Η χαμηλή αυτή αποτελεσματικότητα προέκυψε από μελέτη στοιχείων για περισσότερους από 3.600 ανθρώπους σε επτά αμερικανικές πολιτείες
Το αντιγριπικό εμβόλιο φέτος ήταν μόνο κατά 16% αποτελεσματικό στη μείωση του κινδύνου ήπιας ή μέτριας λοίμωξης από ιούς της γρίπης, σύμφωνα με τα Κέντρου Ελέγχου και Πρόληψης Νόσων (CDC) των ΗΠΑ. Ένα ικανοποιητικό ποσοστό θα ήταν τουλάχιστον 50%, σύμφωνα με τους ειδικούς.
Η χαμηλή αυτή αποτελεσματικότητα προέκυψε από μελέτη στοιχείων για περισσότερους από 3.600 ανθρώπους σε επτά αμερικανικές πολιτείες, σύμφωνα με τους Times της Νέας Υόρκης. «Το εμβόλιο δεν είναι αναποτελεσματικό, αλλά σίγουρα είναι κατώτερο του επιθυμητού», δήλωσε ο δρ Τζέσε Γκούντμαν, πρώην επικεφαλής επιστήμονας της Υπηρεσίας Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA). «Η επόμενη πανδημία μπορεί να είναι μια πανδημία γρίπης, συνεπώς χρειαζόμαστε καλύτερα εμβόλια», επεσήμανε.
Παρόλα αυτά, το CDC συνεχίζει να συμβουλεύει τον αντιγριπικό εμβολιασμό, με το σκεπτικό ότι μπορεί «να αποτρέψει σοβαρές εκβάσεις». Επίσης ανέφερε ότι κατά τη φετινή χειμερινή περίοδο τα περιστατικά γρίπης μειώθηκαν τον Δεκέμβριο και τον Ιανουάριο, στη διάρκεια του νέου κύματος της παραλλαγής Όμικρον της πανδημίας, αλλά εμφάνισαν αύξηση στις αρχές Φεβρουαρίου.
Κάθε χρόνο οι επιστήμονες αποφασίζουν κατά πόσο θα αναπροσαρμόσουν τη σύνθεση του αντιγριπικού εμβολίου, προκειμένου να προστατεύει καλύτερα από τα στελέχη των ιών της γρίπης που προβλέπεται να κυριαρχήσουν. Η φετινή χαμηλή αποτελεσματικότητα του εμβολίου δείχνει, σύμφωνα με τον Γκούντμαν, ότι «υπήρχε ασυμφωνία ανάμεσα στα στελέχη του ιού στο εμβόλιο και σε εκείνα που κυκλοφορούσαν».
Το φετινό αντιγριπικό εμβόλιο αναπροσαρμόστηκε για να προσφέρει προστασία έναντι τεσσάρων ιών της γρίπης, μεταξύ των οποίων του Η3Ν2, που αποδείχτηκε το κυρίαρχο στέλεχος φέτος, σύμφωνα με το CDC (το ίδιο στέλεχος είχε επικρατήσει και κατά την περίοδο 2017-18). Η αποτελεσματικότητα του εμβολίου εμφανίζει μεγάλες διακυμάνσεις από χρόνο σε χρόνο και, σύμφωνα με το CDC, κυμαινόταν από 60% το 2010-11 έως μόνο 10% το 2004.
Οι ομάδες του πληθυσμού που κινδυνεύουν περισσότερο από γρίπη, η οποία πλήττει το αναπνευστικό σύστημα και έχει αρκετά κοινά συμπτώματα με την Covid-19, όπως πυρετό, βήχα, δύσπνοια, πονόλαιμο, κόπωση κ.α., είναι οι άνω των 65 ετών, οι ανοσοκατεσταλμένοι και τα παιδιά κάτω των πέντε ετών.
Οι νέοι και οι γυναίκες φέρονται να είναι οι πιο ευάλωτες κατηγορίες του πληθυσμού
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) προειδοποίησε σήμερα για ραγδαία αύξηση των περιστατικών άγχους και κατάθλιψης που σχετίζονται με την πανδημία της Covid-19 και προκαλούνται σε μεγάλο βαθμό από την κοινωνική απομόνωση. Οι νέοι και οι γυναίκες φέρονται να είναι οι πιο ευάλωτες κατηγορίες του πληθυσμού.
Σύμφωνα με τον ΠΟΥ, την πρώτη χρονιά της πανδημίας τα περιστατικά άγχους και κατάθλιψης κατέγραψαν αύξηση 25% παγκοσμίως. Το 90% των χωρών που συμμετείχαν σε σχετική έρευνα συμπεριέλαβαν την ψυχική υγεία και την ψυχοκοινωνική υποστήριξη στα σχέδιά τους για την αντιμετώπιση της Covid-19, ωστόσο η ανησυχία παραμένει.
Το άγχος που έχει προκληθεί από την κοινωνική απομόνωση εξαιτίας της πανδημίας, τονίζει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, δεν έχει προηγούμενο. Περιόρισε τη δυνατότητα του κόσμου να εργαστεί, να ζητήσει βοήθεια από αγαπημένα πρόσωπα και να συμμετέχει στις συνήθεις δραστηριότητές του. Παράλληλα, σε πολλές περιπτώσεις η εξάντληση οδήγησε υγειονομικούς σε αυτοκτονικές σκέψεις.
“Οι πληροφορίες που έχουμε σήμερα σχετικά με τον αντίκτυπο της Covid-19 στην ψυχική υγεία του κόσμου είναι μόλις η κορυφή του παγόβουνου”, δήλωσε ο γενικός διευθυντής του ΠΟΥ Τέντρος Αντάνομ Γκεμπρεγέσους. “Αυτό είναι κάλεσμα αφύπνισης για όλες τις χώρες να δώσουν μεγαλύτερη προσοχή στην ψυχική υγεία και να κάνουν περισσότερα για την ψυχολογική υποστήριξη των πληθυσμών τους”, συμπλήρωσε.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΠΟΥ, οι νέοι, η ψυχική υγεία των οποίων έχει επηρεαστεί σε σημαντικό βαθμό από την πανδημία, διατρέχουν δυσανάλογα μεγάλο κίνδυνο να εμφανίσουν αυτοκτονικές τάσεις ή να προσπαθήσουν να κάνουν κακό στον εαυτό τους. Οι γυναίκες έχουν επηρεαστεί πολύ περισσότερο από τους άνδρες και άτομα με υποκείμενα νοσήματα (π.χ. καρκίνος, καρδιοπάθειες, άσθμα) είναι πιο πιθανό να αναπτύξουν ψυχικές διαταραχές όταν μολυνθούν από τον κορονοϊό.
Ο τελευταίος “Άτλας Ψυχικής Υγείας” του ΠΟΥ έδειξε ότι το 2020 οι κυβερνήσεις παγκοσμίως δαπάνησαν κατά μέσο όρο περίπου το 2% του προϋπολογισμού τους για την Υγεία στον τομέα της ψυχικής υγείας, ενώ οι φτωχότερες χώρες ανέφεραν πως είχαν λιγότερο από έναν επαγγελματία ψυχικής υγείας ανά 100.000 άτομα.
Η Covid-19 έχει αποκαλύψει “ιστορικά χαμηλή επένδυση” στις υπηρεσίες ψυχικής υγείας. Οι χώρες πρέπει να αναλάβουν επειγόντως δράση για να διασφαλίσουν τη στήριξη των ατόμων που έχουν ανάγκη, ήταν το μήνυμα που έστειλε η διευθύντρια του Τμήματος Ψυχικής Υγείας και Εξαρτησιογόνων Ουσιών του ΠΟΥ, Ντεβόρα Κέστελ.
