτική υπερπηκτικότητα και βλάβη των ενδοθηλιακών κυττάρων. Στην περίπτωση αυτή, που ονομάζεται βαρύ COVID-19 η συχνότητα της ΦΘΝ είναι της 30%-50% και η θνησιμότητα 20%-40%. Δηλαδή οι ασθενείς με COVID-19 που παρουσιάζουν εν τω βάθει φλεβική θρόμβωση ή πνευμονική εμβολή έχουν δύο με τρεις φορές μεγαλύτερο κίνδυνο να πεθάνουν σε σύγκριση με εκείνους που δεν έχουν θρόμβωση και παρουσιάζουν την ίδια βαρύτητα της COVID-19. Αυτοί είναι οι ασθενείς που νοσηλεύουμε καθημερινά στους θαλάμους των COVID-19 παθολογικών κλινικών και στις μονάδες εντατικής θεραπείας.

Ο εμβολιασμός προστατεύει από τη σοβαρή μορφή της COVID-19 σε περισσότερο από το 85% των εμβολιασμένων και οι κλινικές μελέτες δεν έχουν δείξει κανέναν θάνατο.

Ο θρομβωτικός κίνδυνος είναι εγγενής στον τρόπο ζωής μας, στο κλινικό μας προφίλ και στο περιβάλλον μας, επηρεάζεται από καρδιαγγειακές συν-νοσηρότητες, και γενετικούς προπηκτικούς παράγοντες (Factor V Leiden…).

Κάνω εμβόλιο σημαίνει προστατεύομαι από την COVID-19. Mη εμβολιασμός σημαίνει έκθεση των ασθενών στο ακόμη ισχυρότερο φλεγμονώδες ερέθισμα που προκαλείται από τον ιό και άρα έκθεση του πολίτη σε μεγάλο κίνδυνο σοβαρής COVID-19 με δραματικές συνέπειες. Πρέπει να δούμε καθαρά και να δράσουμε σωστά: εμβολιάστε μαζικά και γρήγορα τον πληθυσμό, παρακολουθήστε τους ανθρώπους που έχουν συν-νοσηρότητες και υποστηρίξτε τους για να τους προστατέψετε! Πώς;

Πρώτα απ’ όλα, είναι σημαντικό να θυμόμαστε τη σημασία της τακτικής και καλής ενυδάτωσης και κινητοποίησης μετά τον εμβολιασμό και να προτείνουμε τη λήψη παρακεταμόλης σε περίπτωση πυρετού ή συνδρόμου που μοιάζει με γρίπη. Επιπλέον, σε σπάνιους ασθενείς με ιδιαίτερα υψηλό θρομβωτικό κίνδυνο και σε περίπτωση πιο σημαντικών γενικών ή φλεγμονωδών σημείων, θα μπορούσε να προταθεί σύντομης διάρκειας αντιπηκτική αγωγή σε προφυλακτική δόση, όπως συνηθίζεται να συνταγογραφείται σε περίπτωση μεγάλης διάρκειας αεροπορικού ταξιδιού ή σε περίπτωση κλινοστατισμού λόγω οξείας παθολογικής κατάστασης.

Στo μητρώο παρακολούθησης εμβολιασθέντων της Assistance Publique-Hôpitaux de Paris, δεν έχουμε ακόμη σαφές σήμα συναγερμού με θρομβωτικά επεισόδια και μέχρι σήμερα, στη Γαλλία, η υπηρεσία φαρμακοεπαγρύπνησης δεν έχει εκδώσει σήμα προειδοποίησης για κίνδυνο θρόμβωσης σε σχέση με τα εμβόλια. Οι σκανδιναβικές χώρες (Νορβηγία, Δανία, Φινλανδία) έχουν αναφέρει περιπτώσεις ΦΘΝ, αλλά η συχνότητα εμφάνισης είναι υψηλότερη στον γενικό πληθυσμό της Δανίας (2,7/1.000) και ο γενετικός πολυμορφισμός του παράγοντα V Leiden είναι συχνότερος από ό,τι στις νότιες χώρες με τον επιπολασμό να κυμαίνεται μεταξύ 5% και 10%. Αυτό θα μπορούσε να εξηγήσει τις ελάχιστες περιπτώσεις φλεβικής θρόμβωσης που έχουν αναφερθεί στην Αγγλία (37/20.000.000) και στο Ισραήλ (24/5.000.000).

