Επικαιρότητα Υγείας

Η μετάδοση του κορωνοϊού αυξάνεται σε πολλές χώρες, όπως και στην Ελλάδα.

Η υπό-παραλλαγή Eris της «οικογένειας» Omicron που εξαπλώνεται με γρήγορους ρυθμούς, παρακολουθείται προσεκτικά από τον ΠΟΥ, ενώ τις τελευταίες ημέρες την προσοχή των ειδικών έχει τραβήξει μια άλλη νέα παραλλαγή που εμφανίστηκε στο Ισραήλ και τη Δανία (η ΒΑ.2.86), επειδή φέρει πολλές νέες μεταλλάξεις (πάνω από 30).

Λόγω της εξελισσόμενης επιδημιολογίας της Covid-19, η τήρηση του προγράμματος εμβολιασμού είναι απαραίτητη για την προστασία των ατόμων υψηλού κινδύνου για σοβαρή ασθένεια και θάνατο. Οι χώρες θα πρέπει να αξιολογήσουν την ετοιμότητά τους να εντοπίσουν ομάδες-στόχους και να διεξάγουν έγκαιρες εκστρατείες εμβολιασμού κατά της Covid 19, αναφέρουν διεθνείς οργανισμοί.

Νέα επικαιροποιημένα εμβόλια που στοχεύουν τις υπο-παραλλαγές τής Omicron θα είναι διαθέσιμα στις ΗΠΑ τέλη Σεπτεμβρίου και στη χώρα μας αναμένεται μέσα φθινοπώρου, αναφέρει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, παθολόγος, καθηγήτρια Επιδημιολογίας και Προληπτικής Ιατρικής, Ιατρική Σχολή ΕΚΠΑ.

Προσθέτει ότι θα είναι προαιρετικά, ενώ μέχρι σήμερα δεν υπάρχουν νέες συστάσεις. Σύμφωνα με τις τελευταίες συστάσεις, ωφέλεια από τους επικαιροποιημένους εμβολιασμούς έχουν οι ευπαθείς ομάδες, κυρίως τα άτομα τρίτης και τέταρτης ηλικίας, καθώς και τα άτομα με προβλήματα υγείας. Παράλληλα τα διαθέσιμα αντιιικά φάρμακα εξακολουθούν να είναι αποτελεσματικά.

Τα πιθανά σενάρια για την εξέλιξη της Covid τον χειμώνα
Στο έγκριτο επιστημονικό περιοδικό BMJ (British Medical Journal) δημοσιεύθηκε στις 15 Αυγούστου άρθρο με θέμα “Covid is on the rise again- so what next?” (Η Covid βρίσκεται ξανά σε άνοδο – άρα μετά τι;), όπου καταγράφεται η αύξηση των περιστατικών Covid στη Μεγάλη Βρετανία, από τις αρχές του Ιουλίου 2023, με τις ημερήσιες εισαγωγές στα νοσοκομεία με Covid να αυξάνονται. Οι παραλλαγές που αυξάνονται επί του παρόντος στο Ηνωμένο Βασίλειο εξακολουθούν να είναι υπο-παραλλαγές της Omicron και από μόνες τους δεν φαίνεται ότι θα προκαλέσουν μεγάλο κύμα.

Ωστόσο, όπως αναφέρουν οι ερευνητές, σχεδόν όλα τα άτομα κάτω των 50 ετών δεν έχουν κάνει εμβόλιο τους τελευταίους 18 μήνες και τα περισσότερα άτομα κάτω των 75 ετών δεν έχουν εμβολιαστεί τουλάχιστον για έναν χρόνο. Η προστασία από προηγούμενη μόλυνση έχει μειωθεί επίσης, λόγω απουσίας μεγάλου κύματος για αρκετούς μήνες. Είναι επομένως πιθανό, σύμφωνα με το άρθρο, αυτό το κύμα να χτυπά έναν πιο ευαίσθητο πληθυσμό και μπορεί να προκαλέσει ένα μεγάλο κύμα τον Σεπτέμβριο, σε συνδυασμό με την επιστροφή στο σχολείο, την εργασία και την παραμονή σε εσωτερικούς χώρους, όπου ο ιός εξαπλώνεται πιο εύκολα.

Όπως αναφέρει η κυρία Ψαλτοπούλου, δεδομένης της προστασίας από εμβόλια και προηγούμενες μολύνσεις, είναι απίθανο αυτό το κύμα να προκαλέσει μεγάλη αύξηση στις εισαγωγές στα νοσοκομεία ή στους θανάτους. Ωστόσο, οποιαδήποτε αύξηση του φόρτου στα νοσοκομεία είναι θέμα, όπως και οι επιπτώσεις από long Covid (π.χ. λόγω επίμονης κόπωσης), καθώς και η απομάκρυνση των νοσούντων από το εργατικό δυναμικό. Θα μπορούσε επίσης τον ερχόμενο χειμώνα να πιεστεί το σύστημα υγείας με τον κορονοϊό, τη γρίπη και τον αναπνευστικό συγκυτιακό ιό που προέκυψαν πέρυσι το χειμώνα, σχεδόν την ίδια στιγμή.

Μέσα φθινοπώρου στην Ελλάδα τα επικαιροποιημένα εμβόλια
Η Pfizer (PFE.N)/BioNTech SE (22UAy.DE), η Moderna (MRNA.O) και η Novavax (NVAX.O) δημιούργησαν όλες τις νέες ενημερωμένες αναμνηστικές δόσεις των εμβολίων τους ώστε να στοχεύουν υποπαραλλαγές της Omicron, όπως την XBB.1.5. Η EG.5 είναι παρόμοια με την XBB.1.5, αν και η νεότερη υποπαραλλαγή φέρει μία μετάλλαξη στην πρωτεΐνη ακίδας, το τμήμα του ιού που στοχεύει το εμβόλιο. Τα επικαιροποιημένα εμβόλια θα είναι ευρέως διαθέσιμα στις ΗΠΑ την τρίτη ή την τέταρτη εβδομάδα του Σεπτεμβρίου, και παράλληλα τα διαθέσιμα αντιιικά φάρμακα εξακολουθούν να είναι αποτελεσματικά. Στη χώρα μας τα επικαιροποιημένα εμβόλια θα έρθουν περίπου στα μέσα του φθινοπώρου και θα είναι προαιρετικά, ενώ μέχρι σήμερα δεν υπάρχουν νέες συστάσεις. Σύμφωνα με τις τελευταίες συστάσεις, ωφέλεια από τους επικαιροποιημένους εμβολιασμούς έχουν οι ευπαθείς ομάδες, κυρίως τα άτομα τρίτης και τέταρτης ηλικίας, καθώς και τα άτομα με προβλήματα υγείας.

Νέα παραλλαγή του SARS-CoV-2 – Η εξέλιξη της Eris
Τις τελευταίες ημέρες, σύμφωνα με το BMJ, άλλη νέα παραλλαγή εμφανίστηκε στο Ισραήλ και τη Δανία (η ΒΑ.2.86), η οποία έχει τραβήξει την προσοχή πολλών ειδικών επειδή έχει πολλές νέες μεταλλάξεις. Είναι πολύ πιθανό και αυτή η νέα παραλλαγή να εξαφανιστεί, αλλά μπορεί να λειτουργήσει ως υπενθύμιση να ενταθεί η επιτήρηση ενόψει της φθίνουσας ανοσίας, αναφέρει η κυρία Ψαλτοπούλου.

Οι λοιμώξεις από Covid καθώς και οι νοσηλείες στις ΗΠΑ και την Ευρώπη αυξάνονται. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) ταξινόμησε την EG.5, που έχει ονομαστεί και “Eris”, ως “παραλλαγή ενδιαφέροντος”, υποδεικνύοντας ότι θα πρέπει να παρακολουθείται πιο προσεκτικά. Ωστόσο, ο ΠΟΥ επισημαίνει ότι αυτή τη στιγμή δεν φαίνεται να αποτελεί μεγαλύτερη απειλή για τη δημόσια υγεία από άλλες παραλλαγές και ότι «δεν υπάρχουν στοιχεία για αύξηση της σοβαρότητας της νόσου που να σχετίζεται άμεσα με την EG.5».

Η EG.5 είχε βρεθεί σε περισσότερες από 50 χώρες, σύμφωνα με τον ΠΟΥ. Είναι η πιο κοινή και ταχύτερα αναπτυσσόμενη υποπαραλλαγή του COVID-19 στις ΗΠΑ, και ευθύνεται για πάνω από το 17% των σημερινών περιπτώσεων Covid-19, σύμφωνα με το CDC. Στις ΗΠΑ, η ποσότητα του ιού που εντοπίστηκε στα λύματα σε όλη τη χώρα, καθώς και ο αριθμός των εβδομαδιαίων συνταγών Paxlovid για τη θεραπεία της Covid έχουν αυξηθεί σημαντικά τον τελευταίο μήνα. Ωστόσο, αυτοί οι αριθμοί παραμένουν πολύ χαμηλότεροι από τα στοιχεία νοσηλείας κατά τη διάρκεια της πανδημίας και δεν υποδεικνύουν την ανάγκη για μέτρα κοινωνικής απόστασης ή χρήση μάσκας, σημειώνει η κυρία Ψαλτοπούλου.

Η τελευταία εβδομαδιαία έκθεση επιδημιολογικής επιτήρησης αναπνευστικών λοιμώξεων του Εθνικού Οργανισμού Δημόσιας Υγείας (ΕΟΔΥ), έδειξε αύξηση της θετικότητας και αύξηση στον αριθμό των νοσοκομειακών εισαγωγών για Covid-19. Η Eris από 11% που ήταν την προηγούμενη εβδομάδα έφτασε στο 16%, σύμφωνα με τα αποτελέσματα γονιδιωματικής ανάλυσης. Η επιτήρηση του ιικού φορτίου στα αστικά λύματα έδειξε αύξηση της κυκλοφορίας του ιού SARS -CoV-2 σε 9 από τις 10 περιοχές που ελέγχθηκαν.

Πού οφείλεται η αύξηση των περιστατικών
Τα περιστατικά που καταγράφονται από τον ΕΟΔΥ, αλλά και διεθνώς, αποτελούν ένα ποσοστό των συνολικών νέων περιστατικών με Covid. Αυτό μπορεί να οφείλεται σε διάφορες αιτίες, για παράδειγμα:

Ασυμπτωματική νόσηση που οφείλεται σε μία γενετική παραλλαγή του συμπλέγματος HLA, που τη διαθέτει μέχρι και το 20% των ατόμων. Σύμφωνα με μία πρόσφατη δημοσίευση στο επιστημονικό περιοδικό Nature “A common allele of HLA is associated with asymptomatic SARS-CoV-2 infection” (Ιούλιος 2023), τα άτομα αυτά έχουν θετικό τεστ όταν νοσούν, αλλά δεν εμφανίζουν κανένα σύμπτωμα.

Υποκλινική παρουσίαση, λόγω της μεγάλης εμβολιαστικής κάλυψης και προηγούμενων νοσήσεων με άλλες υποπαραλλαγές της Όμικρον.

Ελαφρά συμπτωματολογία (μικρή πυρετική κίνηση κ.ά.) που γρήγορα υποχωρεί, δεν μπορεί να διαφοροδιαγνωστεί συγκριτικά με άλλες ιογενείς λοιμώξεις, και δεν οδηγεί τον ασθενή να προβεί στις αντίστοιχες διαγνωστικές εξετάσεις.