Ενα πολυπαραγοντικό πρόβλημα που εξελίσσεται σε μάστιγα για τη χώρα μας απαιτεί άμεσες παρεμβάσεις από την Πολιτεία
Γιατί τόσο πολλοί Eλληνες είναι υπέρβαροι; Γιατί τα ποσοστά παιδικής παχυσαρκίας στην Ελλάδα είναι τόσο υψηλότερα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο; Γιατί στο Χαλάνδρι είναι παχύσαρκα μόνο 2,7% των παιδιών, ενώ στο Κερατσίνι 20,3%; Γιατί η παιδική παχυσαρκία είναι υψηλότερη στις αγροτικές περιοχές σε σύγκριση με τα αστικά κέντρα; Τι συνέπειες έχουν όλα αυτά στην υγεία, στην κοινωνία, στην οικονομία μας; Υπάρχουν λύσεις; Μελέτη που εκπόνησε ερευνητική ομάδα υπό τον καθηγητή του Χαροκοπείου Πανεπιστημίου Γιάννη Μανιό, έπειτα από ανάθεση της διαΝΕΟσις, χαρτογραφεί το πρόβλημα και προτείνει μια σειρά από δράσεις για την αντιμετώπισή του.
Η παχυσαρκία αποτελεί την πιο διαδεδομένη χρόνια και σύνθετη νόσο παγκοσμίως. Συνδέεται με μια σειρά από καρδιακές και μεταβολικές διαταραχές, οι οποίες επίσης μπορούν να εξελιχθούν σε χρόνια νοσήματα, όπως ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2 (το 80%-85% του σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 αποδίδεται στην παχυσαρκία), τα καρδιαγγειακά νοσήματα (για κάθε αύξηση του δείκτη μάζας σώματος κατά 5 μονάδες αυξάνεται ο κίνδυνος εμφάνισης στεφανιαίας νόσου κατά 27% και εγκεφαλικού επεισοδίου κατά 18%), η υπέρταση (τα υπέρβαρα άτομα έχουν 52% μεγαλύτερο κίνδυνο να εμφανίσουν υπέρταση – τα παχύσαρκα σχεδόν 100% μεγαλύτερο κίνδυνο), κάποιοι καρκίνοι, η οστεοαρθρίτιδα κ.ά. Στα παιδιά συνδέεται με τη σιδηροπενία και την υποβιταμίνωση D, οι οποίες μπορούν να επηρεάσουν αρνητικά τη γνωσιακή, μυοσκελετική και σωματική τους ανάπτυξη. Υπό αυτό το πρίσμα, δεν υπάρχει η πολυτέλεια να κλείνουμε τα μάτια στο γεγονός ότι το 63% των ενηλίκων στην Ελλάδα είναι υπέρβαροι ή παχύσαρκοι, με 3 από τις 4 οικογένειες να έχουν τουλάχιστον έναν υπέρβαρο ή παχύσαρκο γονέα. Ή στο ότι υπέρβαρα ή παχύσαρκα είναι το 21% των παιδιών προσχολικής ηλικίας και το 41% στη σχολική και εφηβική ηλικία (τα αντίστοιχα ποσοστά στις ευρωπαϊκές χώρες είναι 15% και 25%).
Το φαινόμενο δεν έχει μία αιτία. Σύμφωνα με τους ερευνητές, κατά κανόνα, η παχυσαρκία αποδίδεται σε ένα πλήθος παραγόντων κινδύνου που αλληλεπιδρούν μεταξύ τους από την εμβρυϊκή περίοδο μέχρι και την ενήλικη ζωή. Οι παράγοντες αυτοί έχουν αθροιστική δράση: σε όσο πιο πολλούς εκτίθεται ένας άνθρωπος τόσο πιο πολύ αυξάνεται ο κίνδυνος για παχυσαρκία και χρόνια νοσήματα. Εχει βρεθεί για παράδειγμα ότι οι πιθανότητες ένα παιδί να είναι παχύσαρκο αυξάνονται αν η μητέρα του κάπνιζε κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης. Αντίστοιχα, έχει βρεθεί ότι τα παιδιά που τα φροντίζουν κυρίως οι γιαγιάδες και οι παππούδες έχουν 53% μεγαλύτερες πιθανότητες να γίνουν υπέρβαρα ή παχύσαρκα σε σχέση με αυτά που τα φροντίζουν κυρίως οι γονείς. Παράγοντα κινδύνου αποτελεί επίσης το γεγονός ότι 3 στους 4 ενήλικες Ελληνες δεν τρώνε φρούτα και λαχανικά στις ενδεδειγμένες ποσότητες, ότι μόνο 8% γνωρίζουν τις συστάσεις για σωστή διατροφή και ότι μόνο 35,2% τις συστάσεις για τη σωματική δραστηριότητα. Επιβαρυντικό είναι και το γεγονός ότι οι Ελληνες καταναλώνουν πάνω από 3 ώρες καθημερινά μπροστά σε οθόνες εκτός εργασίας. Στην εξίσωση προστίθενται και άλλοι παράγοντες, όπως η περιοχή όπου ζουν. Πολλοί δηλώνουν ότι δεν αθλούνται διότι η γειτονιά τους δεν είναι ασφαλής…
Οπως αναμενόταν, η παχυσαρκία των γονέων αυξάνει την πιθανότητα τα παιδιά να γίνουν παχύσαρκα. Και βέβαια τα παιδιά που είναι παχύσαρκα έχουν πέντε φορές μεγαλύτερη πιθανότητα να γίνουν και παχύσαρκοι ενήλικες (70% των παχύσαρκων εφήβων παραμένουν παχύσαρκοι και στην ενήλικη ζωή). Την ίδια στιγμή, όμως, 70% των παχύσαρκων ενηλίκων δεν ήταν παχύσαρκοι ως παιδιά! Αρα; Τι θα μπορούσε να κάνει η Πολιτεία; Οι ερευνητές, με βάση τα αποτελέσματα παλαιότερων επιτυχημένων προγραμμάτων παρέμβασης σε σχολεία, καταθέτουν ένα σχέδιο δράσης για την πρόληψη και αντιμετώπιση της παχυσαρκίας στην Ελλάδα. Μεταξύ άλλων, προτείνεται η υλοποίηση σχολικών προγραμμάτων που θα προωθήσουν την υγιεινή διατροφή και την άσκηση για τα παιδιά και τις οικογένειές τους, καθώς και ένας μη επεμβατικός προσυμπτωματικός έλεγχος των μαθητών μέσω του εμπλουτισμού του Δελτίου Υγείας με ειδικά ερωτηματολόγια για τους γονείς. Με βάση τις πληροφορίες που θα συλλέγονται, οι οικογένειες με παιδιά ή γονείς υπέρβαρους ή παχύσαρκους θα παραπέμπονται σε ειδικές δομές πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας για αιματολογικό έλεγχο και μέτρηση της αρτηριακής πίεσης. Οσες οικογένειες διαπιστώνεται ότι διατρέχουν κίνδυνο θα μπορούν να μπουν σε πρόγραμμα συμβουλευτικής και υποστήριξης για αλλαγή του τρόπου ζωής τους.