Η αναστολή του εμβολιασμού θα μπορούσε να φέρει σε δύσκολη θέση το ιατρονοσηλευτικό προσωπικό σε αυτόν τον αδυσώπητο αγώνα ενάντια στον χρόνο. Ευτυχώς στην Ελλάδα δεν αναστάλθηκε ο εμβολιασμός. Γιατί;

Επειδή η αναστολή του εμβολιασμού ενισχύει το αίσθημα δυσπιστίας απέναντι στα εμβόλια και την καχυποψία έναντι των κλινικών μελετών. Η αναστολή του εμβολιασμού θα είχε ως αποτέλεσμα την άρση της συναίνεσης και προσχώρησης των πολιτών στη στρατηγική του μαζικού εμβολιασμού και την καθυστέρηση στον αγώνα ενάντια στις μεταλλάξεις του SARS-CoV-2. Η αναστολή του εμβολιασμού έστω και για μία μέρα θα επιμηκύνει τον χρόνο που χρειάζεται για την επίτευξη της συλλογικής ανοσίας με συνέπεια να ευνοηθεί η εμφάνιση και διασπορά των πιο μεταδοτικών μεταλλαγμένων στελεχών του ιού και άρα να αυξηθεί ο αριθμός των πολιτών που θα εκτεθούν στον κίνδυνο ΦΘΝ και θανάτου από πνευμονική εμβολή.

Χρειαζόμαστε εμβόλια, όχι τοξικό αρνητισμό! Η αρχή της προφύλαξης δεν πρέπει να είναι αιτία οπισθοχώρησης στην εμβολιαστική πολιτική. Πάνω απ’ όλα, πρέπει να είναι μια αρχή προστασίας!

Η αποτυχία του εμβολιασμού εκθέτει τους ευάλωτους πληθυσμούς όλων των ηλικιών στον κίνδυνο σοβαρής COVID-19, το οποίο είναι ακόμη πιο θρομβογόνο! Ας είμαστε προσεκτικοί αλλά όχι παρανοϊκοί, ας είμαστε συνετοί χωρίς να είμαστε επιζήμιοι, ας κρίνουμε με ευσυνειδησία, με εμπειρία και γνώση για να συνεχίσουμε την αποστολή μας που είναι η προστασία της δημόσιας υγείας! Η αξιοπιστία μας συναρτάται με την ειλικρίνειά μας. Δεν πρέπει φυσικά να κρύψουμε την πραγματικότητα, αλλά πρέπει να αποκαλύψουμε τις προκαταλήψεις!

Ο μηδενικός κίνδυνος δεν υπάρχει στην ιατρική. Πρέπει να συνεχίσουμε να ελαχιστοποιούμε τους κινδύνους, υποστηρίζοντας τους ασθενείς μας και εκπαιδεύοντας το ιατρονοσηλευτικό προσωπικό για να θεραπεύουν έγκαιρα τους ασθενείς με COVID-19 και να χορηγούν αγωγή προστασίας από τη φλεβική θρόμβωση.
 
• To άρθρο δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Le Monde στις 18/3/2021. (Γρηγόρης Γεροτζιάφας)

* Ο κ. Γρηγόρης Γεροτζιάφας είναι καθηγητής Αιματολογίας, διευθυντής Ερευνητικού Κέντρου Cancer-Hemostasis-Angiogenesis INSERM UMRS938, Thrombosis and Haemostasis Center, Tenon-Saint Antoine University Hospital, Paris Sorbonne Université (APHP).

Χριστίνα Γ. Φλόκα, μέλος του ΔΣ της Φ.Ε.Ε.
Επιδημίες και κλιματική αλλαγή

…..Ένα πρωί είδε από το παράθυρό του μια αλεπού. Της χτύπησε το τζάμι κι η αλεπού σταμάτησε και κοίταξε για μια στιγμή τον Βικ σαν να έλεγε, Ναι;και μετά συνέχισε ήρεμα τον δρόμο πίσω της. Ο Βικ έχει την εντύπωση ότι τα άγρια ζώα της Αγγλίας άρχισαν να εγκλιματίζονται στους δρόμους. Μετακομίζουν από την εξοχή στην πόλη,  όπου η ζωή είναι πιο εύκολη,  δεν υπάρχουν παγίδες,  φυτοφάρμακα και κυνηγοί αλλά αφθονούν, καλά εφοδιασμένοι σκουπιδοτενεκέδες και νοικοκυρές που πετάνε τα αποφάγια στον κήπο,  στήνοντας κανονικά ”συσσίτια” απόρων ζώων. Η φύση έχει βγει στη ζητιανιά.

 Ντέηβιντ Λοτζ

  Η φύση, και ειδικότερα η άγρια φύση ”γιορτάζεται” κάθε χρόνο στις 3 Μαρτίου

για να ευαισθητοποιηθούμε και να συνειδητοποιήσουμε την τεράστια σημασία της στη ζωή μας. Σήμερα, έναν χρόνο μετά την εμφάνιση της πανδημίας COVID-19, τον Μάρτιο του 2020, οι επιστήμονες θεωρούν ότι η ζωονόσος αυτή, όπως και άλλες, συνδέεται με την κλιματική αλλαγή.

