Κορωνοϊός: Πού και πώς μετακινούμαστε από τη Δευτέρα

Η μάσκα είναι υποχρεωτική για εργαζόμενους και πολίτες σε μία σειρά από χώρους και δραστηριότητες, ενώ επιβάλλονται και περιορισμοί στην παρουσία κοινού με βάση το εμβαδόν

Μία νέα πραγματικότητα ξεκινά από τη Δευτέρα. Έπειτα από 40 μέρες lockdown, οι πολίτες μπορούν να κυκλοφορούν εκ νέου, ενώ ανοίγουν και αρκετά καταστήματα.

Σύμφωνα με τις αναφορές των υφυπουργών Πολιτικής Προστασίας Νίκο Χαρδαλιά και Ανάπτυξης Νίκο Παπαθανάση, από τη Δευτέρα 4 Μαΐου ισχύουν συνοπτικά τα εξής:

Η μάσκα είναι  υποχρεωτική για τους πολίτες στα μέσα μαζικής μεταφοράς και στα ταξί, στα ασανσέρ, στα νοσοκομεία, στα ιατρεία και στα διαγνωστικά κέντρα.

Η μάσκα είναι  υποχρεωτική για τους εργαζόμενους στα μέσα μαζικής μεταφοράς και στα ταξί, για τους εργαζόμενους σε σούπερ μάρκετ και καταστήματα τροφίμων που διαχειρίζονται μη τυποποιημένα τρόφιμα, για τους εργαζόμενους σε νοσοκομεία, ιατρεία, διαγνωστικά κέντρα, για τους εργαζόμενους σε κομμωτήρια και κέντρα αισθητικής.

Στους υπόλοιπους κλειστούς χώρους, γραφεία, επισκέπτες κομμωτηρίων και λοιπά, δίνεται ισχυρή σύσταση για χρήση μάσκας ή καλύμματος προσώπου, εφόσον είναι  εφικτό.

Μάσκα

Η μάσκα ή το κάλυμμα προσώπου είναι υποχρεωτική:

Για τους πολίτες στα μέσα μαζικής μεταφοράς και στα ταξί, στα ασανσέρ, στα ιατρεία, στα διαγωνιστικά κέντρα και στα νοσοκομεία.

Για τους εργαζομένους, στα μέσα μαζικής μεταφοράς και στα ταξί, σε σούπερ μάρκετ και καταστήματα τροφίμων στα sections που διαχειρίζονται μη τυποποιημένα τρόφιμα, σε ιατρεία, νοσοκομεία και διαγωνιστικά κέντρα, καθώς και σε κομμωτήρια και κέντρα αισθητικής.

Μετακίνηση

Επιτρέπεται η κίνηση σε όλη τη χώρα, εντός περιφερειακής ενότητας. Για τις περιπτώσεις που αφορούν στην Αθήνα και στη Θεσσαλονίκη ισχύει η δυνατότητα μετακίνησης εντός μητροπολιτικού ιστού.

Τι σημαίνει αυτό; Ότι υπάρχει ελεύθερη μετακίνηση μεταξύ των Περιφερειακών Ενοτήτων οι οποίες απαρτίζουν το μητροπολιτικό ιστό. Ένας συμπολίτης μας μπορεί να φύγει από την Ελευσίνα και να πάει στη Νέα Μάκρη.

Τι δεν μπορούν να κάνουν στην Αττική; Δεν μπορούν να ταξιδέψουν στην Τροιζήνα. Γιατί; Διότι πρέπει να περάσουν μέσα από άλλους νομούς. Δεν μπορούν να ταξιδέψουν στα νησιά, διότι τα νησιά διέπονται από ειδικό καθεστώς.

Καταστήματα

Από τη Δευτέρα επαναλειτουργούν τα φυσικά καταστήματα στις εξής κατηγορίες:

Λιανικό εμπόριο βιβλίων, λιανικό εμπόριο εφημερίδων και γραφικής ύλης, λιανικό εμπόριο ηλεκτρονικών υπολογιστών, περιφερειακών μονάδων υπολογιστών και λογισμικού, λιανικό εμπόριο τηλεπικοινωνιακού εξοπλισμού, λιανικό εμπόριο αθλητικού εξοπλισμού, λιανικό εμπόριο ανθών, υπηρεσίες τεχνικού ελέγχου οχημάτων (ΚΤΕΟ), δραστηριότητες κομμωτηρίων, κουρείων και κέντρων αισθητικής, υπηρεσίες γυαλίσματος υποδημάτων, καθώς επίσης και η λειτουργία των καταστημάτων οπτικών και πώλησης ακουστικών βαρηκοΐας.

Οι δραστηριότητες που η λειτουργία τους επιτρέπεται από Δευτέρα 4 Μαΐου, οφείλουν να τηρούν το ωράριο λειτουργίας στα εμπορικά καταστήματα, με ώρα έναρξης στις 10:00 π.μ. Το μέτρο του ωραρίου, αφορά τις επιχειρήσεις που επαναλειτουργούν στην Περιφέρεια Αττικής, πλην τις νήσους και στο πολεοδομικό συγκρότημα Θεσσαλονίκης, στους Δήμους δηλαδή που το απαρτίζουν.

Το ωράριο που ισχύει στις επιχειρήσεις τροφίμων. Για παράδειγμα, για σούπερ μάρκετ, παντοπωλεία παραμένει έως τις 9 Μαΐου, από Δευτέρα έως Παρασκευή, 7 το πρωί ως 9 το βράδυ και τα Σάββατα από 7 το πρωί ως 8 το βράδυ. Παραμένουν σε ισχύ αποφάσεις των αντιπεριφερειαρχών, όπως αυτές έχουν εκδοθεί για τις τουριστικές περιοχές, ως προς την λειτουργία των καταστημάτων τις Κυριακές.