Τα ευάλωτα άτομα πρέπει να συνεχίζουν να προσέχουν
Η νέα παραλλαγή είναι μέρος μιας αναμενόμενης εξέλιξης του ιού, σημειώνει η κυρία Ψαλτοπούλου. Τα άτομα, ιδιαίτερα εκείνα που είναι πιο ευάλωτα στον ιό (ηλικιωμένοι και άτομα με σοβαρά προβλήματα υγείας), θα πρέπει να συνεχίσουν να προσέχουν περισσότερο, λόγω της μεγαλύτερης πιθανότητας για βαριά νόσηση. Επίσης, όταν κάποιος έχει έρθει σε επαφή με νοσούντα ή έχει συμπτώματα από το ανώτερο αναπνευστικό συστήνεται να κάνει το αντίστοιχο test, καταλήγει η κυρία Ψαλτοπούλου.

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ

Μερικές τροφές και φυτά έχουν αποδειχθεί καλά αντικουνουπικά προϊόντα. 

Αμερικανοί ερευνητές ανακάλυψαν ότι ορισμένες ουσίες που οι άνθρωποι εκκρίνουν μέσω των ιδρωτοποιών αδένων τους είναι ιδιαίτερα ελκυστικές για τα κουνούπια, σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Current Biology.

«Τα κουνούπια έλκονται έντονα από τα καρβοξυλικά οξέα που περιέχονται στον ανθρώπινο ιδρώτα. Αυτές οι ουσίες ευθύνονται κυρίως για τη μυρωδιά των ποδιών και τον ιδρώτα», τονίζεται στην μελέτη.

Οι ερευνητές από το Πανεπιστήμιο Johns Hopkins στη Βαλτιμόρη εξέτασαν τη συμπεριφορά του κουνουπιού «Anopheles gambiae» στην αφρικανική Ζάμπια. Ανακάλυψαν ότι η ακετοΐνη, μια ουσία στο ανθρώπινο δέρμα, συμβάλλει στην ανάπτυξη βακτηρίων, προσελκύει και τα κουνούπια.

Σύμφωνα με αυτή την έρευνα, το γρήγορο ντους μπορεί να βοηθήσει να απαλλαγούμε από την οσμή του σώματος, προσωρινά. Η μελέτη διαπίστωσε επίσης ότι το άρωμα της ευκαλυπτόλης, δηλαδή το φρέσκο ​​άρωμα του ευκαλύπτου, είναι πιο πιθανό να αποτρέψει τα κουνούπια. Η ουσία βρίσκεται συχνά σε προϊόντα περιποίησης ή σταγόνες για τον βήχα.

Μια άλλη μελέτη που δημοσιεύτηκε επίσης στο περιοδικό Current Biology, εξέτασε επίσης την επίδραση του σαπουνιού στα κουνούπια. Οι ερευνητές της Virginia Tech διαπίστωσαν ότι ορισμένες μυρωδιές σαπουνιού είναι ιδιαίτερα ελκυστικές για τα κουνούπια . Ειδικά τα σαπούνια που εμπεριέχουν αρώματα ανανά και λουλουδιών, προσελκύουν τα κουνούπια. Αντίθετα, τα έντομα αυτά βρίσκουν λιγότερο ενδιαφέρον το άρωμα της καρύδας και του αμύγδαλου.

«Αντικουνουπικές» τροφές

Οι ερευνητές εκτιμούν επίσης ότι υπάρχουν μερικές τροφές και φυτά που έχουν αποδειχθεί καλά αντικουνουπικά προϊόντα. Το σκόρδο, για παράδειγμα, παράγει αιθέρια έλαια που μπορούν να αποτρέψουν τα κουνούπια. Όπως και τα αιθέρια έλαια που απελευθερώνονται από τη λεβάντα. Οι ντομάτες και ο βασιλικός θεωρούνται επίσης καλά αντικουνουπικά στοιχεία.

Για καλό και για κακό πάντως, παραδέχονται οι επιστήμονες, είναι επίσης καλή ιδέα να αγοράζουμε ειδικά αρωματικά κεριά ή λοσιόν που κρατούν μακριά τα κουνούπια.

Οι ερευνητές της AI πρέπει να αντιγράψουν τους νοητικούς μηχανισμούς του εντόμου.

Μπορεί ο εγκέφαλος των μελισσών να έχει μέγεθος μόλις δύο κυβικών χιλιοστών αλλά σύμφωνα με ειδικούς η λειτουργία του και η αποκρυπτογράφηση των μηχανισμών του. είναι πιθανό να βοηθήσει στην εξέλιξη της τεχνητής νοημοσύνης. Ερευνητές του Πανεπιστημίου του Σέφιλντ διεξάγουν πειράματα με μέλισσες σε αυτή ακριβώς την κατεύθυνση. Χρησιμοποιώντας 20 μέλισσες η ερευνητική ομάδα πραγματοποίησε διάφορες δοκιμές για να εξετάσει πώς το πιο χρήσιμο έντομο της φύσης αποφασίζει ποια λουλούδια θα εξερευνήσει για νέκταρ. Οι ερευνητές δίνουν ιδιαίτερη προσοχή στην ταχύτητα και την ακρίβεια των αποφάσεων των μελισσών να πλησιάσουν ή να απορρίψουν διαφόρων ειδών λουλούδια.

Οι μέλισσες παρακολουθήθηκαν με μια κάμερα για να διαπιστωθεί πόσο χρόνο τους πήρε για να αποφασίσουν σε ποιο λουλούδι θα πετάξουν. Τα αποτελέσματα αποκάλυψαν ότι οι μέλισσες δεν έχαναν χρόνο για να κατευθυνθούν κατευθείαν στα λουλούδια που πίστευαν ότι θα είχαν φαγητό αλλά ήταν εξίσου γρήγορες στην απόφαση να απορρίψουν λουλούδια που έκριναν ότι δεν είχε τροφή για αυτές.

Στη συνέχεια, η ομάδα δημιούργησε ένα μοντέλο υπολογιστή σχεδιασμένο να αναπαράγει τη διαδικασία λήψης αποφάσεων των μελισσών. «Αυτή η προσέγγιση πρόσφερε πληροφορίες για το πώς ένας μικρός εγκέφαλος θα μπορούσε να εκτελέσει τέτοιες σύνθετες επιλογές εν πτήση καθώς και τον τύπο των νευρικών κυκλωμάτων που θα απαιτούνταν» αναφέρει η ερευνητική ομάδα προσθέτοντας ότι η πολυπλοκότητα της απόφασης της μέλισσας συναγωνίζεται τη σύνθετη σκέψη των πρωτευόντων ζώων στα οποία ανήκει και ο άνθρωπος.

Τώρα εναπόκειται στους προγραμματιστές και τους μηχανικούς να εξετάσουν πώς θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν τα ευρήματα αυτής της έρευνας για να βελτιώσουν τον σχεδιασμό συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης με τους ειδικούς να προτείνουν ότι τα αποτελέσματα θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν «για να σχεδιαστούν πιο αποτελεσματικοί αλγόριθμοι λήψης αποφάσεων για τεχνητά συστήματα, και ειδικότερα για την αυτόνομη ρομποτική».

Η ερευνητική ομάδα αναφέρει υποστηρίζει ότι η εργασία της θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για τη δημιουργία «καλύτερων και πιο στιβαρών ρομπότ και αυτόνομων μηχανών που θα μπορούν να σκέφτονται σαν μέλισσες οι οποίες είναι από τους πιο αποτελεσματικούς πλοηγούς στον φυσικό κόσμο».

Naftemporiki.gr

Καταμερισμός γευμάτων

Η διατροφή και η φυσική δραστηριότητα (αερόβια άσκηση 150’/εβδομάδα ή 20’/ημέρα) κατέχουν σημαντική θέση στη ζωή ενός ατόμου με σακχαρώδη διαβήτη. Ένα υγιεινό και ισορροπημένο πρόγραμμα διατροφής σε συνδυασμό με συστηματική σωματική άσκηση, μπορεί να βοηθήσει στη διατήρηση των επίπεδων του σακχάρου αίματος εντός των θεραπευτικών στόχων που έχει ορίσει ο θεράποντας ιατρός. Όσον αφορά στα άτομα με διαβήτη, δεν απαγορεύονται συγκεκριμένες τροφές ή ολόκληρες ομάδες τροφίμων, εκτός εάν υπάρχει κάποιο επιπλέον πρόβλημα υγείας (π.χ. νεφρική νόσος, δυσλιπιδαιμία). Σε κάθε άλλη περίπτωση το μοναδικό πράγμα που χρειάζεται να προσέξει το άτομο με διαβήτη αναφορικά με τη διατροφή του, είναι η ποσότητα και η συχνότητα ορισμένων τροφίμων ή γευμάτων. Πιο συγκεκριμένα, φροντίστε το γεύμα σας να απαρτίζετε από όλες τις ομάδες τροφίμων (γαλακτοκομικά, λαχανικά, φρούτα, ψωμί, δημητριακά, όσπρια, αμυλούχα λαχανικά, κρέας & υποκατάστατα, λιπαρά) σε περιορισμένη ποσότητα. Επειδή δεν υφίσταται ακόμα ο ιδανικός τρόπος κατανομής των μακροθρεπτικών συστατικών της τροφής, η διατροφή εξατομικεύεται ανάλογα τις τρέχουσες ανάγκες του ατόμου. Ένα χρήσιμο εργαλείο που θα σας βοηθήσει να περιορίσετε την ποσότητα της τροφής που θα καταναλώσετε και να ελέγξετε το σωματικό σας βάρος, είναι ο προγραμματισμός των γευμάτων (μέχρι 3 κυρίως γεύματα & 2 ενδιάμεσα σνακ π.χ. φρούτο ή γιαούρτι), χωρίς να παραλείπετε γεύματα.

Σωματικό βάρος

Όπως είναι ευρέως γνωστό η απώλεια σωματικού βάρους αποτελεί τον κυριότερο τροποποιήσιμο παράγοντα που σχετίζεται με το διαβήτη. Για τους νορμοβαρείς διαβητικούς ασθενείς (φυσιολογικό σωματικό βάρος & φυσιολογικές τιμές λιπώδους ιστού) συστήνεται η διατήρηση υγιούς σωματικού βάρους, η ισορροπημένη διατροφή και η φυσική δραστηριότητα. Για τους υπέρβαρους ή παχύσαρκους διαβητικούς ασθενείς (παθολογικό σωματικό βάρος & αυξημένες τιμές λιπώδους ιστού), συστήνεται η στοχευμένη απώλεια σωματικού βάρους (τουλάχιστον 5%), η μειωμένη ενεργειακή πρόσληψη και η αύξηση της ενεργειακής δαπάνης μέσω της φυσικής δραστηριότητας (κυρίως αερόβια). Η απώλεια βάρους θα πρέπει να είναι αποτέλεσμα ενός καλά σχεδιασμένου διαιτολογίου από εξειδικευμένο διαιτολόγο που θα εξατομικεύσει τη διατροφική αγωγή ανάλογα με τις ανάγκες του διαβητικού ασθενή.