   Πριν προχωρήσουμε στα επί μέρους αξίζει να σταθούμε σε κάποιους όρους διαφωτιστικούς όπως:

-Κλίμα ονομάζεται η μέση καιρική κατάσταση ή καλύτερα ο μέσος όρος μιας περιοχής που προκύπτει από τις μακροχρόνιες παρατηρήσεις των διαφόρων μετεωρολογικών στοιχείων. Το κλίμα, ανάλογα με τη γεωγραφική περιοχή χαρακτηρίζεται ως θερμό, ψυχρό,υγρό, ερημικό, εύκρατο, μεσογειακό.

-Μόλυνση είναι η απλή είσοδος και εναπόθεση μικροβίων σε μεγαλοοργανισμό. Ως αποίκηση θεωρείται η μόλυνση χωρίς λοίμωξη.

-Λοίμωξη [ενδογενής ή εξωγενής] είναι η εγκατάσταση και ο πολλαπλασιασμός μικροβίων στον άνθρωπο ή στα ζώα και η πρόκληση βλαβών.

-Επιδημία θεωρείται η εμφάνιση πολλών κρουσμάτων μιας ασθένειας στον ίδιο τόπο και χρόνο στους ανθρώπους ή στα ζώα [επιζωοτία]. Αξίζει να σημειωθεί ότι δεν είναι ίδιες όλες οι επιδημίες ούτε έχουν την ίδια δυναμική και τις επακόλουθες συνέπειες.

-Πανδημία υπάρχει όταν προσβάλλεται από μικρόβια ή ιούς το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού και η προσβολή εξαπλώνεται ταχύτατα από τη μια χώρα στην άλλη ή σε όλον τον κόσμο.

-Ενδημία είναι η εμφάνιση ενός μικρού αριθμού κρουσμάτων μιας ασθένειας σε έναν τόπο σε όλη τη διάρκεια του χρόνου.

   Στον αιώνα μας, η κλιματική αλλαγή απειλεί τις ανθρώπινες δραστηριότητες και τα οικοσυστήματα  από  τη Σιβηρία και την  Αρκτική μέχρι τους κοραλλιογενείς υφάλους και τα δάση του Αμαζονίου. Προκύπτει από την υπερθέρμανση του πλανήτη εξαιτίας κυρίως της ανθρώπινης δραστηριότητας με τη δημιουργία του φαινομένου του θερμοκηπίου. Η μέση θερμοκρασία της γης σε σχέση με την προβιομηχανική εποχή αυξήθηκε κατά 1°C από τα αέρια :διοξείδιο του άνθρακα, μεθάνιο, υποξείδιο του αζώτου και από τους υδρατμούς. Μικρές αλλαγές της θερμοκρασίας του πλανήτη προκαλούν κλιματική αλλαγή. Το φαινόμενο της υπερθέρμανσης παρατηρήθηκε για πρώτη φορά στα τέλη του 18ου και στις αρχές του 19ου, όταν διαδόθηκε η χρήση των ορυκτών καυσίμων και των παραγώγων του πετρελαίου [πλαστικά, λιπάσματα, φάρμακα].

   Η φύση έχει την ικανότητα, μέχρις ενός ορίου, να διατηρεί την ισορροπία ανάμεσα στο διοξείδιο που εκλύεται και σ’ αυτό  που απορροφάται. Όταν η κρίσιμη αυτή σχέση διαταραχθεί μία αλυσίδα φαινομένων -ακραία πολλές φορές-παρατηρείται με δυσάρεστες συνέπειες στα έμβια όντα. Παρατηρούνται παρατεταμένες περίοδοι ξηρασίας , συνεχείς βροχοπτώσεις και πλημμυρικά φαινόμενα τα οποία καταστρέφουν τα δίκτυα ύδρευσης. Η ξηρασία φτωχαίνει το έδαφος, μειώνεται η αγροτική παραγωγή με συνεπακόλουθο τον λιμό, την καχεξία του πληθυσμού, την κακή υγεία . Άνθρωποι αλλά και ζώα με υποβαθμισμένη υγεία λόγω εξωτερικών συνθηκών [μόλυνση του περιβάλλοντος], κακής διαβίωσης και χρόνιου υποσιτισμού είναι πιο ευάλωτοι στις λοιμώξεις. Η καταστροφή των δικτύων ύδρευσης κάνει ευκολότερη τη μετάδοση νοσημάτων μέσω του νερού,

το οποίο μολύνεται εύκολα, προκαλεί πολέμους και εξαντλείται σχετικά γρήγορα. Οι πληθυσμοί μεταναστεύουν βίαια. Οι επιδημίες ελλοχεύουν.