Μετά από δύο χρόνια πανδημίας με πρωτόγνωρους φόβους και περιορισμούς, η ανθρωπότητα υποβάλλεται και σε δεύτερο σοκ που στιγματίζει συνειδήσεις και τραυματίζει ψυχές. Η υφήλιος τις τελευταίες ημέρες παρακολουθεί συγκλονισμένη τις πολεμικές συγκρούσεις στην Ουκρανία που ήρθαν μάλλον αναπάντεχα, αφού ήταν δύσκολο να προβλεφθεί ότι θα αντικρίσει και πάλι τέτοιες εικόνες. Η φρίκη του πολέμου εκτυλίσσεται όχι πλέον μόνο μπροστά στις οθόνες των τηλεοράσεων, αλλά και εκείνες των έξυπνων συσκευών κάτι που κάνει την θέαση πολύ πιο άμεση και συνεπώς ακόμα πιο τραυματική.Η νέα καθημερινότητα που έχει γεμίσει μοιραία από πολεμικές εικόνες επηρεάζει ψυχικά ενήλικες και παιδιά. Ο ρόλος των γονέων είναι πολύ σημαντικός ώστε να βοηθήσουν τα παιδιά να διαχειριστούν αυτή τη νέα πραγματικότητα, αλλά για να το επιτύχουν πρέπει να έχουν πρώτα αντιμετωπίσει τους δικούς τους “δαίμονες”.“Θα πρέπει να πούμε ότι αναλόγως και την αναπτυξιακή φάση μιλάμε διαφορετικά αλλά ακόμα σημαντικότερο είναι να κατανοήσουμε ότι πριν μιλήσουμε, πριν ανοίξουμε οποιαδήποτε κουβέντα θα πρέπει εμείς πρώτα να έχουμε διαχειριστεί τη δική μας την αγωνία. Διότι θα είναι πολύ μεγάλη παγίδα να μεταφέρουμε τη δική μας αγωνία, τα δικά μας ερωτήματα στα παιδιά, ανάλογα με την αναπτυξιακή φάση που δεν μπορούν να το διαχειριστούν. Οπότε το πρώτο κομμάτι είναι πώς θα εμείς θα διαχειριστούμε τη δική μας την αγωνία. Είναι καλύτερο να κάνουμε την κουβέντα πρώτα με συνομήλικους μας, να επεξεργαστούμε δικές μας δυσκολίες με συνομηλίκους πριν ανοίξουμε οποιαδήποτε κουβέντα με παιδιά”, τονίζει μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, η κλινική ψυχολόγος-ψυχοθεραπεύτρια και διδάκτωρ της Ιατρικής σχολής Αθηνών, Δρ. Άννα Κανδαράκη.
Οι γυναίκες που εισέρχονται στην εμμηνόπαυση πρόωρα έχουν αυξημένο κίνδυνο να εμφανίσουν άνοια με το πέρασμα του χρόνου, σύμφωνα με νέα μελέτη.
Οι γυναίκες που εισέρχονται στην εμμηνόπαυση πρόωρα έχουν αυξημένο κίνδυνο να εμφανίσουν άνοια με το πέρασμα του χρόνου, σύμφωνα με νέα μελέτη. Οπως επισημαίνουν ειδικοί επιστήμονες, κατά την εμμηνόπαυση οι συγκεντρώσεις οιστρογόνων στον γυναικείο οργανισμό μειώνονται δραματικά. Στις περισσότερες γυναίκες αυτό συμβαίνει όταν πλησιάζουν τα 50 χρόνια, αλλά σε κάποιες η κλιμακτήριος ξεκινάει νωρίτερα. Η έρευνα διαπίστωσε ότι οι γυναίκες που μπήκαν στην εμμηνόπαυση πριν από τα 40, διέτρεχαν κατά 35% αυξημένο κίνδυνο άνοιας, συγκριτικά με όσες εξακολουθούσαν να έχουν έμμηνο ρύση για περισσότερα χρόνια. Επίσης, οι γυναίκες που μπαίνουν στην εμμηνόπαυση πριν από τα 45 είχαν 1,3 φορές αυξημένο κίνδυνο να εμφανίσουν ραγδαία έκπτωση των διανοητικών τους ικανοτήτων, δηλαδή άνοια, πριν κλείσουν τα 65.
Η επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας, δρ Βέντινγκ Χάο, διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Σαντόνγκ της Κίνας, επισήμανε ότι πρέπει να παρακολουθούνται οι γνωσιακές ικανότητες των γυναικών που έχουν πρόωρη εμμηνόπαυση. Σύμφωνα με τη δόκτορα Χάο, ο αυξημένος κίνδυνος άνοιας είναι πιθανό να συνδέεται με τη δραματική μείωση των οιστρογόνων που καταγράφεται στην εμμηνόπαυση.
«Τα οιστρογόνα πυροδοτούν αντιοξειδωτικούς παράγοντες που περιορίζουν τις συγκεντρώσεις της πρωτεΐνης ΑpoE4, του πιο συνηθισμένου γενετικού παράγοντα για την εμφάνιση άνοιας, και ταυτόχρονα μειώνουν τη συγκέντρωση βήτα αμυλοειδών στον εγκέφαλο», σημειώνει. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι γυναίκες σε πρόωρη εμμηνόπαυση είναι καταδικασμένες να εμφανίσουν άνοια. «Μπορούμε να αποτρέψουμε την έκπτωση των γνωσιακών μας ικανοτήτων με απλούς τρόπους», εξηγεί η δρ Χάο. «Η σωματική άσκηση, η διακοπή του καπνίσματος και του αλκοόλ, το σωστό σωματικό βάρος και η ενασχόληση με εκπαιδευτικές δραστηριότητες μπορεί να βοηθήσουν».
Αν εμβολιαστεί το 70% του παγκόσμιου πληθυσμού μέχρι τα μισά του έτους
Η “οξεία φάση” της πανδημίας της Covid-19 θα τερματιστεί φέτος, εφόσον επιτευχθεί ο στόχος, δηλαδή να εμβολιαστεί το 70% του παγκόσμιου πληθυσμού, δήλωσε σήμερα ο γενικός διευθυντής του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας. “Υπολογίζουμε ότι η οξεία φάση θα τερματιστεί φέτος, υπό την προϋπόθεση φυσικά ότι το 70% του παγκόσμιου πληθυσμού θα εμβολιαστεί μέχρι τα μέσα του έτους, γύρω στον Ιούνιο ή τον Ιούλιο”, είπε στους δημοσιογράφους ο Τέντρος Αντανόμ Γκεμπρεγέσους, ο οποίος πραγματοποιεί επίσημη επίσκεψη στη Νότια Αφρική. “Είναι στο χέρι μας (…) Είναι θέμα επιλογής”, πρόσθεσε.
Ο Τέντρος επισκέφθηκε τα εργαστήρια της εταιρείας βιοτεχνολογίας Afrigen που εδρεύει στο Κέιπ Τάουν. Εκεί παρασκευάστηκε το πρώτο εμβόλιο τεχνολογίας mRNA για την Covid-19 στην Αφρική. Το εμβόλιο αυτό, που βασίστηκε στον γενετικό κώδικα του νέου κορονοϊού, τον οποίο παραχώρησε η εταιρεία Moderna, θα είναι έτοιμο για κλινικές δοκιμές τον Νοέμβριο και εκτιμάται ότι θα πάρει άδεια χρήσης το 2024.
Ο Τέντρος εξέφρασε την πεποίθηση ότι το εμβόλιο αυτό θα είναι φτηνότερο και προσαρμοσμένο στις συνθήκες της αφρικανικής ηπείρου. Το σχέδιο της Afrigen στηρίζεται από τον ΠΟΥ και τον διεθνή μηχανισμό Covax για την ίση πρόσβαση στα εμβόλια.
Μέχρι σήμερα μόνο το 11% των Αφρικανών έχει εμβολιαστεί. Η ήπειρος θα πρέπει να εξαπλασιάσει το ποσοστό αυτό ώστε να φτάσει τον στόχο του 70% μέχρι τα τέλη του πρώτου εξαμήνου του 2022.
Τα τελευταία σαράντα χρόνια το πρόβλημα της παχυσαρκίας στον πλανήτη έχει τριπλασιαστεί σε μέγεθος. Το 2016 1,6 δισεκατομμύρια ενήλικες παγκοσμίως ήταν υπέρβαροι και 650 εκατομμύρια ήταν παχύσαρκοι. Στην Ελλάδα το φαινόμενο είναι ιδιαίτερα έντονο, καθώς είναι πρώτη στην ΕΕ στην παιδική παχυσαρκία, και στις πρώτες θέσεις στην παχυσαρκία των ενηλίκων. Το 63% των Ελλήνων ηλικίας άνω των 18 είναι υπέρβαροι ή παχύσαρκοι.