Πρωτεΐνες

Σε ένα εξατομικευμένο πλάνο ασθενή με διαβήτη δίνεται ιδιαίτερη βάση στις πρωτεΐνες υψηλής βιολογικής αξίας: άπαχο λευκό κρέας (1-2 μερίδες/εβδομάδα), κόκκινο κρέας (1 μερίδα/εβδομάδα), λιπαρά ψάρια (2-3 μερίδες/εβδομάδα), αυγό (4/εβδομάδα), γαλακτοκομικά προϊόντα (1,5-2% λιπαρά), τυριά (ανθότυρο, τυρί cottage, κατίκι, μυζήθρα, κίτρινα light τυριά, μικρή ποσότητα φέτας σε αντικατάσταση του κρέατος του γεύματος). Πρόκειται για πρωτεΐνες ζωικής προέλευσης που περιλαμβάνουν όλα τα απαραίτητα αμινοξέα και είναι πηγές σιδήρου και βιταμίνης Β12.  Σε αυτή την κατηγορία τροφίμων καλό θα είναι να περιορίσετε την κατανάλωση ζωικού λίπους, αφαιρώντας το ορατό λίπος από το κρέας και την πέτσα από τα πουλερικά. Όσον αφορά στις πρωτεΐνες χαμηλής βιολογικής αξίας: ψωμί, δημητριακά, όσπρια, αμυλούχα λαχανικά, λαχανικά και σόγια, πρόκειται να λειτουργήσουν συμπληρωματικά για να καλύψουν τις ημερήσιες ανάγκες σας σε πρωτεΐνη. Για τα άτομα με νεφρική νόσο δεν είναι απαραίτητο να αποκλείσουν εντελώς τις πηγές φυτικής ή ζωικής πρωτεΐνης από τη διατροφή τους.

Υδατάνθρακες

Η συνολική ημερήσια πρόσληψη υδατανθράκων πρέπει να διαμοιράζεται σε όλα τα γεύματα. Οι τύποι υδατανθράκων που μας απασχολούν είναι τα σάκχαρα, το άμυλο και οι φυτικές ίνες. Η κατανάλωση τροφών με αυξημένη περιεκτικότητα σε φυτικές ίνες (λαχανικά, φρούτα, προϊόντα ολικής άλεσης, όσπρια) επιβραδύνει τη διαδικασίας της γαστρικής κένωσης με αποτέλεσμα να απορροφώνται πιο αργά οι υδατάνθρακες της τροφής και να αυξάνονται πιο σταδιακά και ομαλά τα επίπεδα του σακχάρου στο αίμα. Επιπλέον προκαλούν μεγαλύτερο κορεσμό και γρηγορότερη απώλεια σωματικού βάρους. Για να αυξήσετε την κατανάλωση φυτικών ινών: συμπεριλάβετε σαλάτες ωμές ή βραστές σε κάθε γεύμα (αρχίζοντας από τη σαλάτα), επιλέξτε ωμά φρούτα έναντι χυμού, επιμείνετε στην κατανάλωση δημητριακών (βοηθούν περισσότερο στη ρύθμιση των επιπέδων του σακχάρου σε σχέση με τις φυτικές ίνες των φρούτων), μείνετε ενήμεροι σχετικά με τις  ημερήσιες ανάγκες σας σε φυτικές ίνες 21-25γρ/ημέρα (γυναίκες) και 30-38γρ/ημέρα (άνδρες), ελέγξτε τις διατροφικές ετικέτες για την περιεκτικότητα του τροφίμου σε θερμίδες, υδατάνθρακες και φυτικές ίνες.

Τα απλά σάκχαρα (μέλι, ζάχαρη, καραμέλες, γλυκά) έχουν την ιδιότητα να αυξάνουν απότομα τα επίπεδα του σακχάρου στο αίμα, εκθέτοντας αρχικά το άτομο σε υπεργλυκαιμία. Η απότομη αύξηση, συνοδεύεται και από απότομη μείωση των επιπέδων σακχάρου, με αποτέλεσμα να δημιουργείται σύντομα το αίσθημα της πείνας. Επειδή η γλυκαιμική απόκριση από την κατανάλωση σουκρόζης (επιτραπέζια ζάχαρη), ομοιάζει κάποιες φορές με αυτή από την κατανάλωση αμύλου, δεν κρίνεται αναγκαία η πλήρης απαγόρευσή της, αλλά η περιορισμένη χρήση της! Γενικότερα, ο τρόπος που επηρεάζεται το σάκχαρο αίματος μεταγευματικά εξαρτάται από την ποσότητα των υδατανθράκων του γεύματος, τον τύπο του σακχάρου, την κατηγορία του αμύλου, τον τρόπο μαγειρέματος, την επεξεργασία του τροφίμου και την παρουσία άλλων μακροθρεπτικών συστατικών. Σε κάθε περίπτωση, μην παρασύρεστε από την παραπληροφόρηση και τη λανθασμένη εκτίμηση που γίνεται από μη ειδικούς σχετικά με τον πλήρη αποκλεισμό υδατανθράκων από τη διατροφή σας λόγω του διαβήτη.

Λιπαρά

Πηγές λιπαρών που επιλέγω, είναι τα λεγόμενα ‘’καλά’’ λιπαρά που βρίσκονται στο ελαιόλαδο, τους ανάλατους ξηρούς καρπούς, το αβοκάντο, τις ελιές, τα λιπαρά ψάρια (σαρδέλα, γαύρος, κολιός, γόπα), τον τόνο (σε νερό), τα προϊόντα χαμηλά σε λιπαρά (1,5%) και το άπαχο κρέας. Αποφύγετε πηγές κορεσμένων λιπαρών καταναλώνοντας τρόφιμα όπως βούτυρο, κρέμες μαγειρικής, τυρόπιτες, πίτσες, fast-food. Ο καλύτερος τρόπος μαγειρικής φαγητών είναι στον ατμό, βραστά ή ψητά (προσθέτοντας λίγο ελαιόλαδο). Αποφύγετε το τηγάνισμα ή το τσιγάρισμα.

Γλυκαντικά

Αποτελούν ιδανικό μέσο που βοηθά τα άτομα με διαβήτη να συμμορφώνονται στις απαιτήσεις της διαιτητικής αγωγής, κρατώντας την απόλαυση του φαγητού και ειδικότερα της γλυκιάς γεύσης. Βασική προϋπόθεση βέβαια είναι να καταναλώνονται στις επιτρεπόμενες ημερήσιες ποσότητες. Εγκεκριμένες από την ΕΕ γλυκαντικές ύλες είναι η ακεσουλφάμη-Κ, το κυκλαμικό οξύ, η σουκραλόζη, η σακχαρίνη, οι γλυκοζίτες στεβιόλης (γλυκαντικό που προέρχεται από το φυτό στέβια). Τα παραπάνω μη θερμιδικά γλυκαντικά δεν επηρεάζουν μεταγευματικά τα επίπεδα της γλυκόζης στο αίμα. Προσοχή στα άτομα που λανθασμένα επιλέγουν ως υποκατάστατο ζάχαρης τη ‘’φρουκτόζη’’, καθώς έχει φανεί ότι η κατανάλωσή της έχει αρνητική επίδραση στα λιπίδια. Η πρόσληψη φρουκτόζης ενθαρρύνεται μόνο από πηγές που υπάρχει φυσικά, δηλαδή τα φυτικά τρόφιμα.

Αλάτι

Προσπαθήστε να μειώσετε το προστιθέμενο αλάτι στο μαγείρεμα και αποφύγετε τα επεξεργασμένα τρόφιμα. Μείνετε ενήμεροι για τις προτεινόμενες ποσότητες αλατιού: για υγιείς ενήλικες μέχρι 6γρ αλατιού/ημέρα (2,4γρ ή 100mmol νατρίου, πρακτικά 1 κουταλάκι του γλυκού), για ασθενείς με υπέρταση μέχρι 2,4γρ αλατιού/ημέρα, ήπια νεφροπάθεια μέχρι 2γρ αλατιού/ημέρα. Για την ενίσχυση της γεύσης χρησιμοποιήστε ελευθέρα λεμόνι, ξύδι, και αντί για αλάτι χρησιμοποιήστε μυρωδικά ή μπαχαρικά (άνηθο, ρίγανη, θυμάρι, δεντρολίβανο, βασιλικό, δυόσμο, δάφνη, πιπέρι, μοσχοκάρυδο, κύμινο).

Οινοπνευματώδη ποτά & νερό

Προσπαθήστε να μετριάσετε την κατανάλωση αλκοόλ. Μείνετε ενήμεροι για τις προτεινόμενες συστάσεις κατανάλωσης αλκοόλ: 1 ποτό/ημέρα (γυναίκες), 2 ποτά/ημέρα για άνδρες (πάντα με τη σύμφωνη γνώμη του θεράποντος ιατρού, καθώς, μπορεί να συνυπάρχουν και άλλες παθήσεις που καθιστούν την κατανάλωση αλκοόλ απαγορευτική). Τα αλκοολούχα ποτά μπορεί να περιέχουν υδατάνθρακες και να αυξήσουν τις τιμές γλυκόζης ως πρώτη αντίδραση, εκθέτοντας αρχικά το άτομο σε υπεργλυκαιμία. Σε δεύτερο χρόνο η αλκοόλη του ποτού θα δράσει μειώνοντας τις τιμές του σακχάρου ακόμα και την επόμενη μέρα. Για τους παραπάνω λόγους για τα άτομα με ΣΔΤ2 που η αντιδιαβητική τους θεραπεία περιλαμβάνει και εξωγενή χορήγηση ινσουλίνης, καλό θα είναι να συνοδέψουν το ποτό με ένα σνακ (παρουσία υδατάνθρακα) για την αποφυγή υπογλυκαιμιών. Εάν θέλετε να υπολογίσετε την επαρκή ποσότητα νερού που χρειάζεται να καταναλώσετε ημερησίως, λάβετε υπόψιν ότι οι ανάγκες ενός ενήλικα υπολογίζονται βάση του σωματικού σας βάρους (0,03 λίτρα νερό/κιλό ΣΒ). Παράδειγμα: για ένα άτομο 60kg, η ημερήσια ποσότητα νερού ανέρχεται στα 1,8 λίτρα/ημέρα. Ειδάλλως, ακολουθήστε τον γενικό κανόνα για ενήλικες: 8-10 ποτήρια υγρών/ημέρα (εκ των οποίων τα 6-8 να είναι νερό).

Συντάκτες κειμένου:

• Αθανασία Κ. Παπαζαφειροπούλου, Παθολόγος με εξειδίκευση στον Διαβήτη, MSc, PhD, Επιμελήτρια Α’, Α΄ Παθολογικό & Διαβητολογικό Κέντρο Γενικού Νοσοκομείου Πειραιά ‘’Τζάνειο’’.
• Άννα Μωυσίδη, Διαιτολόγος – Διατροφολόγος με ειδίκευση στον Διαβήτη και την Παχυσαρκία, MSc.

 Ελληνική Διαβητολογική Εταιρεία

Ένα διπλό πρόβλημα, το οποίο αποτυπώνει και τα δύο άκρα στην πρόσληψη τροφής, αντιμετωπίζουν οι παιδίατροι στα ιατρεία τους στην μετά Covid εποχή

Ένα σημαντικό πρόβλημα με διπλή όψη που σχετίζεται με την πρόσληψη τροφής και το οποίο διαπιστώνουν και οι ίδιοι οι παιδίατροι στα περιστατικά που εξετάζουν, «κληροδότησε» η πανδημία σε έναν αριθμό παιδιών και εφήβων.  