   Η αύξηση της θερμοκρασίας του πλανήτη ,λόγω της κλιματικής αλλαγής ,και η αύξηση της ρύπανσης του ατμοσφαιρικού αέρα συμβάλλουν τόσο στην εμφάνιση των επιδημιών όσο και στην εξάπλωσή τους. Τα περισσότερα βακτήρια και οι ξενιστές των παθογόνων μικροοργανισμών αναπαράγονται ταχύτερα σε υψηλότερες θερμοκρασίες. Οι επιστήμονες ενοχοποιούν π.χ.αυτό το γεγονός σχετικά με την αύξηση των κρουσμάτων ελονοσίας προς τα βόρεια και τα ορεινά διαμερίσματα του πλανήτη και το ίδιο ισχύει  για τον δάγκειο πυρετό. Επίσης, η αύξηση της θερμοκρασίας ,εκτός από την τήξη των πάγων η οποία οδηγεί στη μεταβολή της στάθμης της θάλασσας και στην αχρήστευση των λιμανιών, προκαλεί τον πολλαπλασιασμό ορισμένων ειδών πλαγκτόν. Αυτά παράγουν βιοτοξίνες που είναι θρεπτικό υλικό για το δονάκιο της χολέρας.

   Μπορεί στην εμφάνιση μιας επιδημίας να συμβάλλει η κλιματική αλλαγή στην αντιμετώπισή της όμως μεγάλο ρόλο παίζει η οργάνωση μιας κοινωνίας, οι θεσμοί και η οικονομική κατάσταση. Εύλογα γεννιέται επιτακτικό το ερώτημα τι κάνουμε; Πρώτα -πρώτα κατανοούμε το πρόβλημα και τις αιτίες του. Κατανοούμε τους καινούργιες ορολογίες που μας κατακλύζουν:περιβαλλοντικό αποτύπωμα, απολιγνιτοποίηση, μεταφορά ρύπων, υδραυλική ρωγμάτωση [frac-king] αειφόρος ανάπτυξη, κυκλική οικονομία, βιοαποικοδόμηση κ.ά.

   Υπάρχει πληθώρα προτάσεων για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής όπως:

-να επιστραφούν οι καλλιεργούμενες εκτάσεις στην άγρια φύση ώστε οι ζωονόσοι να ελέγχουν. Το επισιτιστικό πρόβλημα που θα προκύψει απαιτεί σύγχρονες μεθόδους βελτίωσης της στρεμματικής απόδοσης για να μην υπάρξει σιτοδεία.

-ανακύκλωση του νερού, των πρώτων υλών [γυαλί, μαλλί, μέταλλα, βαμβάκι, χαρτί].

-εξοικονόμηση ηλεκτρικής  ενέργειας, αξιοποίηση ηλιακής και αιολικής ενέργειας, αλλαγή στη  χρήση των ορυκτών καυσίμων.

-Ανάπτυξη τεχνολογικών μεθόδων που παγιδεύουν το διοξείδιο του άνθρακα.

-περιορισμός της κατανάλωσης γενικά και ειδικά του κρέατος.

  Ένα αισιόδοξο μήνυμα έρχεται από τη ”μόδα”, μια ισχυρή βιομηχανία με τεράστιο τζίρο και μεγάλη  επίδραση στις  καταναλωτικές συνήθειες των ανθρώπων. Παρατηρείται μια στροφή προς την ”ηθική ή πράσινη”μόδα η οποία δίνει προτεραιότητα στη βιωσιμότητα του πλανήτη. Ήδη, από τη δεκαετία του ’70 φάνηκε το πρόβλημα της μόλυνσης από τη βιομηχανική παραγωγή των ρούχων. Η ”γρήγορη” μόδα που γέμιζε σχεδόν ανά δίμηνο τις χωματερές με άχρηστα, φτηνά ρούχα κατασκευασμένα σε τρίτες χώρες κινητοποίησε τον κόσμο της μόδας. Άρχισαν να προτείνονται υλικά φιλικά προς το περιβάλλον [μετάξι, μαλλί, βαμβάκι, δέρμα] καθώς και μέθοδοι επεξεργασίας των υφασμάτων, με σκοπό τη μειωμένη κατανάλωση νερού στο πετροπλύσιμο των τζιν, την οικολογική χρήση χρωμάτων από φυτά και φρούτα και γενικά την παραγωγή μακρόβιων προïόντων.

  Όσον αφορά στα καλλυντικά, ιδιαίτερη προσοχή δίνεται στις βαφές μαλλιών οι

οποίες μολύνουν πολύ το περιβάλλον ,στις λακ εφόσον περιέχουν  ως προωθητικό φθοριο-χλωριωμένους υδρογονάνθρακες και στα αντιηλιακά διότι προκαλούν ευτροφισμό.

   Οι παραπάνω προτάσεις αποτελούν ένα μέρος εκείνων των προτάσεων, γενικών και εξειδικευμένων, που αναφέρονται τόσο στην ελληνόγλωσση όσο και στην ξενόγλωσση βιβλιογραφία.