Η διαΝΕΟσις ανέθεσε σε μια ερευνητική ομάδα υπό τον συντονισμό του καθηγητή Γιάννη Μανιού από το Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο την εκπόνηση μιας μελέτης που χαρτογραφεί το πρόβλημα στις πραγματικές του διαστάσεις, και προτείνει μια σειρά από δράσεις σε σχολεία και στις δομές πρωτοβάθμιας υγείας για την αντιμετώπισή του.
Ως παχυσαρκία ορίζεται η αυξημένη συσσώρευση σωματικού λίπους στο ανθρώπινο σώμα, που μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την υγεία. Αναγνωρίστηκε ως νόσος πριν από περίπου μισό αιώνα και πλέον αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα χρόνια προβλήματα υγείας παγκοσμίως.
Το αν ένα άτομο είναι παχύσαρκο, υπέρβαρο ή όχι υπολογίζεται με τη μέτρηση του σωματικού του λίπους. Ωστόσο, επειδή αυτή είναι δύσκολη διαδικασία που χρειάζεται εξειδικευμένο εξοπλισμό, γι’ αυτή τη δουλειά κατά κανόνα χρησιμοποιείται ο “Δείκτης Μάζας Σώματος” (o γνωστός με το αγγλικό αρκτικόλεξο BMI), που μετρά το σωματικό βάρος σε σχέση με το ύψος, εκτιμώντας έτσι έμμεσα τη συσσώρευση λίπους στο σώμα. Ο BMI υπολογίζεται αν διαιρέσουμε το σωματικό βάρος σε κιλά με το τετράγωνο του ύψους σε μέτρα. Για παράδειγμα, ένα άτομο με ύψος 1,75 μέτρα και βάρος 70 κιλά έχει BMI 22,9. Όπως φαίνεται και για τον παρακάτω πίνακα, που αφορά κυρίως στα σώματα ενηλίκων Ευρωπαίων/Καυκάσιων, άτομα με ΒΜΙ άνω του 25 λογίζονται ως υπέρβαρα και άτομα με ΒΜΙ άνω του 30 ως παχύσαρκα (σε άτομα άλλης εθνοτικής καταγωγής τα όρια είναι ελαφρώς διαφορετικά).
Για τη μέτρηση της παχυσαρκίας των ανηλίκων χρησιμοποιούνται άλλες κλίμακες, οι οποίες διαφοροποιούνται και ανάλογα με την ηλικία και το φύλο.
Γιατί η παχυσαρκία αποτελεί πρόβλημα Η παχυσαρκία συνδέεται με μια σειρά από καρδιακές και μεταβολικές διαταραχές, οι οποίες μπορεί να εξελιχθούν σε χρόνια νοσήματα, όπως ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2 (ΣΔ2 -το 80-85% του ΣΔ2 στους ανθρώπους αποδίδεται στην παχυσαρκία) τα καρδιαγγειακά νοσήματα, κάποιοι καρκίνοι, η οστεοαρθρίτιδα, χολολιθιάσεις (οι πέτρες στη χολή, δηλαδή) και σοβαρές διαταραχές του ύπνου. Για κάθε αύξηση του BMI κατά 5 μονάδες αυξάνεται ο κίνδυνος εμφάνισης στεφανιαίας νόσου κατά 27% και ο κίνδυνος εμφάνισης εγκεφαλικού επεισοδίου κατά 18%. Η παχυσαρκία έχει, επιπλέον, επιπτώσεις στην ψυχική υγεία, κοινωνικό αντίκτυπο αλλά και οικονομικό κόστος (ιδιαίτερα στο σύστημα υγείας). Στα παιδιά συνδέεται με τη σιδηροπενία και την υποβιταμίνωση D οι οποίες μπορεί να επηρεάζουν αρνητικά τη γνωσιακή, μυοσκελετική και σωματική τους ανάπτυξη. Και, βεβαίως, τα παιδιά που είναι παχύσαρκα έχουν μεγαλύτερες πιθανότητες να γίνουν και παχύσαρκοι ενήλικες.
Η αύξηση του λίπους επιπλέον πυροδοτεί και μια σειρά από άλλες βιοχημικές διεργασίες, από την αύξηση του επιπέδου κάποιων ορμονών μέχρι τη διαταραχή της μεταφοράς της χοληστερόλης από το συκώτι στο έντερο (μια διαταραχή που μπορεί να δημιουργεί πέτρες στη χολή) καθώς και μια σειρά από άλλες διαταραχές, από τη συσσώρευση λίπους στο φάρυγγα που μπορεί να προκαλεί προβλήματα στην αναπνευστική λειτουργία κατά τη διάρκεια του ύπνου, μέχρι την πίεση στο μυοσκελετικό σύστημα και στις αρθρώσεις. Τα λιποκύτταρα, δε, δεσμεύουν τη βιταμίνη D, η οποία είναι λιποδιαλυτή. Τα παχύσαρκα άτομα, καθώς έχουν αυξημένο σωματικό λίπος, συχνά έχουν χαμηλότερη συγκέντρωση βιταμίνης D στο αίμα. Μεταξύ άλλων συνεπειών αυτού του φαινομένου, έρευνες έχουν δείξει ότι άτομα με έλλειψη βιταμίνης D εμφανίζουν μεγαλύτερες πιθανότητες βαριάς νόσησης ή θανάτου αν νοσήσουν με Covid-19.
Στα παιδιά, δε, τονίζεται στη μελέτη της διαΝΕΟσις, πέρα από τις πιθανές επιπτώσεις της παχυσαρκίας στην υγεία τους πριν από την ενηλικίωση (από αυξημένες πιθανότητες αναπνευστικών ή ορθοπεδικών προβλημάτων, μέχρι διαταραχές στην έμμηνο ρύση), αλλά και την αυξημένη πιθανότητα να εμφανίσουν από την παιδική ή την εφηβική ηλικία παθολογικές καταστάσεις που κατά κανόνα εμφανίζονται στην ενήλικη ζωή (σακχαρώδη διαβήτη, υπέρταση -περίπου τα μισά παιδιά σχολικής ηλικίας με παχυσαρκία εμφανίζουν ιδιαίτερα αυξημένα επίπεδα αρτηριακής πίεσης) υπάρχουν και άλλες: τα υπέρβαρα παιδιά φαίνεται ότι έχουν χαμηλότερες επιδόσεις στο σχολείο και απουσιάζουν συχνότερα και για μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα από τα μαθήματα. Και, βεβαίως, το 70-80% των παχύσαρκων εφήβων παραμένουν παχύσαρκοι και ως ενήλικες.
Δεν μπορούν να αγνοηθούν και οι κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις της παχυσαρκίας. Οι προκαταλήψεις στις κοινωνίες συχνά οδηγούν σε κοινωνικό στιγματισμό και διακρίσεις κατά των παχύσαρκων ατόμων που, όπως έχει φανεί σε μελέτες, συμβάλουν στην εμφάνιση άγχους και κατάθλιψης. Σύμφωνα με στοιχεία του ΟΟΣΑ από το 2019, δε, στην παχυσαρκία οφείλεται το 9% των ετήσιων δαπανών υγείας στην Ελλάδα. Σύμφωνα με την ίδια μελέτη, το ετήσιο ΑΕΠ στην Ελλάδα κατά την περίοδο 2020-2050 θα είναι 3% μικρότερο από ό,τι θα ήταν αν δεν υπήρχαν οι οικονομικές συνέπειες της παχυσαρκίας.
Πόσο μεγάλο είναι το πρόβλημα στην Ελλάδα Περισσότεροι από τους μισούς ενήλικες στην Ελλάδα είναι παχύσαρκοι ή υπέρβαροι. Σύμφωνα με δεδομένα του ΠΟΥ από το 2019, το 37,9% των Ελλήνων ενηλίκων είναι υπέρβαροι και το 24,9% είναι παχύσαρκοι. Το 44% των Ελλήνων και το 30,8% των Ελληνίδων είναι υπέρβαροι/ες, ενώ τα δύο φύλα εμφανίζουν τα ίδια ποσοστά παχυσαρκίας: ένας στους τέσσερις Έλληνες και μία στις τέσσερις Ελληνίδες ανήκουν σε αυτή την κατηγορία.