Πρόκειται για την παχυσαρκία αλλά και διατροφικές διαταραχές όπως η βουλιμία και η ψυχογενής ανορεξία που εκτοξεύτηκαν εν μέσω lockdown, όπως άλλωστε σημείωνε ήδη από το καλοκαίρι του 2021 και έκθεση της ιατρικής σχολής του Χάρβαρντ. 

Ως πιθανές εξηγήσεις για αυτή την αύξηση, αναφέρονταν η απώλεια της οικείας ρουτίνας και η τακτική επαφή με φίλους, το άγχος για την πανδημία, η πλήξη αλλά και η επισιτιστική ανασφάλεια στο σπίτι. Τότε μάλιστα, ο Μπριν Όστιν, καθηγητής στο Τμήμα Κοινωνικών Επιστημών και Επιστημών Συμπεριφοράς στη Σχολή Δημόσιας Υγείας του Harvard αλλά και διευθυντής της Στρατηγικής Εκπαιδευτικής Πρωτοβουλίας για την Πρόληψη των Διατροφικών Διαταραχών, δήλωνε σε άρθρο των New York Times, ότι η ζήτηση για τη θεραπεία διατροφικών διαταραχών «υπερβαίνει κατά πολύ την ικανότητα αντιμετώπισής της».

Πώς τα lockdown πυροδότησαν τις διατροφικές διαταραχές

Μιλώντας στην «Κ», η κ. Άρτεμις Τσίτσικα, αναπληρώτρια καθηγήτρια παιδιατρικής-εφηβικής ιατρικής και επιστημονική υπεύθυνη στη Μονάδα Εφηβικής Υγείας του ΕΚΠΑ, εξηγεί πως το πρόβλημα οφείλεται σε έναν συνδυασμό παραγόντων. 

«Ένας σημαντικός λόγος που αυξήθηκαν διατροφικές διαταραχές όπως η βουλιμία, η ψυχογενής ανορεξία και η ψυχογενής ορθορεξία, ήταν καταρχάς η μείωση των αθλητικών και φυσικών δραστηριοτήτων, λόγω των περιορισμών κυκλοφορίας κατά τη διάρκεια της πανδημίας. Οι αθλητικές δραστηριότητες παίζουν κεφαλαιώδη ρόλο στον τρόπο που αντιλαμβάνονται τα παιδιά κι οι έφηβοι, οι οποίοι πάσχουν από αυτές τις διαταραχές, την ύπαρξη τους.

Όπως εξηγεί η κ. Τσίτσικα: «Εκτός από την έλλειψη εντατικής γυμναστικής, θα θυμάστε άλλωστε για πόσο καιρό ήταν κλειστά τα γυμναστήρια, δεν υπήρχε επίσης πρόσβαση ή ήταν πολύ δύσκολη η πρόσβαση, στις πολύ συγκεκριμένες τροφές που επιλέγουν όσοι πάσχουν από αυτές τις διαταραχές. Τα κλειστά ανά διαστήματα καταστήματα και η ταυτόχρονη έλλειψη κάποιων προϊόντων στην αγορά, έκανε δύσκολο για αυτά τα άτομα να βρουν λόγου χάρη, κινόα, το οποίο μπορεί να θεωρούν ως το Α και το Ω της διατροφής τους. H εμμονή με τις υγιεινές τροφές δεν μπορούσε εύκολα να ικανοποιηθεί. Η ραγδαία αλλαγή της ρουτίνας επηρέασε αυτή την ομάδα και σε αυτά τα περιστατικά είδαμε μεγάλη αποδιοργάνωση. Σύμφωνα μάλιστα και με τη διεθνή βιβλιογραφία, οι διατροφικές διαταραχές διπλασιάστηκαν την περίοδο της πανδημίας».

Από την πλευρά της η κ. Ελένη Παναγούλη, παιδίατρος και συνεργάτιδα της Μονάδας Εφηβικής Υγείας (Μ.Ε.Υ) του ΕΚΠΑ, αναφέρει: «Μιλήσαμε με έφηβες στη Μονάδα, οι οποίες μάς ανέφεραν πως αφού δεν ήταν διαθέσιμα τα ειδικά διατροφικά προϊόντα που ήθελαν, πολλές φορές, δεν έτρωγαν τίποτα. Δεδομένου ότι πια έχουμε μπει σε αυτήν την περίοδο όπου βλέπουμε το χειροπιαστό αποτύπωμα της πανδημίας και ασχολούμαστε στην πράξη με τα προβλήματα που άφησε στους ανθρώπους, διαπιστώνουμε στην πράξη πως τόσο η αύξηση της παχυσαρκίας, όσο και των διατροφικών διαταραχών, είναι μεγάλες. Υπάρχουν γονείς που μόλις τώρα αντιλήφθηκαν πλήρως το πρόβλημα τους παιδιού τους».

Η χρήση συμπληρωμάτων διατροφής

Ο καθηγητής του Χάρβαρντ κατηγόρησε τη βιομηχανία συμπληρωμάτων διατροφής ότι «εκείνη την περίοδο, προσέφερε τα προϊόντα της ως λύσεις σε ευάλωτους καταναλωτές, οι οποίοι πάλευαν με την ψυχική αγωνία και τον φόβο αύξηση βάρους κατά τη διάρκεια της πανδημίας». Είχε επισημάνει μάλιστα την αναγκαιότητα για την ψήφιση νομοθεσίας, η οποία θα έβαζε αυστηρές δικλίδες στην πώληση συμπληρωμάτων διατροφής και μυϊκής ανάπτυξης- τα οποία συχνά περιέχουν τοξικά συστατικά- σε παιδιά κι εφήβους.

Η κ. Παναγούλη αναφέρει σε αυτό το σημείο πως η χρήση συμπληρωμάτων διατροφής είναι κάτι που παρατηρούν και οι γιατροί στη Μονάδα του ΕΚΠΑ. «Το ακούμε περισσότερο στις περιπτώσεις της ψυχογενούς ορθορεξίας αλλά και στην ψυχογενή ανορεξία, όπου η ανάγκη ελέγχου του βάρους και ενός σώματος αδύνατου και δυνατού, είναι ισχυρή».

Εξίσου σημαντικό ρόλο έπαιξε όμως σύμφωνα με την κ. Παναγούλη και η μεγάλη δυσκολία πρόσβασης στις υπηρεσίες υγείας αλλά και σε κατηγορίες γιατρών που χρειάζονται αυτοί οι πάσχoντες όπως παιδίατροι, παιδοψυχολόγοι και πολύ συχνά και γυναικολόγοι (όταν η διατροφική διαταραχή «συνοδεύεται» από απουσία έμμηνου ρύσεως).

Η κ. Τσίτσικα σημειώνει πως η αύξηση περιστατικών σαν τα παραπάνω είναι ένα σημαντικό ζήτημα που καλείται να διαχειριστεί τώρα η Μονάδα Εφηβικής Υγείας του ΕΚΠΑ, η οποία λειτουργούσε με περιορισμούς την περίοδο των σκληρών lockdown.

Σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύτηκε τον Νοέμβριο του 2022 στο αμερικάνικο περιοδικό JAMA Pediatrics, οι εισαγωγές νεαρών ενηλίκων και εφήβων με διατροφικές διαταραχές σε νοσοκομεία των ΗΠΑ, είχαν πάρει την ανιούσα ήδη δύο χρόνια πριν από την πανδημία, καταγράφοντας μηνιαία αύξηση περίπου 0,7%. Ωστόσο, το 2020, δηλαδή το πρώτο έτος της πανδημίας, η αύξηση ανήλθε κατά μέσο όρο στο 7,2% τον μήνα. Όσο για το χρονικό διάστημα από την άνοιξη του 2020 έως την άνοιξη του 2021, οπότε και μπήκαν σε εφαρμογή οι περισσότεροι περιορισμοί για την Covid-19, ο αριθμός των εισαγωγών σχεδόν διπλασιάστηκε. Και μπορεί μετά το πρώτο έτος της πανδημίας ο αριθμός των νέων ασθενών να άρχισε να μειώνεται, αλλά παρέμεινε σε υψηλότερα επίπεδα από ό,τι πριν από την πανδημία.

Το πρόβλημα της παχυσαρκίας και η χρήση οθονών

Η αύξηση των διατροφικών διαταραχών είναι η μία όψη του προβλήματος. Στην άλλη, βρίσκεται η παχυσαρκία ή αλλιώς τα “couch potato kids” της πανδημίας. «Εξετάζοντας τα δεδομένα της Μονάδας την τελευταία τριετία και συνδυάζοντας τα με στοιχεία της διεθνούς βιβλιογραφίας, προκύπτει καταρχάς ότι μια σημαντική μερίδα παιδιών και εφήβων αύξησε κατά πολύ τον αριθμό των γευμάτων που κατανάλωνε την περίοδο της πανδημίας», λέει στην «Κ» η κ. Παναγούλη. Σύμφωνα με την ίδια, οι παρατεταμένες ώρες παραμονής στο σπίτι, ειδικά την περίοδο των σκληρών lockdown, οδήγησαν μοιραία στην παραπάνω συμπεριφορά.

H κ. Τσίτσικα αναφέρει πως αυτή η αύξηση των γευμάτων αφορούσε και την κατανάλωση φρούτων και λαχανικών, δυστυχώς όμως, η πλειονότητα των γευμάτων που αυξήθηκαν ήταν τα σνακ, τα αναψυκτικά, το junk food και γενικότερα τα συσκευασμένα προϊόντα με πολλή ζάχαρη. Η υπερφαγία, συχνά και λόγω πλήξης, συνδυάστηκε αρνητικά με την κατακόρυφη αύξηση της χρήσης οθονών.

Οι πολλές ώρες μπροστά από την οθόνη, οδήγησαν από τη μία, σε παρατεταμένη ακινησία, άρα και σε πρόσληψη βάρους. Από την άλλη και ειδικά στα έφηβα κορίτσια, η μεγάλη έκθεση στα social media και στα πρότυπα ομορφιάς που λανσάρονται εκεί, προκάλεσε μεγαλύτερο άγχος για ένα ιδανικό σώμα», εξηγεί η κ. Τσίτσικα.