   Η συνθήκη του Ρίο ντε Τζανέιρο, το πρωτόκολλο του Κιότο και η συμφωνία του Παρισιού ορίζουν το πλαίσιο προστασίας του περιβάλλοντος. Το 2001, με την αναθεώρηση του ελληνικού συντάγματος συμπληρώθηκε το άρθρο 24 για την προστασία του περιβάλλοντος. Το περιβάλλον αναγνωρίζεται ως θεμελιώδες και αναπόσπαστο μέρος της πολιτιστικής μας κληρονομιάς και της αναπτυξιακής διαδικασίας.

  Η επιβίωση του ανθρώπου εξαρτάται από το πόσο καλά και πόσο γρήγορα μπορεί να προσαρμοστεί, αναθεωρώντας τις ιδέες του, τις οικονομικές, πολιτικές και κοινωνικές δομές του. Χρειάζεται να εννοήσει ότι η ιστορία δεν γράφεται στις πρωτεύουσες του κόσμου αλλά στα επιστημονικά εργαστήρια, ότι η κατάρτιση ενός παγκόσμιου οικολογικού σχεδίου από συνειδητοποιημένους πολίτες δίνει ελπίδα στους ανθρώπους που υποφέρουν από τις επιδημίες διαχρονικά.

 Το 1865, η φοβερή επιδημία της χολέρας που έπληξε την Ευρώπη,  έγινε το θέμα στο αριστουργηματικό μυθιστόρημα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη ”Βαρδιάνος στα σπόρκα”[φύλακας στα μολυσμένα από το δονάκιο καράβια]. Η ιστορία της γριά-Σκεύως της Γιαλινίτσας που μεταμφιέζεται σε άντρα για να ξεγελάσει τους υγειονομικούς και να επισκεφθεί στην καραντίνα τον άρρωστο από χολέρα γιο της ναύτη, τον Σταύρο, δίνει τη διάσταση της δραματικής κατάστασης των αρρώστων, κατάστασης αναλογικά όμοιας σήμερα , εξαιτίας της COVID-19. Αξίζει να την θυμηθούμε και να προβληματιστούμε.

Βιβλιογραφία

1.Ντέηβιντ Λοτζ, Ούτε γάτα ούτε ζημιά, BELL, Αθήνα 1198

2.Υγιεινή Μικροβιολογία, Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, Αθήνα

3.Μαθήματα Μικροβιολογίας, Ascent, Αθήνα 1992

4.Η κλιματική αλλαγή, Ημερολόγιο Ε.Γ.Ε.,Αθήνα 2020

5.Albert Szent-Gyorgyi, Ο τρελός πίθηκος, Ρόμβος, Αθήνα 1971

6.Matt Ridley, Ρεαλιστική αισιοδοξία, Παν.Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο 2017

7.Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, Βαρσιάνος στα σπόρκα, Εστία, Αθήνα 1999

Χριστίνα Γ. Φλόκα

Διαδικτυακό Συμπόσιο Η <<μετά-covid>> ζωή

Η Φαρμακευτική Εταιρεία Ελλάδος έχει την τιμή και τη χαρά να σας προσκαλέσει στο Διαδικτυακό Συμπόσιο με θέμα: Η «μετά-Covid» ζωή / Post COVID-19 Life που θα πραγματοποιηθεί την Τετάρτη 3 Φεβρουαρίου 2021 και θα μεταδοθεί ζωντανά από τις 17:00 έως τις 19:30.
Για την συμμετοχή σας ακολουθήστε το link https://post-covid-life.confio.gr/

Σχολική εκδρομή (Χαμομήλι φαρμακευτικές ιδιότητες) – Χριστίνα Γ. Φλόκα (Μέλος Δ.Σ. Φ.Ε.Ε.)

Το Πάσχα εφέτος ήταν όψιμο, αρχές Μαΐου. Η άνοιξη είχε μπουκάρει για τα καλά σε κάθε πλαγιά, σε κάθε λιβαδάκι, ακόμη και οι στέρνες χορτάτες από τα χειμωνιάτικα χιόνια και τις βροχές του Φλεβάρη γέμισαν στην πράσινή τους επιφάνεια ψιλά-ψιλά ανθάκια που έμοιαζαν κρυστάλλινα καθώς ο μαγιάτικος ήλιος έπεφτε πάνω τους κατακόρυφα και τα πύρωνε. Κι αυτά ζαλισμένα έβγαζαν εκείνη τη χαρακτηριστική οσμή, υγρή και βαριά, μισοσαπισμένη, ισομεθυστική.

Μετά του Θωμά, με το τέλος της διακαινησίμου, όλα τα σχολιαρόπαιδα ξαναγύρισαν στα θρανία, άλλα χαρούμενα για τη συνέχεια της μάθησης από αγαπημένα βιβλία και αγαπητό δάσκαλο, άλλα βαριεστημένα και νωθρά, δυσκολοπροσάρμοστα ακόμη στον σχολικό, ξανά, εξαναγκασμό. Όλα τους όμως χορτάτα από τις πασχαλινές λιχουδιές, τσουρέκια με δίκροκα αυγά και φρέσκο αγελαδινό βούτυρο στη ζύμη, φλαούνες παραγεμισμένες με ανάλατη μυζήθρα, σταφίδες ξανθές και σουσάμι, πασπαλισμένες με χοντρή ζάχαρη και κανελογαρίφαλο.