Ενδιαφέρον έχει επίσης, όπως επισημαίνεται στη μελέτη, το ότι στα τρία τέταρτα των ελληνικών οικογενειών τουλάχιστον ένας από τους δύο γονείς είναι υπέρβαρος ή παχύσαρκος.
Παράλληλα, τα παιδιά στην Ελλάδα εμφανίζουν τα μεγαλύτερα ποσοστά παχυσαρκίας στην Ευρώπη. Το ποσοστό των παιδιών ηλικίας 4-6 ετών που είναι παχύσαρκα ή υπέρβαρα είναι 20,6%. Στα παιδιά ηλικίας 6-10 ανεβαίνει στο 38,5% και στα παιδιά ηλικίας 10-12 ετών φτάνει το 41,2%.
Τα ποσοστά υπέρβαρου και παχυσαρκίας στα παιδιά φαίνεται πως είναι μεγαλύτερα σε επαρχιακές και αγροτικές περιοχές από ό,τι στις πόλεις. Αλλά και εντός των πόλεων εμφανίζονται ανισότητες: μόνο το 2,7% των παιδιών στο Χαλάνδρι είναι παχύσαρκα -στο Κερατσίνι το ποσοστό είναι 20,3%. Ωστόσο, τα ποσοστά των υπέρβαρων παιδιών είναι παρόμοια σχεδόν παντού -περίπου ένα στα τρία παιδιά στις περισσότερες περιοχές της Ελλάδας είναι υπέρβαρο. Στις πολύ μικρές ηλικίες τα κορίτσια είναι πιο συχνά υπέρβαρα ή παχύσαρκα από τα αγόρια, αλλά στη συνέχεια τα ποσοστά εξισώνονται μέχρι την εφηβεία, όταν και τα αγόρια γίνεται πιο πιθανό να είναι παχύσαρκα.
Πού οφείλεται το φαινόμενο της παχυσαρκίας στην κοινωνία μας Η μελέτη της διαΝΕΟσις επισημαίνει στη συνέχεια ότι η παχυσαρκία οφείλεται στο θετικό ενεργειακό ισοζύγιο του σώματος -το ότι δηλαδή εισάγουμε περισσότερη ενέργεια στο σώμα με τις τροφές από όση καταναλώνουμε, με αποτέλεσμα αυτή να συσσωρεύεται ως λίπος. Υπάρχουν, όμως, διάφοροι κοινωνικοί, περιβαλλοντικοί αλλά και γενετικοί παράγοντες που κάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης αυτής της ανισορροπίας μεγαλύτερο. Κάποιοι από αυτούς εμφανίζονται ακόμα και από τα πολύ πρώιμα στάδια της ζωής -ακόμα και πριν από τη γέννηση. Πριν δούμε αυτούς τους παράγοντες αναλυτικά, αξίζει να τονίσουμε ότι η επίδρασή τους στο φαινόμενο είναι συνδυαστική. Το θέμα της παχυσαρκίας είναι πολύπλοκο και ευαίσθητο κοινωνικά και συχνά η απόδοση ευθυνών για την εμφάνισή του στο επίπεδο των προσωπικών επιλογών ή και στο επίπεδο της οικογένειας είναι απλουστευτικές και άδικες.
Παρακάτω θα διαβάσετε, για παράδειγμα, ότι οι πιθανότητες ένα παιδί να είναι παχύσαρκο αυξάνονται αν η μητέρα του κάπνιζε κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, ή αν παίρνει βάρος πάρα πολύ γρήγορα μετά τη γέννηση. Ή, ακόμα, ότι τα παιδιά που τα φροντίζουν κυρίως οι γιαγιάδες ή η παππούδες τους έχουν περισσότερες πιθανότητες να γίνουν υπέρβαρα ή παχύσαρκα από ό,τι αυτά που τα φροντίζουν κυρίως οι γονείς. Ή ότι 3 στους 4 Έλληνες ενήλικες τρώνε λιγότερα φρούτα και λαχανικά από τις ενδεδειγμένες ποσότητες. Κανένας από αυτούς του παράγοντες δεν είναι μοναδικός και δεν προσφέρεται για την απόδοση εύκολων ευθυνών. Αντίθετα, λειτουργούν μόνο σε συνδυασμό μεταξύ τους και με τις άλλες συνθήκες που ορίζουν τη ζωή και το περιβάλλον του σύγχρονου ανθρώπου. Μάλιστα, μερικοί από τους πιο κρίσιμους είναι ελάχιστα γνωστοί και σπάνια αναφέρονται στο δημόσιο διάλογο σχετιζόμενοι με την παχυσαρκία, όπως η ασφάλεια της γειτονιάς, το πόσα σπίτια έχουν αυλή, η ποιότητα των πεζοδρομίων, η εύκολη πρόσβαση σε χώρους άθλησης ή η οικονομική άνεση μιας οικογένειας. Εδώ παραθέτουμε μερικούς από τους σημαντικότερους παράγοντες που επηρεάζουν το φαινόμενο, οι οποίοι αναλύονται στη μελέτη.
Οι πιο γνωστοί παράγοντες έχουν, βεβαίως, να κάνουν με τον τρόπο ζωής παιδιών και ενηλίκων. Το πόσες και τι είδους τροφές καταναλώνουμε, το αν αθλούμαστε ή ασκούμαστε σωματικά και το πόση ώρα αφιερώνουμε σε «καθιστικές» δραστηριότητες επηρεάζουν δραματικά την πιθανότητα αύξησης του σωματικού βάρους, ανεξαρτήτως άλλων παραγόντων. Πρόκειται για πράγματα που για κάποιους θεωρούνται αυτονόητα αλλά, από ό,τι αποδεικνύεται, για πολλούς δεν είναι. Σύμφωνα με μία από τις έρευνες που συγκέντρωσαν πολλά από τα στοιχεία που παρουσιάζονται στη μελέτη, μόνο το 8% των Ελλήνων γνωρίζουν τις συστάσεις για τη σωστή διατροφή, και μόνο το 35,2% τις συστάσεις για τη σωματική δραστηριότητα (νούμερα αρκετά χαμηλότερα από άλλων ευρωπαϊκών χωρών).
Όπως αναφέρεται στη μελέτη της διαΝΕΟσις, στην Ελλάδα μόνο το 25% των ενηλίκων καταναλώνουν φρούτα και λαχανικά στις ποσότητες που προτείνονται. Αυτό το ποσοστό μπορεί να είναι μικρό, αλλά από διάφορες έρευνες τεκμηριώνεται ότι οι διατροφικές συνήθειες των Ελλήνων δεν είναι πολύ χειρότερες από τις συνήθειες άλλων λαών με πολύ μικρότερα ποσοστά παχυσαρκίας. Ή κρίσιμη διαφορά ίσως να είναι το εξής: το 68% των Ελλήνων ενηλίκων δεν γυμνάζονται καθόλου και δεν ασχολούνται με κανένα άθλημα -το μεγαλύτερο ποσοστό στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι Έλληνες, δε, καταναλώνουν πάνω από τρεις ώρες καθημερινά μπροστά σε οθόνες εκτός εργασίας -περισσότερο από τους κατοίκους 15 άλλων ευρωπαϊκών χωρών. Και, βεβαίως, υπάρχουν και άλλοι σημαντικοί επιβαρυντικοί παράγοντες, από το κοινωνικό περιβάλλον και τη γειτονιά στην οποία ζει κανείς, μέχρι την οικονομική κατάσταση, τον διαθέσιμο ελεύθερο χρόνο και τη διάρκεια του ύπνου. Κάποιοι από αυτούς μπορεί να εξηγούν και το γιατί οι Έλληνες δεν ασκούνται αρκετά σωματικά: σε σχετικές ερωτήσεις πρόσφατης έρευνας το ποσοστό των Ελλήνων που δήλωναν ότι δεν ασκούνται επειδή η γειτονιά τους “δεν έχει τις κατάλληλες υποδομές”, “δεν έχει καλή αισθητική” ή “δεν είναι ασφαλής” ήταν διπλάσιο από το ποσοστό των ερωτηθέντων άλλων ευρωπαϊκών χωρών.