Το πρόβλημα είναι πάντως σύμφωνα και με τις δύο ειδικούς της Μ.Ε.Υ, πως όλες αυτές οι συνήθειες που αναφέρθηκαν παραπάνω, είναι «κουσούρια» που έμειναν. «Τόσο η ανάγκη για πολλά μικρά γεύματα όσο και η ακατάπαυστη χρήση οθονών, είναι κάτι που μάς αναφέρεται συχνά από τα παιδιά και τους εφήβους που βλέπουμε στη Μονάδα, από τότε που αρχίσαμε να εξετάζουμε πάλι κανονικά», καταλήγει η κ. Παναγούλη.

kathimerini

Ποια είναι η σχέση του μυαλού με το σώμα; Είναι ο νους το «χειριστήριο» που κινεί το κορμί μέσα στον κόσμο; Ή μήπως το σώμα χειραγωγεί στο μυαλό με την πείνα, την αϋπνία και το άγχος, όπως ένας ποταμός επιβάλλει την κατεύθυνσή του σε ένα κανό; Είναι η νόηση απλώς ηλεκτρομαγνητικά κύματα, ένα «φάντασμα» φυλακισμένο μέσα στα στενά όρια μίας μηχανής; 

Ερωτήματα όπως αυτά απασχολούν αιώνες τώρα τους φιλοσόφους και η άνοδος της Τεχνητής Νοημοσύνης τα επαναφέρει στον ακαδημαϊκό αλλά και δημόσιο διάλογο. Τα περίφημα (και κατ’ άλλους περιβόητα chatbots), όπως το GPT-4 της OpenAI και το Bard της Google «σκέφτονται», κατά μία έννοια: εκπαιδευμένα πάνω σε αμέτρητα ανθρωπογενή δεδομένα, έχουν μάθει πως να συντάσσουν καινούργιες απαντήσεις που θυμίζουν τον ανθρώπινο λόγο, να δημιουργούν ψεύτικες μα αληθοφανείς φωτογραφίες, ακόμα και fake βίντεο.

Αν κανείς τα προσεγγίσει με τον κατάλληλο τρόπο, τα συστήματα Α.Ι. μπορούν να εκφράσουν ακόμα και επιθυμίες, ελπίδες, προθέσεις, αγάπη – ό,τι κι αν σημαίνουν για αυτά. Κάποιες φορές μιλούν για ενδοσκόπηση, αμφισβήτηση, αυτοπεποίθηση και μεταμέλεια. 

«Ασώματη νοημοσύνη»

Ωστόσο, ορισμένοι ερευνητές της τεχνητής νοημοσύνης θεωρούν ότι η τεχνολογία δεν θα αγγίξει το επίπεδο της «πραγματικής νοημοσύνης», ούτε θα κατανοήσει πραγματικά τον κόσμο, αν δεν συνδυαστεί με ένα σώμα που θα μπορεί να αντιλαμβάνεται, να αντιδρά και να αισθάνεται το περιβάλλον του. Γι’ αυτούς, η συζήτηση περί ασώματης νοημοσύνης είναι λανθασμένη – ακόμη και επικίνδυνη.

Ένα σύστημα τεχνητής νοημοσύνης που δεν είναι σε θέση να εξερευνήσει τον κόσμο και να μάθει τα όριά του, με τον ίδιο τρόπο που τα παιδιά καταλαβαίνουν, σταδιακά, τι μπορούν και τι δεν μπορούν να κάνουν, θα μπορούσε να κάνει λάθη απειλητικά για τη ζωή, και να επιδιώξει τους στόχους του θέτοντας σε κίνδυνο την ανθρώπινη ευημερία.

«Το σώμα, με έναν πολύ απλό τρόπο, είναι το θεμέλιο για έξυπνη και προσεκτική ανάληψη δράσης», λέει ο Τζόσουα Μπόνγκαρντ, ερευνητής ρομποτικής στο Πανεπιστήμιο του Βερμόντ. «Στο βαθμό που εγώ το καταλαβαίνω, αυτός είναι ο μόνος δρόμος προς την ασφαλή τεχνητή νοημοσύνη».

Σε ένα εργαστήριο στην Πασαντίνα της Καλιφόρνια, μια μικρή ομάδα μηχανικών επιδιώκει, τα τελευταία χρόνια, ένας από τους πρώτους συνδυασμούς ενός μεγάλου γλωσσικού μοντέλου με μηχανικό σώμα: ένα τιρκουάζ ρομπότ που ακούει στο όνομα Moxie.

Στο ύψος ενός νηπίου, το Moxie διαθέτει κεφάλι, μαλακά χέρια και ευγενικά ψηφιακά μάτια. Μέσα στο σκληρό πλαστικό σώμα του βρίσκεται ένας επεξεργαστής που τρέχει το ίδιο είδος λογισμικού με το ChatGPT και το εξελιγμένο GPT-4. Οι δημιουργοί του Moxie, στη νεοφυή επιχείρηση Embodied, χαρακτηρίζουν τη συσκευή ως «τον πρώτο ρομποτικό φίλο με Τεχνητή Νοημοσύνη στον κόσμο».

Η ιδέα για το ρομπότ γεννήθηκε το 2017. Οι εφευρέτες του Moxie θέλησαν να βοηθήσουν παιδιά με αναπτυξιακές διαταραχές να εξασκηθούν στη συναισθηματική αντίληψη και τις επικοινωνιακές δεξιότητες. Όταν κάποιος μιλά στο Moxie, ο επεξεργαστής του μετατρέπει τον ήχο σε κείμενο και τροφοδοτεί με αυτό ένα μεγάλο γλωσσικό μοντέλο, το οποίο με τη σειρά του απαντά λεκτικά, μαζί με μία αντίστοιχη σωματική ανταπόκριση.

Τα μάτια του Moxie είναι εκφραστικά, και μπορούν να σας παρηγορήσουν για την απώλεια του σκύλου σας. Μπορεί να χαμογελάσει για να φτιάξει τη διάθεση των παιδιών πριν το σχολείο. Το ρομπότ διαθέτει επίσης αισθητήρες που δέχονται οπτικά ερεθίσματα και ανταποκρίνονται στη γλώσσα του σώματός του χρήστη. Το Moxie μιμείται και μαθαίνει από τη συμπεριφορά των γύρω του. 

«Θυμίζει την ασύρματη επικοινωνία μεταξύ ανθρώπων», λέει ο ειδικός στα ρομπότ και ιδρυτής της Embodied, Πάολο Πιρχανιάν. «Κυριολεκτικά αρχίζεις να το νιώθεις στο σώμα σου», προσθέτει. Με την πάροδο του χρόνου, το ρομπότ γίνεται καλύτερο στην αλληλεπίδραση, όπως ένας νέος φίλος που μας μαθαίνει.

Το ρομπότ πήρε τα πατατάκια μου

Οι ερευνητές της Alphabet, της μητρικής εταιρείας της Google, εφαρμόζουν μια παρόμοια προσέγγιση για την ενσωμάτωση μεγάλων γλωσσικών μοντέλων σε μηχανές. Τον Μάρτιο, η εταιρεία ανακοίνωσε ένα ορόσημο: το ρομπότ PaLM-E, ήταν σε θέση να δεχθεί οπτικά ερεθίσματα από το περιβάλλον του, και σε συνδυασμό πληροφορίες για τη θέση του σώματός του, να μεταφράσει τα δεδομένα σε φυσική γλώσσα.

Αυτό επέτρεψε στο ρομπότ να αναπαραστήσει με επιτυχία το σημείο που βρισκόταν στο χώρο σε σχέση με άλλα αντικείμενα και τελικά να ανοίξει ένα συρτάρι και να πάρει μια σακούλα με πατατάκια.

Στο μέλλον, τομπότ αυτής της κατηγορίας θα μπορούν να εκτελούν βασικές εργασίες χωρίς ειδικό προγραμματισμό. Θα μπορούσαν, για παράδειγμα, να γεμίσουν το ποτήρι σας με αναψυκτικό, να σας ετοιμάσουν το μεσημεριανό σας γεύμα ή να σας σηκώσουν από το πάτωμα μετά από μια άσχημη πτώση, και όλα αυτά ανταποκρινόμενα σε απλές εντολές. 

Πολλοί ερευνητές όμως αμφιβάλλουν ότι το μυαλό των μηχανών, δομημένο κατ’ αυτόν τον τρόπο, θα καταφέρει να συνδεθεί πραγματικά με τον φυσικό κόσμο. Ως εκ τούτου, δεν θα μπορέσει ποτέ να αναπτύξει κρίσιμες πτυχές της ανθρώπινης νοημοσύνης, υποστηρίζουν.

Ο Μπόγιαν Τσεν, ειδικός στη ρομποτική στο Πανεπιστήμιο Duke, ο οποίος εργάζεται για την ανάπτυξη ευφυών ρομπότ, τονίζει ότι το ανθρώπινο μυαλό – ή το μυαλό οποιουδήποτε άλλου ζώου – είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με τις ενέργειες και τις αντιδράσεις του σώματος στον πραγματικό κόσμο, οι οποίες διαμορφώθηκαν μέσα από την εξέλιξη εκατομμυρίων ετών. Τα μωρά, για παράδειγμα, μαθαίνουν να σηκώνουν αντικείμενα πολύ πριν μάθουν να μιλούν.

Αντίθετα, το μυαλό των ρομπότ με τεχνητή νοημοσύνη, αναπτύχθηκε βασισμένο αποκλειστικά στη γλώσσα και συχνά υποπίπτει σε λάθη κοινής λογικής. Του λείπει μια βαθύτερη σύνδεση μεταξύ του φυσικού και του θεωρητικού, λέει ο Δρ. Τσεν. «Πιστεύω ότι δεν μπορεί να γεννηθεί η νοημοσύνη χωρίς την προοπτική της ενσάρκωσης».

Ορισμένοι ειδικοί, μεταξύ των οποίων και ο Δρ. Πιρχανιάν, πρόσφατα εξέφρασαν την ανησυχία τους για το ενδεχόμενο ανάπτυξης ενός συστήματος τεχνητής νοημοσύνης που θα μπορούσε να εξουδετερώνει «χωρίς να νοιάζεται» ανθρώπους, επιδιώκοντας έναν τυχαίο στόχο (όπως η αποτελεσματική παραγωγή συνδετήρων), ή που θα μπορούσε να αξιοποιηθεί για κακόβουλους σκοπούς (όπως οι εκστρατείες παραπληροφόρησης). Με την επιστολή τους, οι ερευνητές ζητούσαν προσωρινή παύση της εκμάθησης μοντέλων ισχυρότερων από το GPT-4.

Ο Δρ. Πιρχανιάν αναγνωρίζει ότι ακόμα και το δικό του ρομπότ θα μπορούσε να θεωρηθεί επικίνδυνη τεχνολογία από αυτή την σκοπιά: «Φανταστείτε να είχατε ένα έμπιστο ρομπότ-φίλο, το οποίο το νιώθετε μέλος της οικογένειας, αλλά σας κάνει διακριτικά πλύση εγκεφάλου», λέει. Για να το αποτρέψει αυτό, η ομάδα μηχανικών του εκπαίδευσε ένα άλλο πρόγραμμα για να παρακολουθεί τη συμπεριφορά του Moxie και να επισημαίνει ή να αποτρέπει οτιδήποτε δυνητικά επιβλαβές ή ανησυχητικό.

Ο Δρ. Μπόνγκαρντ πιστεύει ότι η επιστολή που ζητούσε την παύση της εκμάθησης των συστημάτων ΑΙ θα μπορούσε να προκαλέσει κινδυνολογία λόγω έλλειψης ενημέρωσης. Και ο ίδιος όμως παραδέχεται πως ανησυχεί για τους κινδύνους της διαρκώς εξελισσόμενης τεχνολογίας και πιστεύει πως ο μόνος τρόπος για να διαποτιστεί η ενσώματη τεχνητή νοημοσύνη με μια ουσιαστική κατανόηση των περιορισμών της, είναι οι δοκιμές και τα λάθη στον πραγματικό κόσμο. 