Η κυρία Μαριγούλα, δασκάλα έμπειρη- χρόνια τώρα παίρνει την Τρίτη Δημοτικού, την πιο δύσκολη τάξη όπως πολλοί παραδέχονται-είδε τον λαμπρό ήλιο και την πασίχαρη φύση και αποφάσισε να κάνει το μάθημα, το πρώτο μετά τις διακοπές, στο ύπαιθρο. Συνεννοήθηκε με τον κύριο Γρηγορίου, τον διευθυντή, χωρίς να δυσκολευτεί επειδή αυτή την τακτική την εφάρμοζε εδώ και χρόνια, πήρε τη σφυρίχτρα που πάντα κουβαλούσε, στίχισε σε τριάδες μαθητές και μαθήτριες και ήσυχα-ήσυχα βγήκαν στην αυλή. Έδωσε με ύφος αυστηρό τις απαραίτητες οδηγίες, να μην απομακρυνθεί κανείς από την ομάδα, να παίξουν μονιασμένα, όποιος δεν έφερε κολατσιό από το σπίτι του να πάρει κουλούρι από τον επιστάτη τον κυρ-Στέλιο σε χρέωσή της και τέλος στο τρίτο σφύριγμα, εννοώ στο τρίτο και τελευταίο, είπε, σφύριγμα, όλοι και όλες εδώ, μπροστά της, για να γυρίσουν πίσω.

Πρώτα ξεκίνησαν τα πιο κοντά και μικροκαμωμένα παιδιά, στη μέση όσα είχαν την κανονική για την ηλικία τους ανάπτυξη και πίσω, στο κλείσιμο της πομπής η Πόπη, ο Στάθης και η Φανούλα, οχτάχρονα που έμοιαζαν με δωδεκάχρονα σε μπόι και σωματική διάπλαση.

Όταν πέρασαν και το τελευταίο σπίτι του χωριού, μια στάνη στην ουσία που ο μπάρμπα Κώτσος την είχε διαμορφώσει σε θερινό τσαρδάκι του, τα παιδιά χαλάρωσαν, ξέσφιξαν τα χέρια που τα ανάγκαζαν να περπατούν συντεταγμένα, έσμιξαν το καθένα με την παρέα του και έπιασαν το αγαπημένο τους τραγούδι: ”ήταν ένα μικρό καράβι που ήταν αααταξίδευτο…”. Απολάμβαναν τη διαδικασία να ”ξεφωνίσουν μελωδικά, να απαγγείλουν τραγουδιστά τους πικρούς στίχους χωρίς να ξέρουν πως ο κλήρος που πέφτει στον γενναίο για να φαγωθεί ήταν βγαλμένος από τη φριχτή πραγματικότητα”. Δεν ήξεραν τίποτε ακόμη για το φαλαινοθηρικό ”Έσσεξ”από το Ναντάκετ της Μασαχουσέτης και όσα φοβερά ακολούθησαν καταμεσής του ωκεανού μεταξύ των αντρών του πληρώματος.

Σαν έφτασαν στο μεγάλο πεύκο που δεσπόζει στο αλώνι της Ελενίτσας της Γκαβαράπαινας πού μυαλό για μάθημα. Ξαμολήθηκαν άλλα στο κρυφτό, άλλα στο κυνηγητό. Μόνον η τριάδα Πόπη-Στάθης-Φανούλα έμεινε αμέτοχη και αδιάφορη. Η Πόπη στη διαδρομή τούς είχε μαρτυρήσει το σχέδιό της και λέγε-λέγε τους έπεισε να το σκάσουν από την επιτήρηση της κυρίας Μαριγούλας και να χωθούν στο διπλανό δασάκι. Στο ποταμάκι του που το χόρταινε με νερό την άνοιξη ένας μικρός καταρράκτης κόαζαν δεκάδες βατράχια, ωραία θα ήταν να πιάναμε καναδυό να τα ρίξουμε στην τσάντα της δασκάλας, γέλια που θα κάναμε…..είπε.

Ο Στάθης και η Φανούλα συμφώνησαν, η αθωότητα υπερίσχυσε της ανήλικης λογικής και η λαχτάρα για περιπέτεια έκαμψε και τον τελευταίο δισταγμό.