Ένα σοβαρό αλλά ελάχιστα γνωστό πρόβλημα είναι η υποεκτίμηση του βάρους των παιδιών από τους γονείς τους. Το 88% των γονέων με παιδιά προσχολικής ηλικίας που είναι υπέρβαρα και το 55,8% των γονέων με παιδιά που είναι παχύσαρκα θεωρούν ότι το παιδί τους έχει φυσιολογικό σωματικό βάρος. Κάτι που βεβαίως δεν είναι μόνο ελληνικό χαρακτηριστικό -εμφανίζεται συχνά και σε άλλες χώρες, σημειώνεται στη μελέτη της διαΝΕΟσις.
Αλλά αυτοί δεν είναι οι μόνοι παράγοντες που επηρεάζουν το αν ένα παιδί θα γίνει υπέρβαρο ή παχύσαρκο. Υπάρχουν και άλλοι, που δρουν από πολύ, πολύ νωρίτερα. Από ό,τι έχει τεκμηριωθεί από πολλές έρευνες, παράγοντες όπως το υπερβάλλον σωματικό βάρος της μητέρας πριν από την εγκυμοσύνη, η υπέρμετρη αύξηση βάρους της μητέρας κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης και το κάπνισμα της μητέρας κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης (ενεργητικό ή παθητικό) παίζουν πολύ σημαντικό ρόλο στη μετέπειτα εξέλιξη του παιδιού. Ένα παιδί είναι 2,6 φορές πιθανότερο να γίνει παχύσαρκο όταν η μητέρα του είναι παχύσαρκη πριν από την εγκυμοσύνη. Το 35% των Ελληνίδων μητέρων αυξάνουν το βάρος τους υπέρμετρα κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης -τα παιδιά τους έχουν διπλάσια πιθανότητα να εμφανίσουν παχυσαρκία από τα υπόλοιπα.
Το 11,5% των Ελληνίδων μητέρων δηλώνουν ότι κάπνιζαν κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης τους. Σύμφωνα με την έρευνα Feel4Diabetes, τα παιδιά που γεννιούνται από μητέρες που κάπνιζαν κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης έχουν 2,6 μεγαλύτερες πιθανότητες να γίνουν παχύσαρκα. Η συσχέτιση αυτή τεκμηριώνεται ακόμα και για το παθητικό κάπνισμα.
Μετά τη γέννηση, δε, υπάρχουν κι άλλοι παράγοντες που επηρεάζουν το αν ένα παιδί θα γίνει υπέρβαρο ή παχύσαρκο. Βρέφη που γεννήθηκαν με βάρος υψηλότερο του φυσιολογικού έχουν 1,8 φορές μεγαλύτερες πιθανότητες να γίνουν παχύσαρκα ως παιδιά. Περίπου 10% των Ελληνίδων μητέρων θηλάζουν αποκλειστικά τους πρώτους έξι μήνες -τα παιδιά που τρέφονται έτσι σε αυτό το διάστημα έχουν 2 φορές μικρότερη πιθανότητα να γίνουν παχύσαρκα σε σχέση με τα υπόλοιπα. Επιπλέον, τα παιδιά που αυξάνουν το σωματικό τους βάρος υπερβολικά γρήγορα στα δύο πρώτα χρόνια της ζωής τους -πάνω από 1 στα 3 παιδιά στην Ελλάδα ανήκουν σε αυτή την κατηγορία- έχουν τετραπλάσια πιθανότητα εμφάνισης παχυσαρκίας σε επόμενα στάδια.
Όλοι αυτοί οι “περιγεννητικοί” παράγοντες λειτουργούν συνδυαστικά. Κανένας από μόνος του δεν καθορίζει αποφασιστικά το τι θα συμβεί στο μέλλον ενός παιδιού, αλλά όλοι μαζί διαμορφώνουν ένα περιβάλλον στο οποίο οι πιθανότητες ένα παιδί να γίνει παχύσαρκο αυξάνονται ή μειώνονται ανάλογα με ό,τι συμβαίνει κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης και τους πρώτους μήνες ζωής του.
Όπως ισχύει και για τους υπόλοιπους παράγοντες, αν και ο ρόλος των περιγεννητικών παραγόντων είναι σημαντικός, δεν είναι ο μόνος, και γι’ αυτό η απόδοση ευθυνών σε μητέρες ή σε γονείς (ή σε γιαγιάδες, ή παππούδες) απομονώνοντας κάθε έναν από αυτούς τους παράγοντες ξεχωριστά είναι αναποτελεσματική και άδικη. Όλα τα επόμενα στάδια της ζωής του ανθρώπου, με κρισιμότερη την εφηβεία και το διάστημα μετά την ενηλικίωση, επηρεάζουν επίσης το φαινόμενο με πολύπλοκους και αλληλοσυμπληρώμενους τρόπους, σημειώνεται στη μελέτη της διαΝΕΟσις.
Αξίζει, δε, να κρατάμε και αυτά τα στοιχεία στο μυαλό μας:
Τα παχύσαρκα παιδιά έχουν πέντε φορές μεγαλύτερη πιθανότητα να γίνουν παχύσαρκοι ενήλικες απ’ ό,τι τα παιδιά με φυσιολογικό σωματικό βάρος.
Το 70% των παχύσαρκων εφήβων εξακολουθούν να είναι παχύσαρκοι και μετά τα 30.
Αλλά, παράλληλα,
Το 70% των παχύσαρκων ενηλίκων δεν ήταν παχύσαρκοι ως παιδιά.
Τι προτείνει η μελέτη Δεδομένου ότι το πρόβλημα της παχυσαρκίας οφείλεται σε τόσο πολλούς, συμπληρωματικούς παράγοντες, πολλοί από τους οποίους συνδέονται με τον τρόπο ζωής και τις προσωπικές επιλογές οικογενειών που αντιμετωπίζουν διαφορετικές και ενίοτε πολύ δύσκολες καταστάσεις και προκλήσεις, μια γενική και οριζόντια λύση για το θέμα θα ήταν πολύ δύσκολη υπόθεση.
Πάντως προσπάθειες έχουν γίνει, τονίζει η μελέτη της διαΝΕΟσις. Από τη δεκαετία του 1970 κιόλας έχουν εφαρμοστεί διάφορα προγράμματα ενημέρωσης και πρόληψης της παχυσαρκίας σε διάφορες χώρες του κόσμου, τα οποία περιλάμβαναν δράσεις ενημέρωσης παιδιών και γονέων και διάφορες μορφές παρεμβάσεων σε σχολεία και οικογένειες, κάποια από τα οποία είχαν μετρήσιμα και σημαντικά αποτελέσματα.
Οι ερευνητές, λαμβάνοντας υπ’ όψιν όλα όσα έχουν προηγηθεί (με έμφαση στα προγράμματα ToyBox και Feel4Diabetes που είχαν σχεδιαστεί και υλοποιηθεί από την ίδια ερευνητική ομάδα), καταλήγουν στην πρόταση υλοποίησης ενός προτεινόμενου σχεδίου δράσης με δύο άξονες: αφενός τον σχεδιασμό και την εφαρμογή προγραμμάτων παρέμβασης σε σχολεία για την προώθηση της υγιεινής διατροφής και την αύξηση της σωματικής δραστηριότητας για τα παιδιά και τις οικογένειες τους, και αφετέρου τον σχεδιασμό και την υλοποίηση μιας διαδικασίας εύκολου και έγκαιρου εντοπισμού των οικογενειών υψηλού κινδύνου για την παχυσαρκία και τα συνοδά της νοσήματα, με κέντρο της παρέμβασης τις δομές της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας ανά την Ελλάδα.