«Ξεκινήστε με απλά ρομπότ», λέει. «Και καθώς αποδεικνύουν ότι μπορούν να κάνουν πράγματα με ασφάλεια, επιτρέψτε τους να έχουν περισσότερα χέρια και περισσότερα πόδια, δώστε τους περισσότερα εργαλεία».

Και ίσως, με τη βοήθεια ενός σώματος, προκύψει ένα πραγματικό τεχνητό μυαλό.

Πηγή: Embodied

Το ανοσοποιητικό μας σύστημα κάνει διαρκώς ό,τι μπορεί για να τα καταστρέψει αλλά αποτυγχάνει και η κατανόηση των λόγων της αποτυχίας του μπορεί να μας δώσει πολύτιμες πληροφορίες.

Στις χιλιετίες που μετρά η ιστορία των τατουάζ δεν έχουν αλλάξει και πολλά: κάθε τατουάζ είναι η χάραξη μιας πληγής σε μόνιμο σχήμα από μελάνι.

Όμως πολλά στοιχεία των τατουάζ παραμένουν, παραδόξως, αινιγματικά και οι επιστήμονες δεν είναι ακόμη σίγουροι για το τι κάνει ορισμένα τατουάζ να ξεθωριάζουν γρήγορα, ενώ άλλα που είναι «προσωρινά» παραμένουν για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα παρότι υποτίθεται ότι θα έπρεπε να εξαφανιστούν. Ασαφείς παραμένουν και οι αντιδράσεις στο φως.

Ένα από τα πιο παράξενα και λιγότερο μελετημένα χαρακτηριστικά, όμως, είναι το πώς ακριβώς επιβιώνουν τα τατουάζ. Το ανοσοποιητικό μας σύστημα κάνει διαρκώς ό,τι μπορεί για να τα καταστρέψει – και η κατανόηση των λόγων της αποτυχίας του, θα μπορούσε να δώσει πληροφορίες για μια από τις πιο σημαντικές λειτουργίες του σώματός μας.

Όταν κάνουμε ένα τατουάζ, το σώμα το εκλαμβάνει ως επίθεση. Το δέρμα είναι ο πρώτος φραγμός του ανοσοποιητικού συστήματος και είναι εφοδιασμένο με αμυντικά κύτταρα ταχείας δράσης που κινητοποιούνται όταν παραβιαστεί, εξηγεί η Juliet Morrison, ιολόγος στο UC Riverside. Η πρωταρχική λειτουργία αυτών των κυττάρων είναι να εντοπίζουν οτιδήποτε ξένο και να το καταστρέφουν ώστε να ξεκινήσει η διαδικασία επούλωσης.

Σε γενικές γραμμές τα κύτταρα αυτά είναι αποτελεσματικά, επιτρέποντας την επούλωση από εγκαύματα και την υποχώρηση των ουλών στο δέρμα – εκτός από τις περιπτώσεις που εμπλέκεται το μελάνι. Τα σωματίδια των χρωστικών ουσιών είναι ογκώδη και τα ένζυμα των κυττάρων του ανοσοποιητικού συστήματος δυσκολεύονται να τα αποδομήσουν.

Έτσι, όταν τα μελάνια «καταβροχθίζονται» από κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος, όπως τα μακροφάγα που ζουν στο δέρμα (τα οποία περνούν τη ζωή τους καταβροχθίζοντας παθογόνα στοιχεία και κυτταρικά υπολείμματα) μετατρέπονται σε μία μικροσκοπική μάζα που θυμίζει τσίχλα.

Μέσα στα «στομάχια» μακροφάγων κυττάρων

Τα σωματίδια της χρωστικής ουσίας κατακάθονται στα σωθικά των μακροφάγων και δεν διασπώνται. Όταν βλέπουμε το μελάνι στην επιφάνεια του σώματος, στην πραγματικότητα αυτό δεν είναι απλώς μπλεγμένο ανάμεσα στα κύτταρα του δέρματος, αλλά γυαλίζει μέσα από τις «κοιλιές» των μακροφάγων που δεν μπορούν να το χωνέψουν.

Η Sandrine Henri, ανοσολόγος στο Κέντρο Ανοσολογίας Marseille-Luminy της Γαλλίας, και οι συνάδελφοί της, διαπίστωσαν ότι η αντίδραση των μακροφάγων στο μελάνι μπορεί να εξηγήσει γιατί τα τατουάζ παραμένουν ακόμη και μετά το θάνατο των κυττάρων. Στο τέλος της ζωής ενός μακροφάγου (η οποία διαρκεί μέρες ή εβδομάδες), το κύταρρο αρχίζει να διαλύεται, απελευθερώνοντας τη χρωστική ουσία στον πυρήνα του. Όμως πολύ γρήγορα κάποιο άλλο μακροφάγο που βρίσκεται κοντά του καταβροχθίζει το μελάνι και παίρνει τη θέση του προκατόχου του, όχι περισσότερα από μερικά μικρόμετρα μακριά του – λιγότερο από το πλάτος μιας ανθρώπινης τρίχας.

Με την πάροδο του χρόνου, τα περιγράμματα των τατουάζ μπορεί να γίνουν λίγο πιο θολά, καθώς το μελάνι περνά από κύτταρο σε κύτταρο. Χρωστική ουσία μπορεί επίσης να καταλήξει στους λεμφαδένες. Αυτοί οι σημαντικοί ανοσολογικοί κόμβοι είναι συνήθως υπόλευκοι, αλλά σε άτομα με έντονα τατουάζ, μπορεί να καταλήξουν να έχουν το χρώμα του μελανιού, λέει ο Gary Kobinger, ανοσολόγος στο Εθνικό Εργαστήριο Galveston του Πανεπιστημίου του Texas Medical Branch.

Σε γενικές γραμμές, το μελάνι μένει μέσα στα μακροφάγα κύταρρα και έτσι παραμένει στη θέση του. Αυτή η ατελείωτη «σκυταλοδρομία» πιστεύεται ότι είναι εν μέρει ο λόγος που είναι τόσο δύσκολο να αφαιρεθούν τα τατουάζ με λέιζερ – και, ενδεχομένως, ο λόγος που κάποια θεωρητικά προσωρινά τατουάζ δεν ξεθωριάζουν όσο γρήγορα υπόσχονται οι διαφημίσεις. 

Οι επιστήμονες δεν είναι ακόμη βέβαιοι για το αν η αλληλεπίδραση των μακροφάγων με το «αχώνευτο» μελάνι έχει συνέπειες. «Τι γίνεται όταν τα αναγκάζετε να ασχολούνται με αυτές τις ξένες μάζες χρωστικής ουσίας, αντί να κάνουν ανοσολογική επιτήρηση;» αναρωτιέται η Morrison. Τα μπλοκαρισμένα μακροφάγα μπορεί να είναι λιγότερο ικανά να αντιμετωπίσουν πιο επικίνδυνες ουσίες, όπως παθογόνα στοιχεία.

Μια μελέτη που δημοσιεύθηκε πέρυσι διαπίστωνε ότι η χρωστική ουσία των τατουάζ μπορεί να μεταβάλλει τις πρωτεΐνες που παράγουν και τα σήματα που στέλνουν σε άλλα κύτταρα. Όλα αυτά μπορεί να μην σημαίνουν τίποτα – ή ότι το κύτταρο αρχίζει να αντιδρά υπερβολικά ή αντιδρά λιγότερο αποτελεσματικά σε ξένες ουσίας, θέτοντας ενδεχομένως το ανοσοποιητικό σύστημα σε μειονεκτική θέση εάν ένα νέο τατουάζ προκαλέσει φλεγμονή, μόλυνση ή αλλεργική αντίδραση.

Οι λοιμώξεις σπάνια συνδέονται με τατουάζ και, όταν συμβαίνουν, είναι συνήθως βακτηριακές. Αλλά σε πολύ σπάνιες περιπτώσεις, οι λάτρεις του body-art μπορεί να καταλήξουν με επικίνδυνους ιούς, συμπεριλαμβανομένου του ιού της ηπατίτιδας C. Χάρη στις σύγχρονες προόδους στην υγιεινή, οι περισσότεροι άνθρωποι με τατουάζ «τα καταφέρνουν μια χαρά», σχολιάζει η Danielle Tartar, δερματολόγος στο UC Davis.

Για να κατανοήσει ορισμένες από τις πιθανές ανοσολογικές επιδράσεις των τατουάζ, ο Christopher Lynn, ανθρωπολόγος στο Πανεπιστήμιο της Αλαμπάμα, μελετά ανθρώπους με πολλά τατουάζ, από διάφορες περιοχές του πλανήτη. Αυτός και οι συνάδελφοί του διαπίστωσαν ότι τα άτομα που κάνουν συχνά τατουάζ φαίνεται να διαθέτουν υψηλότερα επίπεδα ορισμένων ανοσολογικών μορίων στο αίμα τους, συμπεριλαμβανομένων των αντισωμάτων, σε σχέση με τα άτομα που σπάνια κάνουν τατουάζ – τουλάχιστον για ένα σύντομο χρονικό διάστημα. 

Αλλά περισσότερα αντισώματα δεν σημαίνουν απαραίτητα καλύτερη ανοσία, και οι ερευνητές δεν έχουν ακόμη μια καθαρή εικόνα του πόσο διαρκούν αυτά τα αποτελέσματα, λέει η Saranya Wyles, δερματολόγος στην Κλινική Mayo.

Ο Lynn και οι συνάδελφοί του δεν έχουν κάνει κάποια κλινική δοκιμή αναθέτοντας σε ορισμένους ανθρώπους να κάνουν τατουάζ και να συγκρίνουν τα αποτελέσματα με μία ομάδα ελέγχου που δεν θα κάνει. Ως εκ τούτου, δεν μπορούν να αποδείξουν ότι η αύξηση των αντισωμάτων είναι άμεσο αποτέλεσμα των τατουάζ.  Είναι πιθανό, λέει ο Lynn, οι άνθρωποι με φυσικά υψηλότερα επίπεδα ορισμένων ανοσολογικών μορίων να κάνουν πιο εύκολα περισσότερα τατουάζ, ακριβώς επειδή εκδηλώνουν σπανιότερα δυσάρεστες αντιδράσεις.

Όπως και να έχει, ο Lynn προειδοποιεί ότι, ακόμη και στην καλύτερη περίπτωση, το όποιο πιθανό (ή απίθανο) όφελος από ένα τατουάζ θα έχει τα όριά του. «Δεν νομίζω ότι πρόκειται να θεραπεύσει τα κρυολογήματα» ή οτιδήποτε άλλο, λέει.

Πηγή: The Atlantic

Χρήση παραισθησιογόνων ναρκωτικών έκαναν πριν από περίπου τρεις χιλιετίες οι άνθρωποι της Εποχής του Χαλκού, όπως αποκαλύπτει μια νέα έρευνα.

Τούφες μαλλιών από χώρο ταφής στην ισπανική νήσο Μινόρκα έδειξαν κατά τους επιστήμονες ότι αρχαίοι πολιτισμοί της Ευρώπης χρησιμοποιούσαν ναρκωτικές ουσίες από φυτά, πιθανότατα στο πλαίσιο τελετουργικών, που τους προκαλούσαν ντελίριο και παραισθήσεις.