Το κομμάτι τσουρέκι του Στάθη-η μάνα του ήταν η πρώτη τεχνίτρα στο πλάσιμο, τέσσερα αυγά η συνταγή;έξη έβαζε εκείνη και φούσκωναν δυο σπιθαμές και από γεύση…-το μοιράσατηκαν ακριβοδίκαια και μπήκαν στο δασάκι. Αντί όμως για βατραχάκια αντίκρυσαν ”το υπέροχο θέαμα”. Και στις δύο όχθες αρδευότανε ένα χαλί από χαμομήλια, κιτρινόλευκο με πράσινες πινελιές, μοσχοβολιστό, απαλό στα μάτια σαν χάδι σε κοντοκουρεμένο κεφάλι αγοριού.

Ξυπολυτήθηκαν βγάζοντας άτσαλα κάλτσες και παπούτσια, μπήκαν ως τα γόνατα στο νερό και παρασυρμένα από την πρωτόγνωρη ευχαρίστηση πήραν να ακολουθούν το ρεύμα πατώντας στις μεγάλες γλιστερές κροκάλες με γέλια και ξεφωνητά, ευφραινόμενα από τη νερένια επαφή και την ευωδιά της μικρής ανθισμένης πόας που μύρωνε τον αέρα κάθε φορά που μια παιδική πατούσα συνέθλιβε και λίγα ανθάκια.

Γελώντας και ξεφωνίζοντας πήγαν, πήγαν, πήγαν, ώσπου το ποταμάκι έκανε μια δεξιά απότομη στροφή και χάθηκε ανάμεσα στις γέρικες οξιές και τις λιγνές καστανιές. Λογάριαζαν να μαζέψουν πολλά χαμομήλια,η Πόπη για το χαμομηλόνερο με το οποίο την έλουζε η συνονόματη γιαγιά της για να ξανοίξουν κι άλλο οι ξανθές της μπούκλες, η Φανούλα για να το βράζουν και να πίνουν το ζουμί όταν πονάει η κοιλίτσα τους, όσο για τον Στάθη, δεν ήξερε ακριβώς τι θα το έκαναν στο σπίτι, ωστόσο θα γέμιζε τις χούφτες, το γιλέκο του και το πάνινο σακούλι που έβαζε το δεκατιανό του με αυτά τα κοντούλικα ανθάκια, παιδιά του νερού και της άνοιξης. Όμως με τρόμο κατάλαβαν πως ο ήλιος ξαφνικά χάθηκε και σκόρπια σύννεφα συνωστίζονταν στον ουρανό ποιο να πρωτοσυνεισφέρει στην ανοιξιάτικη μπόρα.

Η Πόπη, αρχηγός της αταξίας, έβαλε τα κλάματα και την ακολούθησαν γοερά ο Στάθης και η Φανούλα.

Το βρόχινο νερό αρμυρισμένο από τα δάκρυά τους έσμιξε με το ποταμίσιο χωρίς όμως να καταφέρει να στείλει τις παιδικές κραυγές στα αυτιά της αναστατωμένης κυρίας Μαριγούλας.

Μόνον ο μπάρμπα Κώτσος με τα επτά κατσικάκια του κουρνιασμένος κάτω από μια οξιά τα άκουσε. Αψηφώντας το νερό που έπεφτε με το τουλούμι τα βρήκε, τα παρηγόρησε και τα έμπασε στο τσαρδάκι του. Αφού τα στέγνωσε όπως και όσο μπορούσε άναψε το καμινέτο, έβρασε στο μεγάλο μπρίκι νερό και τους έψησε από ένα χαμομήλι με δυο γεμάτες κουταλιές ζάχαρη.

Εκεί τους βρήκαν η τρομαγμένη δασκάλα τους και οι αλαφιασμένοι γονείς τους, εκεί άκουσαν τους στεναγμούς ανακούφισης ανάκατους με μαλώματα και φοβέρες, εκεί η Πόπη, ο Στάθης και η Φανούλα έφαγαν τον πρώτο και μοναδικό μπάτσο της σχολικής τους ζωής από τον κύριο Γρηγορίου. Δεν έβγαλαν άχνα. Ίσως επειδή τούφες χαμομήλια είχαν μπερδευτεί ανάμεσα στη γλώσσα, τα δόντια και τα χείλη τους.-

Χαμομήλι

Matricaria chamomilla,οικογένεια Compositae

Chamomole, Wild chamomile, Matricaria

Κοινά ονόματα

χαμομήλι, χαμαίμηλο, χαμομηλιά, ασπρολούλουδο, παναϊρίτσα, λουλούδι τ’Αη Γιώργη, λινάκι, μαρτολούλουδο.

Το χαμομήλι είναι ένα από τα πιο γνωστά αυτοφυή φυτά σε όλο τον κόσμο, φημισμένο από την αρχαιότητα για τις φαρμακευτικές του ιδιότητες. Φύτρωσε ως ζιζάνιο στους αγρούς της Ευρώπης και της Ασίας και με τα σιτηρά μεταφέρθηκε στην Αμερική και στην Αυστραλία. Παλιότερα χρησιμοποιούσαν αποκλειστικά το αυτοφυές αλλά σήμερα το καλλιεργούν σχεδόν παντού.