Το προτεινόμενο σχέδιο δράσης συνίσταται στην καταγραφή των δεικτών ανάπτυξης και υγείας των παιδιών, των εφήβων αλλά και των γονέων τους μέσω της ήδη θεσμοθετημένης ιατρικής εξέτασης των παιδιών για τη συμπλήρωση του Ατομικού Δελτίου Υγείας Μαθητή (ΑΔΥΜ). Το γνωστό ΑΔΥΜ, που συμπληρώνεται υποχρεωτικά από τους παιδιάτρους για τη φοίτηση των παιδιών στο σχολείο, μπορεί να εμπλουτιστεί με στοιχεία για τους γονείς (ανθρωπομετρικά χαρακτηριστικά, συνήθειες διατροφής και άσκησης, άλλων παραγόντων κινδύνου για χρόνια νοσήματα) δημιουργώντας έτσι ένα σύστημα αξιολόγησης των δεικτών υγείας του πληθυσμού. Με αυτό τον τρόπο θα μπορούν να εντοπίζονται οι οικογένειες “υψηλού κινδύνου” (πάντα, όπως τονίζει η έρευνα, μέσα από διαδικασίες αυστηρής προστασίας των προσωπικών δεδομένων). Οι οικογένειες αυτές θα παραπέμπονται στις δομές πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας (ΤΟΜΥ, Δημοτικά Ιατρεία, Κέντρα Υγείας) για ιατρικό έλεγχο και πρόσβαση σε συμβουλευτικές υπηρεσίες από ειδικούς, παρεμβάσεις, προγράμματα, και εργαλεία ενημέρωσης. Το προτεινόμενο σχέδιο δράσης έχει εξ αρχής στον σχεδιασμό του διαδικασίες αξιολόγησης και μέτρησης της αποτελεσματικότητάς του.
Η συσχέτιση μεταξύ της ύπαρξης παραγόντων κινδύνου ή προϋπάρχουσας καρδιαγγεακής νόσου με αυξημένο κίνδυνο επιπλοκών και θνητότητας σε ασθενείς με λοίμωξη Covid-19 είναι δυστυχώς διαπιστωμένη ήδη από τους πρώτους μήνες της πανδημίας, αναφέρουν οι ιατροί της Θεραπευτικής Κλινικής της Ιατρικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών Αλέξανδρος Μπριασούλης (επ. καθηγητής Καρδιολογίας) και Θάνος Δημόπουλος (πρύτανης ΕΚΠΑ).
Εξάλλου, προσθέτουν, οι περισσότερες ιογενείς λοιμώξεις του κατώτερου αναπνευστικού δημιουργούν σοβαρότερες επιπλοκές σε ασθενείς με καρδιαγγειακά νοσήματα και επιδεινώνουν την υποκείμενη νοσολογική οντότητα. Ειδικότερα στην περίπτωση της λοίμωξης Covid-19 έχει παρατηρηθεί ένα ευρύ φάσμα καρδιακών επιπλοκών που εκτείνεται από την ασυμπτωματική αύξηση ειδικών μυοκαρδιακών ενζύμων όπως η τροπονίνη έως το οξύ έμφραγμα του μυοκαρδίου και την επιδείνωση ή ανάπτυξη νέας καρδιακής ανεπάρκειας, την εμφάνιση αρρυθμιών όπως η κολπική μαρμαρυγή καθώς και την ανάπτυξη θρομβωτικών επιπλοκών όπως η πνευμονική εμβολή.
Οι πιθανοί άμεσοι και έμμεσοι μηχανισμοί μυοκαρδιακής βλάβης σε ασθενείς με Covid-19 περιλαμβάνουν βλάβες λόγω των χαμηλών επιπέδων οξυγόνου και της γενικευμένης φλεγμονής, θρομβώσεις μικρών αγγείων και αποσταθεροποίηση/ρήξη αθηρωματικών πλακών με απότοκο το οξύ έμφραγμα του μυοκαρδίου, μυοκαρδιοπάθεια προκαλούμενη από ακραία στρεσογόνα ερεθίσματα και λιγότερο συχνά φλεγμονή του μυοκαρδίου (μυοκαρδίτιδα). Τα διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα επιβεβαίωναν την αυξημένη επίπτωση καρδιαγγειακών επιπλοκών κατά τη διάρκεια της νόσησης, της νοσηλείας και πρώιμα εντός του πρώτου μήνα από την έναρξη της λοίμωξης Covid-19, ενώ δεδομένα για τις μακροπρόθεσμες επιπλοκές στο καρδιαγγειακό σύστημα δεν ήταν διαθέσιμα από μεγάλης κλίμακας έρευνες.
Πρόσφατα, μία μελέτη δημοσιευμένη στο έγκριτο περιοδικό “Nature Medicine” ανέδειξε σημαντικές πτυχές της αρνητικής επίπτωσης της λοίμωξης Covid-19 στον καρδιαγγειακό κίνδυνο έως και ένα έτος μετά τη νόσηση. Οι δύο γιατροί του ΕΚΠΑ συνοψίζουν τα δεδομένα αυτά που επιβεβαιώνουν τη σημαντική επιδημιολογική επίδραση της λοίμωξης Covid-19 όχι μόνο ως προς τις αναπνευστικές επιπλοκές αλλά και σε άλλα συστήματα του οργανισμού.
Η μελέτη ανέλυσε δεδομένα από μια μεγάλη βάση με ασθενείς που παρακολουθούνται στο σύστημα των στρατιωτικών νοσοκομείων των ΗΠΑ. Στην πλειοψηφία τους οι ασθενείς ήταν άνδρες (90%), με μέση ηλικία άνω των 60 ετών, υπέρβαροι ή παχύσαρκοι, ενώ στο ένα τέταρτο αυτών συνυπήρχε υπέρταση ή/και σακχαρώδης διαβήτης. Η ομάδα των ασθενών μετά από λοίμωξη Covid-19 συμπεριέλαβε 153.760 ασθενείς ενώ ως συγκριτικές ομάδες ελέγχου χρησιμοποιήθηκαν άνω των 5 εκατομμυρίων ασθενείς πριν και κατά τη διάρκεια της πανδημίας χωρίς πρόσφατη νόσηση με Covid-19. Η ανάλυση λαμβάνοντας υπόψη τις διαφορές στις συννοσηρότητες μεταξύ των ομάδων ασθενών με και χωρίς Covid-19 έδειξε σημαντικά αυξημένο κίνδυνο εμφράγματος μυοκαρδίου, κολπικής μαρμαρυγής και άλλων αρρυθμιών, καρδιακής ανεπάρκειας, υπερδιπλασιασμό των πνευμονικών εμβολών, καθώς και υψηλότερη συχνότητα μυοκαρδίτιδας και περικαρδίτιδας εντός του πρώτου χρόνου μετά από τη λοίμωξη. Συνολικά ο κίνδυνος όλων των καρδιαγγειακών νοσημάτων ήταν αυξημένος κατά 40% μεταξύ αυτών που δεν νοσηλεύτηκαν αλλά νόσησαν με Covid-19, ενώ ήταν πολλαπλάσιος σε αυτούς που νοσηλεύτηκαν σε θάλαμο ή ακόμη περισσότερο σε μονάδα εντατικής θεραπείας.
Ο κίνδυνος καρδιαγγειακών επιπλοκών ήταν αυξημένος ανεξαρτήτως ηλικίας και παραγόντων κινδύνου ενώ παρατηρήθηκε αύξηση ακόμη και σε αυτούς που δεν είχαν παράγοντες κινδύνου. Η στατιστική ανάλυση μάλιστα έδειξε ότι η παρατηρούμενη αύξηση οφείλεται στην ίδια τη λοίμωξη Covid-19 και όχι σε άλλους παράγοντες κινδύνου. Αυτά τα δεδομένα αναδεικνύουν τη λοίμωξη από Covid-19 ως μια σημαντική απειλή για τη δημόσια υγεία με βραχυπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες επιπλοκές, αναφέρουν οι δύο καθηγητές. Μάλιστα λαμβάνοντας υπόψη τον αριθμό των νοσήσαντων στον δυτικό κόσμο, οι επιπλοκές μετά τη λοίμωξη Covid-19 θα μπορούσαν να προκαλέσουν μια νέα επιδημία εισαγωγών από άλλα καρδιαγγειακά και μη νοσήματα εντός του πρώτου χρόνου μετά τη λοίμωξη, σημειώνουν.