Η έρευνα, τα ευρήματα της οποίας δημοσιεύτηκαν στην επιθεώρηση Scientific Reports, κατέγραψε σημάδια ανθρώπινης δραστηριότητας στο σπήλαιο Es Càrritx στη νοτιοδυτική πλευρά της Μινόρκα, Στο σπήλαιο βρέθηκαν πάνω από 200 τάφοι και πιστεύεται ότι χρησιμοποιείται ως χώρος ταφής και διαφόρων τελετών για περίπου έξι αιώνες μέχρι το 800 π.Χ., όπως μεταδίδει το BBC.

Οι ερευνητές ανακάλυψαν ότι οι ναρκωτικές ουσίες πιθανώς χρησιμοποιούνταν σε τελετουργικά στο σπήλαιο πιθανώς με τη συμμετοχή σαμάνων «που ήταν ικανοί να ελέγχουν τις παρενέργειες των ναρκωτικών από φυτά».

Οι τούφες μαλλιών, που ίσως προέρχονταν από περισσότερα από ένα άτομα, βάφονταν κόκκινες στη διάρκεια των τελετουργικών και κατά την ανάλυσή τους οι ερευνητές εντόπισαν τρεις παραισθησιογόνες ουσίες: πέραν της ατροπίνης και της σκοπολαμίνης από την οικογένεια νυχτολούλουδων φυτών, οι οποίες μπορούν να προκαλέσουν παραλήρημα και παραισθήσεις, οι επιστήμονες βρήκαν και ίχνη εφεδρίνης, ενός διεγερτικού που προέρχεται από συγκεκριμένα είδη θάμνων και πεύκων και ενισχύει την εγρήγορση και τη σωματική δραστηριότητα.

Οι τούφες μαλλιών βρέθηκαν σε ξύλινα δοχεία που έφεραν ομόκεντρους κύκλους στο εξωτερικό τους. Ορισμένοι ερευνητές, σύμφωνα με τη μελέτη, συσχετίζουν τα σχήματα αυτά με το σχήμα των ματιών, το οποίο μπορεί να συμβολίζει την εσωτερική ενόραση που προκαλείται από τα ναρκωτικά.

Προηγούμενες ενδείξεις χρήσης ναρκωτικών στην προϊστορική Ευρώπη έχουν βασιστεί σε έμμεσες αποδείξεις, όπως η απεικόνιση φυτών με παραισθησιογόνα δράση σε καλλιτεχνικές αναπαραστάσεις.

iefimerida.gr

«Ένοχα» φαίνεται ότι είναι τα αντισυλληπτικά για ελαφρώς αυξημένο κίνδυνο καρκίνου του μαστού, σύμφωνα με πρόσφατα ερευνητικά ευρήματα, με τους ερευνητές να διευκρινίζουν ωστόσο ότι ο κίνδυνος θα πρέπει να αξιολογηθεί συνδυαστικά με τα οφέλη που προσφέρει η χορήγηση των εν λόγω χαπιών σε γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας

Ελαφρώς αυξημένο κίνδυνο να αναπτύξουν καρκίνο του μαστού έχουν οι γυναίκες που κάνουν χρήση αντισυλληπτικών χαπιών, ανεξαρτήτως της σύνθεσής τους, υποστηρίζει νέα μελέτη που δημοσιεύεται στο PLOS Medicine. Όπως διαπίστωσε η ερευνητική ομάδα από το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, που διεξήγαγε τη σχετική μελέτη, τα αντισυλληπτικά χάπια που περιέχουν αποκλειστικά προγεσταγόνο έχουν παρόμοιες πιθανότητες να οδηγήσουν σε καρκίνο του μαστού με τη χρήση συνδυασμένων από του στόματος αντισυλληπτικών, τόσο με προγεσταγόνο, όσο και με οιστρογόνα.

Σύμφωνα με τα συμπεράσματα της μελέτης, ο κίνδυνος αυτός ανέρχεται σε ένα 20-30% μετά από 5 χρόνια χρήσης αντισυλληπτικών χαπιών, ανεξαρτήτως σύνθεσης.

Η χρήση αντισυλληπτικών χαπιών που περιέχουν μόνο προγεσταγόνο έχει αυξηθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια, σύμφωνα με την ερευνητική ομάδα.

«Δεδομένου του ότι ο υποκείμενος κίνδυνος καρκίνου του μαστού αυξάνεται καθώς μια γυναίκα μεγαλώνει, η απειλή που σχετίζεται με τη χρήση οποιουδήποτε τύπου αντισυλληπτικού θα είναι μικρότερη στις νεότερες γυναίκες και αυξημένη στις μεγαλύτερες», διευκρινίζουν οι μελετητές. «Αυτός ο κίνδυνος, ωστόσο, θα πρέπει να αξιολογηθεί σε συνδυασμό με τα οφέλη της χρήσης αντισυλληπτικών στα αναπαραγωγικά χρόνια των γυναικών», συμπληρώνουν.

Για να καταλήξουν σε αυτά τα συμπεράσματα, οι ερευνητές ανέλυσαν τα δεδομένα σχεδόν 10.000 γυναικών με καρκίνο του μαστού ηλικίας κάτω των 50 ετών, ενώ συμπεριέλαβαν και τα στοιχεία περισσότερων από 18.000 ελέγχων που είχαν δώσει παρόμοια αποτελέσματα. Οι γυναίκες είχαν διαγνωστεί με καρκίνο του μαστού μεταξύ 1996 και 2017.

Τα αποτελέσματα της ανάλυσης δεδομένων έδειξαν ότι περίπου το 44% των γυναικών με καρκίνο του μαστού και το 39% των αντίστοιχων γυναικών του γενικού πληθυσμού έκαναν χρήση αντισυλληπτικών, με στόχο την ορμονική ρύθμιση. Περίπου οι μισές συνταγές αφορούσαν σε φάρμακα μόνο με προγεσταγόνο.

Η σχετιζόμενη 15ετής συχνότητα εμφάνισης καρκίνου του μαστού υπολογίστηκε σε 8 περιπτώσεις ανά 100.000 χρήστες ορμονικών αντισυλληπτικών σε ηλικία 16 έως 20 ετών μετά από χρήση 5 ετών. Ο υπολογισμός αυτός αντιστοιχεί σε 265 περιπτώσεις ανά 100.000 χρήστες για τις ηλικίες 35 έως 39 ετών.

Η μελέτη έδειξε ότι οι γυναίκες που έπαιρναν συνδυασμό χαπιών αντιμετώπιζαν 23% αυξημένο κίνδυνο καρκίνου του μαστού, ενώ σε όσες χορηγούνταν χάπια μόνο με προγεσταγόνο ο αυξημένος κίνδυνος άγγιζε το 26%. Από την άλλη, η ένεση προγεσταγόνου ενίσχυε τον κίνδυνο καρκίνου του μαστού κατά 25%, ενώ η χρήση ενδομήτριας συσκευής που απελευθερώνει προγεσταγόνο κατά 32%.

Τα νέα ευρήματα έδειξαν να ταιριάζουν με παλαιότερα ερευνητικά συμπεράσματα, που είχαν συμπεριλάβει γυναίκες από ένα ευρύτερο ηλικιακό φάσμα.

«Αυτά τα αποτελέσματα υποδηλώνουν ότι η τρέχουσα ή πρόσφατη χρήση όλων των τύπων αντισυλληπτικών μόνο με προγεσταγόνο σχετίζεται με μια ελαφρά αύξηση του κινδύνου καρκίνου του μαστού, παρόμοια με αυτή που σχετίζεται με τη χρήση συνδυασμένων από του στόματος αντισυλληπτικών», κατέληξε η ερευνήτρια Kirstin Pirie.

ygeiamou.gr

Οι διευθυντές στα δημόσια νοσοκομεία είναι περισσότεροι από τους επιμελητές

Το βράδυ της Δευτέρας 3 Απριλίου στο πλαίσιο του 28ου ετήσιου σεμιναρίου συνεχιζόμενης ιατρικής εκπαίδευσης του νοσοκομείου «Ευαγγελισμός» διοργανώθηκε τιμητική εκδήλωση για τους αποχωρήσαντες διευθυντές του νοσοκομείου. «Συνολικά αναγνώστηκαν 24 ονόματα διευθυντών που αποχώρησαν τέλος του 2022. Ο αριθμός είναι εντυπωσιακός. Αυτό το προσωπικό δεν αναπληρώνεται με τίποτα», σημειώνει στην «Κ» ο πνευμονολόγος Γιώργος Μπουλμπασάκος, ένας εκ των στελεχών του νοσοκομείου που αποχώρησαν. Στην πρόσφατη προκήρυξη του υπουργείου Υγείας για μόνιμους γιατρούς του ΕΣΥ, έχουν προκηρυχθεί 11 θέσεις για το νοσοκομείο. Ο ίδιος, όπως σημειώνει, με μεγάλο κόπο και εξαντλώντας όλες τις δυνατότητες που υπήρχαν από παλιές κρίσεις ιατρικού προσωπικού, φρόντισε και «άφησε» μια κλινική με καλή ηλικιακή διαβάθμιση και γιατρούς όλων των βαθμίδων. Αυτό δεν είναι πάντα εφικτό.

«Στο 90% των κλινικών το ιατρικό προσωπικό αποτελείται κυρίως από διευθυντές και επικουρικούς, λόγω του ότι δεν έχουν γίνει διορισμοί μόνιμου προσωπικού εδώ και χρόνια. Αυτό σημαίνει ότι η γνώση και η εμπειρία που έχουν οι μόνιμοι γιατροί δεν μεταβιβάζονται στον χώρο της κλινικής, αλλά φεύγουν έξω, αφού οι επικουρικοί θα αποχωρήσουν μόλις λήξει η σύμβασή τους. Και αυτό το πλεονέκτημα ποιότητας του ΕΣΥ σιγά σιγά χάνεται», σημειώνει ο κ. Μπουλμπασάκος.

Στο νοσοκομείο Νίκαιας, ένα από τα μεγαλύτερα της χώρας με 627 κλίνες νοσηλείας, 31.900 νοσηλευομένους πέρυσι και 103.781 εξετασθέντες στα ΤΕΠ (η υψηλότερη προσέλευση στα επείγοντα σε σχέση με όλα τα νοσοκομεία του ΕΣΥ), από το μόνιμο ιατρικό προσωπικό οι συντονιστές διευθυντές είναι 40, οι διευθυντές 89, οι επιμελητές Α΄ 59 και οι επιμελητές Β΄ 51. «Η ομάδα των διευθυντών είναι πολυπληθέστερη της ομάδας των επιμελητών. Αυτό σημαίνει στην πράξη ότι 129 μόνιμοι γιατροί είναι κατά μέσο όρο ηλικίας 55 και άνω, 59 γιατροί είναι 50 ετών και άνω και 51 είναι κάτω των 50 ετών. Απόδειξη ότι το ιατρικό δυναμικό του ΕΣΥ κάθε χρόνο γερνάει», επισημαίνει ο νευροχειρουργός, διευθυντής ΕΣΥ στο νοσοκομείο και γενικός γραμματέας της Ομοσπονδίας γιατρών ΕΣΥ (ΟΕΝΓΕ), Πάνος Παπανικολάου. Οπως σημειώνει, «οι επικουρικοί ειδικευμένοι στο νοσοκομείο μας είναι 53. Δηλαδή ακόμη και οι συμβασιούχοι είναι περισσότεροι από τους επιμελητές Β΄. Στο «Σισμανόγλειο», από το μόνιμο ιατρικό προσωπικό οι 83 είναι διευθυντές, οι 24 επιμελητές Α΄ και οι 28 επιμελητές Β΄.