Περιγραφή

Είναι φυτό μονοετές με λείο, όρθιο, πολύκλαδο βλαστό ύψους 10-15 εκ. και φύλλα σχιστά σε σχήμα φτερού. Τα άνθη είναι μικρά, λευκά τα επάκρια και κίτρινα τα επιδίσκια και σχηματίζουν ταξιανθίες(κεφάλια). Ανθίζει ανάλογα με την τοποθεσία από τον Απρίλιο έως τον Αύγουστο.

Κλίμα και έδαφος

Παρόλο που φυτρώνει σε όλα τα μέρη της Ελλάδας ευδοκιμεί καλύτερα σε πεδινές περιοχές με εύκρατο κλίμα, όπου τόσο τα φυτά όσο και τα άνθη είναι μεγαλύτερα από εκείνα των ορεινών περιοχών. Είναι φυτό ξερικό αλλά η εδαφική υγρασία ευνοεί την ανάπτυξή του.

Τα καλύτερα εδάφη είναι τα αμμοαργιλώδη με άφθονη οργανική ύλη. Στα σκιερά μέρη αυξάνει η περιεκτικότητά του σε χαμαζουλένιο, το σημαντικότερο και πολύτιμο συστατικό του.

Πολλαπλασιασμός

Το χαμομήλι πολλαπλασιάζεται με σπόρο, 1-2 κιλά ανά στέμμα, που σπέρνεται στο χωράφι στα πεταχτά ή με μηχανές. Για να γίνει ομοιόμορφη η σπορά ανακατεύεται με τριπλάσια ποσότητα λεπτής ποταμίσιας άμμου.

Η καλύτερη εποχή σποράς είναι το φθινόπωρο ενώ όταν σπαρεί τον Φεβρουάριο ή τον Μάρτιο αργεί να ανθίσει και η παραγωγή είναι μικρή. Το χαμομήλι όταν

φυτρώσει αντέχει πολύ στις χαμηλές θερμοκρασίες του χειμώνα.

Το χωράφι όπου θα καλλιεργηθεί χρειάζεται καλή προετοιμασία(1-2 οργώματα και σβαρνίσματα), λίπανση με φωσφορική αμμωνία και θειικό κάλιο και βοτάνισμα τον Φεβρουάριο ή τον Μάρτιο.

Συλλογή

Η συλλογή γίνεται όταν τα άνθη ανοίξουν τελείως, αργά το πρωί για να είναι στεγνά. Όταν δεν είναι καλά ανοιγμένα καταστρέφεται η ποιότητα επειδή κατά την ξήρανση παίρνουν χρώμα καφέ. Στις καλλιέργειες η συλλογή γίνεται τον Μάιο με ειδικές τσουγκράνες ή με χορτοκοπτικό, ακολουθεί η ξήρανση στη σκιά, σε τελάρα ή σε ξηραντήρια. Όταν το χαμομήλι συλλέγεται με χορτοκοπτικό η ξήρανση γίνεται στο χωράφι και τα φυτά μορφοποιούνται σε μπάλες, έτοιμες για το εμπόριο.

Παρασκευή και χρήσεις

Σε πολλούς ανθρώπους το χαμομήλι συνδέεται με κάποια αδιαθεσία γι’αυτό όταν λέμε ”φτιάξε μου ένα ζεστό” συνήθως εννοούμε το ρόφημα χαμομηλιού.

Είναι αντισπασμωδικό, ευστόμαχο, απολυμαντικό, τονωτικό, ανακουφίζει από το κρυολόγημα, τις κράμπες στον γαστρεντερικό σωλήνα, είναι διουρητικό, αντιπυρετικό και αντιφλογιστικό, καταπολεμά την παχυσαρκία και τη δυσκοιλιότητα, εξωτερικά επουλώνει πληγές, περιποιείται μαλλιά και δέρμα, ανακουφίζει και θεραπεύει οφθαλμικούς ερεθισμούς. Καταπλάσματα με χαμομηλόλαδο ανακουφίζουν από έντονο βήχα , ρευματικούς πόνους και ημικρανίες.

Τα δραστικά συστατικά της δρόγης είναι το αιθέριο έλαιο, με κύριο συστατικό το κυανό χαμαζουλένιο και οι πολυφαινόλες.

Χρησιμοποιείται εσωτερικά ως έγχυμα σε αναλογία 4-2 γρ.ξερής δρόγης ή ένα κουτάλι της σούπας σε ένα λίτρο νερού. Παρασκευάζεται σύμωνα με τις γενικές οδηγίες.

Εξωτερικά, είτε ως έγχυμα-πλύμα είτε ως βάμμα, όπου αντί για νερό χρησιμοποιείται αιθυλική αλκοόλη (καθαρό οινόπνευμα)βρίσκει μεγάλη εφαρμογή σε δερματικές παθήσεις.

Χριστίνα Γ. Φλόκα