Με βάση τα ανωτέρω ευρήματα, καταδεικνύεται η επιτακτική ανάγκη πρόληψης της νόσου ειδικά σε ασθενείς με καρδιαγγειακούς παράγοντες κινδύνου, η οποία έχει ως κύριους άξονες τη λήψη ατομικών μέτρων προστασίας και τον εμβολιασμό. Τέλος, αναδεικνύεται η αξία των ηλεκτρονικών βάσεων δεδομένων ασθενών και η συλλογή δεδομένων σε εθνική και παγκόσμια κλίμακα, καθώς με τη χρήση σύγχρονων αναλυτικών τεχνικών και μοντέλων μηχανικής μάθησης μπορούμε να οδηγηθούμε σε συμπεράσματα που θα βελτιώσουν την υγεία των ασθενών αλλά και την απόδοση των συστημάτων υγείας.
Ένα νέο κύμα μολύνσεων από την παραλλαγή Όμικρον του κορονοϊού κατευθύνεται προς την ανατολική Ευρώπη, ανακοίνωσε σήμερα ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ), καλώντας τις αρχές να βελτιώσουν τις εκστρατείες εμβολιασμού και άλλα μέτρα.
Κατά τις δύο τελευταίες εβδομάδες έχει υπερδιπλασιαστεί ο αριθμός των κρουσμάτων στην Αρμενία, το Αζερμπαϊτζάν, τη Λευκορωσία, τη Γεωργία, τη Ρωσία και την Ουκρανία, σύμφωνα με τον Χανς Κλούγκε, περιφερειακό διευθυντή Ευρώπης του ΠΟΥ. Οι δηλώσεις του Κλούγκε γίνονται σε μια περίοδο κατά την οποία πολλές ευρωπαϊκές χώρες, ανάμεσά τους η Δημοκρατία της Τσεχίας και η Πολωνία, έχουν αφήσει να εννοηθεί ότι θα χαλαρώσουν τον επόμενο μήνα τους περιορισμούς για την πανδημία αν ο ημερήσιος αριθμός κρουσμάτων συνεχίσει να μειώνεται.
Ο ΠΟΥ ωστόσο τόνισε τη συνεχιζόμενη αναγκαιότητα για την ύπαρξη μέτρων όπως η διενέργεια rapid tests και η χρήση μάσκας, λέγοντας ότι πάνω από 165 εκατομμύρια κρούσματα κορονοϊού έχουν μέχρι στιγμής καταγραφεί στην περιοχή της Ευρώπης που καλύπτει ο ΠΟΥ, με 25.000 θανάτους να έχουν αναφερθεί την περασμένη εβδομάδα.
“Αντιμέτωποι με το κύμα της Ομικρον και με τη Δέλτα να εξακολουθεί να κυκλοφορεί ευρέως στα ανατολικά, αυτή η ανησυχητική κατάσταση δεν αποτελεί την κατάλληλη στιγμή για την άρση μέτρων που γνωρίζουμε ότι λειτουργούν για τη μείωση της εξάπλωσης της Covid-19”, σημείωσε ο Κλούγκε, καλώντας τις κυβερνήσεις να διερευνήσουν τους λόγους για τα κατά τόπους χαμηλά ποσοστά εμβολιασμού.
Λιγότεροι από το 40% των πολιτών άνω των 60 ετών στη Βοσνία Ερζεγοβίνη, τη Βουλγαρία, το Κιργιστάν, την Ουκρανία και το Ουζμπεκιστάν έχουν ολοκληρώσει τον εμβολιασμό τους κατά του κορονοϊού, ανέφερε ο Κλούγκε.
«Αν όλοι είναι να κολλήσουμε κάποια στιγμή κορωνοϊό, γιατί να προσέχουμε; Περισσότερο απ’ ό,τι στο παρελθόν και ακόμη και τώρα που είμαστε τριπλοεμβολιασμένοι;».
Στο ερώτημα αυτό, που ακούγεται πλέον συχνά, απαντά μέσω του iefimerida.gr ο Γιάννης Πρασσάς, διδάκτωρ Μοριακής Βιολογίας του πανεπιστημίου του Τορόντο και μόνιμος ερευνητής στο πανεπιστήμιο Mount Sinai Hospital.
Όπως εξηγεί, είναι γεγονός ότι η ένταση της προσοχής δεν είναι πια η ίδια, καθώς με τον πλήρη εμβολιασμό το ρίσκο από τον κορωνοϊό είναι πολύ μικρότερο. Οι επιστήμονες διαθέτουν καλύτερα εργαλεία και γνωρίζουν πώς να δράσουν. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η νόσηση από Covid-19 είναι χωρίς επιπτώσεις.
Στο πλαίσιο αυτό, ο κ. Πρασσάς απαριθμεί πέντε λόγους για τους οποίους απαιτείται αυξημένη εγρήγορση:
1.Γιατί η χειρότερη στιγμή να κολλήσεις και να μεταδόσεις τον ιό είναι εν μέσω κάποιου εποχιακού κύματος, τότε που μεγιστοποιείται η πίεση στα ΕΣΥ. Η πανδημία είναι ένα συλλογικό game και οι χειμώνες είναι πάντα οι πιο δύσκολοι επιδημιολογικά μήνες. Εννοείται ότι, ακόμη και αν προσέχεις, είναι τόσο μεταδοτικός ο ιός που πιθανότατα δεν θα τον αποφύγεις. Μιλάμε για έναν ιό που μπορεί να μολύνει το 30%-40% του πληθυσμού σε ένα κύμα. Αλλά ας κάνουμε αυτό που μπορούμε.
Γιατί είναι ένας καινούργιος ιός και μας λείπει σημαντική γνώση σχετικά με πιθανές μακροχρόνιες επιπλοκές, γνώση που αναμένεται να αυξηθεί σημαντικά τους επόμενους μήνες.
Γιατί δεν ξέρουμε ακόμη την επίπτωση συχνών επαναληπτικών μολύνσεων με τον ιό αυτό.
Γιατί θα έρθουν σύντομα θεραπευτικά μέσα που θα αλλάξουν τους όρους του «παιχνιδιού» για συμπολίτες μας με ευπάθεια ή ανοσοκαταστολή. Όλοι μας έχουμε στον κύκλο μας κάποιον που περιμένει τα νέα φάρμακα πώς και πώς.
Γιατί ίσως έρθουν νέα εμβόλια, π.χ. παν-κορωνοϊού ή εισπνεόμενα, που θα μειώσουν σημαντικά την πιθανότητα έκθεσης στον ιό.
Και μέχρι πότε θα πρέπει να συνεχίσουμε να προσέχουμε; Ο Γιάννης Πρασσάς απαντά: «Μέχρι να κριθεί ότι το κόστος των όποιων μέτρων δεν ξεπερνάει το προσωπικό και συλλογικό κέρδος. Και αυτό είναι αρκετά υποκειμενικό γιατί άλλες ανάγκες, υποχρεώσεις και αντοχές έχει ο καθένας μας. Όποτε ας αφήσουμε στην άκρη τα επικριτικά μας καπέλα και ας κάνουμε υπομονή όσο αντέχει ο καθένας. Να περάσει σίγουρα και αυτή η δύσκολη φάση και μετά θα έρθουν ανάσες για όλους. Ανάσες που θα χρειαστούμε γιατί η συμβίωσή μας με τον ιό θα είναι μόνιμη και κατά περιόδους ταραχώδης. Στη μακρά αυτή πορεία η συνοχή μας θα είναι κλειδί, καθώς θα μαθαίνουμε να αμυνόμαστε εξυπνότερα».