Στο συγκεκριμένο νοσοκομείο περίπου το 40% των οργανικών θέσεων γιατρών είναι κενές (105 θέσεις). «Από τους διευθυντές τουλάχιστον οι μισοί είναι ηλικίας άνω των 60 ετών. Αλλά και ένας 50άρης γιατρός, που είναι σχετικά νέος, έπειτα από δύο χρόνια πανδημίας έχει υποστεί burn out», επισημαίνει ο αντιπρόεδρος Β΄ της Ομοσπονδίας, ουρολόγος Κωνσταντίνος Λιβαδάς.

Τι φταίει

Σύμφωνα με τον κ. Παπανικολάου, για την κατάσταση αυτή ευθύνονται οι κυβερνήσεις –«και οι παλιότερες», διευκρινίζει– που δεν τηρούν αυτό που ορίζει ο νόμος. Οτι δηλαδή όταν επίκειται συνταξιοδότηση του γιατρού στην ηλικία των 67 ετών, έξι μήνες πριν να προκηρύσσεται η θέση στον εισαγωγικό βαθμό του επιμελητή Β΄.

Κάθε χρόνο εκτιμάται ότι αποχωρούν από το ΕΣΥ περίπου 700-750 γιατροί. Το προσωπικό αυτό σπάνια αναπληρώνεται. Πέρυσι από τις 700 θέσεις μόνιμων γιατρών που είχαν ανακοινωθεί, προκηρύχθηκαν οι 350 για την περιφέρεια. Φέτος, πριν από τρεις εβδομάδες προκηρύχθηκαν 854 θέσεις για τις μονάδες του ΕΣΥ, εκ των οποίων 743 για τα νοσοκομεία. Οπως επισημαίνει η ΟΕΝΓΕ, «από τις 743 θέσεις, οι 350 είναι το υπόλοιπο της προκήρυξης του 2022, άρα απομένουν 393 θέσεις για το 2023 και μέσα σε αυτές είναι και θέσεις του 2021 που πιθανόν βγήκαν άγονες».

Παραιτήσεις

Από τις αποχωρήσεις που γίνονται σε ετήσια βάση, σχεδόν οι μισές είναι συνταξιοδοτήσεις και οι υπόλοιπες παραιτήσεις. Είναι ενδεικτικό ότι από τις αρχές του έτους έως και τις 31 Μαρτίου έχουν αναρτηθεί στη «Διαύγεια» 47 πράξεις αποδοχής παραίτησης μόνιμων γιατρών του ΕΣΥ, στην πλειονότητά τους επιμελητές Α΄ (20) και Β΄ (17), δηλαδή νέοι σχετικά γιατροί.

«Για τις παραιτήσεις, η βασική αιτία είναι η υπερεργασία, αλλά και οι χαμηλές απολαβές», επισημαίνει η πρόεδρος της Ενωσης Ιατρών Νοσοκομείων Αθηνών Πειραιώς Ματίνα Παγώνη. «Οι γιατροί βλέπουν ότι εάν ιδιωτεύσουν ή εργαστούν στο εξωτερικό, οι απολαβές τους θα είναι πολύ καλύτερες». Σύμφωνα με πρόσφατη ανάλυση του ΟΟΣΑ, περίπου 6.800 απόφοιτοι ελληνικών ιατρικών σχολών εργάζονται αυτή τη στιγμή στο εξωτερικό (δεν συμπεριλαμβάνονται Ελληνες γιατροί που σπούδασαν ιατρική στο εξωτερικό, ενδεχομένως έκαναν ειδικότητα στην Ελλάδα και μετανάστευσαν). Το 50% αυτών μετακινήθηκε την περίοδο της οικονομικής κρίσης.

Οπως σημειώνει η κ. Παγώνη, «χρειάζονται προσωπικό τα νοσοκομεία. Θα πρέπει να τρέξουν οι διαδικασίες κρίσεων γιατρών και οι διαδικασίες πρόσληψης νοσηλευτών προκειμένου οι μονάδες του ΕΣΥ να μπορούν να αντεπεξέλθουν σε δύσκολες καταστάσεις, όπως αυτή της πανδημίας».

Στην Ελλάδα και το νοσηλευτικό προσωπικό είναι γερασμένο. Οπως σημειώνει ο πρόεδρος της Πανελλήνιας Συνδικαλιστικής Νοσηλευτικής Ομοσπονδίας ΕΣΥ (ΠΑΣΥΝΟ-ΕΣΥ), Γεώργιος Αβραμίδης, «ο μέσος όρος ηλικίας των νοσηλευτών είναι γύρω στα 50 και αυτός ο δείκτης συνεχώς ανεβαίνει. Κουρασμένο, απαξιωμένο νοσηλευτικό προσωπικό χωρίς κανένα κίνητρο». Σύμφωνα με τον ίδιο, αυτή τη στιγμή στα νοσοκομεία εργάζονται περίπου 14.500 μόνιμοι νοσηλευτές και περίπου 2.500 επικουρικοί. «Υπολογίζουμε ότι τα επόμενα δύο χρόνια θα συνταξιοδοτηθεί περίπου το 15%-20% των μόνιμων νοσηλευτών», σημειώνει. Παράλληλα και στο νοσηλευτικό προσωπικό παρατηρείται το φαινόμενο παραιτήσεων και μεταναστεύσεων. Οπως τονίζει ο κ. Αβραμίδης, «περίπου 3.500 νοσηλευτές οι οποίοι έχουν φύγει στο εξωτερικό, έχουν σαφώς καλύτερες συνθήκες εργασίας και αμοιβές πολύ πιο υψηλές. Γρήγορα αναγνωρίζεται η προσφορά τους και οι περισσότεροι από αυτούς αναλαμβάνουν θέσεις ευθύνης με επιπλέον μπόνους και εξέλιξη. Στη χώρα μας επιλέγουν να παρατήσουν μόνιμες θέσεις στα νοσοκομεία έπειτα από 15 και 20 χρόνια προϋπηρεσίας και να εργαστούν ως σχολικοί νοσηλευτές, ακόμη κι αν δεν είναι μόνιμοι. Αρκετοί επιλέγουν να τα παρατήσουν κάνοντας μετατάξεις σε διοικητικές θέσεις ή ακόμη να επιλέξουν ένα τελείως διαφορετικό επάγγελμα. Δεν αντέχουν».

Οι αριθμοί

84.230 εργαζόμενοι στα νοσοκομεία του ΕΣΥ τον Δεκέμβριο του 2022.

Ιατρικό προσωπικό
19.921 γιατροί στα νοσοκομεία του ΕΣΥ, το 49% αυτών μόνιμοι.
700-750 αποχωρήσεις γιατρών από το ΕΣΥ κάθε χρόνο, λόγω συνταξιοδότησης ή παραιτήσεων.
47 πράξεις αποδοχής παραίτησης μονίμων γιατρών του ΕΣΥ αναρτήθηκαν στη «Διαύγεια» το πρώτο τρίμηνο του τρέχοντος έτους.

Νοσηλευτικό προσωπικό
0,4 νοσηλευτές ανά κλίνη στην Ελλάδα.
2,03 νοσηλευτές ανά κλίνη ο μέσος όρος στις χώρες του ΟΟΣΑ.
50 έτη ο μέσος όρος ηλικίας των νοσηλευτών στην Ελλάδα.
35-37 ο μέσος όρος ηλικίας των νοσηλευτών στην Ε.Ε..

Αρρωστο το ευρωπαϊκό σύστημα υγείας

Η πολυετής λιτότητα, μια πολύμηνη υγειονομική πανδημία και το ευρύτερο δημογραφικό πρόβλημα έχουν οδηγήσει το σύστημα υγείας της Γηραιάς Ηπείρου σε τέλμα. Στα τέλη του 2022 η έξαρση σε ιούς του αναπνευστικού συστήματος «κατέκλυσε» τα τμήματα επειγόντων σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες. 

Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία, τουλάχιστον 43 ασθενείς πέθαναν στη Γαλλία ενώ περίμεναν να εξεταστούν στα Επείγοντα το εν λόγω χρονικό διάστημα. Η κατάσταση στη Βρετανία είναι ακόμη πιο ανησυχητική, καθώς εκτιμάται ότι έως και 500 άνθρωποι πέθαιναν κάθε εβδομάδα στα τέλη του 2022 για τους ίδιους λόγους. Μεταξύ των «θυμάτων» της υποστελέχωσης υπερτερούν τα άτομα τρίτης ηλικίας. Στη Σουηδία, τη Γαλλία, την Ελβετία και την Ολλανδία, περισσότεροι από ένας στους πέντε ηλικιωμένους με χρόνιες παθήσεις ανέφεραν ότι είχαν χάσει ή καθυστερήσει κάποια θεραπεία στο απόγειο της πανδημίας. Για όσους ζουν εκτός αστικών κέντρων είναι σχεδόν αδύνατον να βρουν γιατρό πρωτοβάθμιας περίθαλψης ή δωμάτιο σε ΜΕΘ. 
Στην αδιέξοδη αυτή κατάσταση έχουν οδηγήσει οι περικοπές –καθώς οι δαπάνες της Ε.Ε. για την υγεία ως ποσοστό του ΑΕΠ έχουν μείνει αμετάβλητες για πάνω από μία δεκαετία–, το κύμα παραιτήσεων, αλλά και η γήρανση των ίδιων των γιατρών.

Στη Γαλλία, σχεδόν οι μισοί γιατροί είναι άνω των 55 ετών, ενώ στην Ιταλία, υπολογίζεται ότι περίπου 100.000 γιατροί του δημόσιου τομέα θα παραιτηθούν ή θα συνταξιοδοτηθούν τα επόμενα τέσσερα χρόνια. 

Για τη στελέχωση των νοσοκομείων των εύπορων κρατών-μελών έχει ενεργοποιηθεί η μετανάστευση εντός Ε.Ε. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν οι Ρουμάνοι γιατροί. Η Ρουμανία «παράγει» τους περισσότερους πτυχιούχους Ιατρικής στην Ε.Ε., τους οποίους αποδεδειγμένα «εξάγει», καθώς έχει κάτω από τον μέσο όρο αναλογία γιατρών – πολιτών/ασθενών. 

Ενας δημοφιλής προορισμός είναι η Γερμανία, όπου οι Ρουμάνοι γιατροί αποτελούν την πολυπληθέστερη εθνοτική ομάδα γιατρών. Στη Γερμανία οι Ρουμάνοι ειδικευμένοι γιατροί μπορούν να κερδίζουν τουλάχιστον τρεις φορές περισσότερα χρήματα από ό,τι στη Ρουμανία. Αντίστροφα, οι Γερμανοί γιατροί μετακομίζουν στην Ελβετία για 20% υψηλότερους μισθούς. 

Στη Σικελία, οι μονάδες επειγόντων περιστατικών έχουν τους μισούς γιατρούς από τους αναγκαίους. Οι Σικελοί αναζητούν λύσεις στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού. Ετσι, αναμένονται 13 γιατροί από την Αργεντινή, για να εργαστούν με 9μηνες συμβάσεις.

kathimerini