Το ωράριο σε κομμωτήρια, κουρεία και κέντρα αισθητικής, δύναται να είναι διευρυμένο από τις 7 το πρωί έως τις 10 το βράδυ και το Σάββατο από τις 7 το πρωί ως τις 9 το βράδυ.

Απόσταση

Η απόσταση μεταξύ των θέσεων εργασίας είναι κατ’ ελάχιστον 2 μέτρα και είναι υποχρεωτική η μάσκα για τους εργαζόμενους, ενώ παραμένει ισχυρή σύσταση χρήσης για τους πελάτες.

Σε περίπτωση που οι συγκεκριμένες επιχειρήσεις διαθέτουν και τον κωδικό αριθμό δραστηριότητας για άλλες υπηρεσίες, όπως μασάζ, pilates και personal training, απαγορεύεται ρητά η παροχή αυτών των υπηρεσιών.

Παραμένει ο κανόνας του ενός πελάτη ανά 15 τετραγωνικά μέτρα σε όλες τις επιχειρήσεις τροφίμων.

Στους ανελκυστήρες επιτρέπεται μόνο 40% από τα επιτρεπόμενα άτομα και υποχρεωτική χρήση μάσκας.

Για τα γραφεία, ισχύει ο κανόνας του ενός ατόμου ανά 10 τετραγωνικά μέτρα και απόσταση 1,5 μέτρων.

Οι επιχειρήσεις οφείλουν να αναρτήσουν σε εμφανές σημείο στην είσοδο των καταστημάτων, των επιτρεπόμενων εντός του χώρου αριθμό ατόμων. Ο αριθμός των ατόμων υπολογίζεται σύμφωνα με το εμβαδόν της επιφάνειας του κυρίως χώρου του καταστήματος.

Άτομα

Ο κανόνας υπολογισμού των επιτρεπόμενων ατόμων εντός των εμπορικών καταστημάτων και των επιχειρήσεων παροχής υπηρεσιών που επαναλειτουργούν είναι ο εξής:

  • Σε καταστήματα έως 20 τετραγωνικά μέτρα επιτρέπονται 4 άτομα συνολικά, δηλαδή εργαζόμενοι και πελάτες.
  • Σε καταστήματα από 20 έως τετραγωνικά 100 μέτρα, επιτρέπονται 4 άτομα, συν 1 άτομο ανά 10 τετραγωνικά μέτρα για την επιφάνεια από 20 έως 100 τετραγωνικά μέτρα.
  • Άνω των 100 τετραγωνικών μέτρων, επιτρέπονται 12 άτομα, συν 1 άτομο ανά 15 τετραγωνικά μέτρα για την επιφάνεια άνω των 100 μέτρων.

Παραδείγματα:

Κατάστημα 18 τετραγωνικών μέτρων: είναι μικρότερο των 20 τετραγωνικών μέτρων, επομένως επιτρέπονται 4 άτομα συνολικά εργαζόμενοι και πελάτες.

Κατάστημα 80 τετραγωνικών μέτρων: επιτρέπονται έως τα 20 τετραγωνικά 4 άτομα και στη συνέχεια από τα 20 έως τα 80 τετραγωνικά ένα άτομο ανά 10 τετραγωνικά μέτρα. Επομένως, στο κατάστημα των 80 τετραγωνικών μέτρων, επιτρέπονται συνολικά 10 άτομα.

Κατάστημα 130 τετραγωνικών μέτρων: επιτρέπονται ως τα 100 τετραγωνικά 12 άτομα και από τα 100 έως τα 130 τετραγωνικά 1 άτομο ανά 15 τετραγωνικά μέτρα. Επομένως, επιτρέπονται συνολικά 14 άτομα, εργαζόμενοι και πελάτες.

iatronet

Άυλη συνταγογράφηση: Πώς θα πραγματοποιείται – Τι θα ισχύει

Επιλέξτε την άυλη συνταγογράφηση για να λαμβάνετε από τον γιατρό τα στοιχεία των συνταγών σας με μήνυμα (sms) ή ηλεκτρονικό ταχυδρομείο (e-mail) στο κινήτο σας και όχι με εκτυπώσεις.

Για να εκτελέσετε την ηλεκτρονική συνταγή, πηγαίνετε στο φαρμακείο με το κινητό σας:

  • Ο φαρμακοποιός εκτελεί τη συνταγή με τον αριθμό (barcode συνταγής) που έχετε λάβει στο κινητό σας.
  • Αν έχετε χάσει το sms ή το e-mail με τον αριθμό, ο φαρμακοποιός βρίσκει τη συνταγή σας με τον ΑΜΚΑ σας. Για να την εκτελέσει, θα πρέπει να του γνωστοποιήσετε τον κωδικό επιβεβαίωσης της παρουσίας σας που θα λάβετε στο κινητό σας.
  • Όταν εκτελεστεί η συνταγή, θα λάβετε ενημερωτικό sms ή e-mail στο κινητό σας.

Για να ενεργοποιήσετε την άυλη συνταγογράφηση, θα χρειαστείτε:

  • τους προσωπικούς σας κωδικούς πρόσβασης στο Taxisnet
  • τον ΑΜΚΑ τον δικό σας ή/και των ασφαλιστικά εξαρτώμενων μελών σας
  • τον αριθμό του κινητού σας τηλεφώνου ή/και τη διεύθυνση του ηλεκτρονικού σας ταχυδρομείου (e-mail)

Για περισσότερα επισκεφθείτε την παρακάτω διεύθυνση: https://www.gov.gr/ipiresies/ugeia-kai-pronoia/phakelos-ugeias/aule-suntagographese

gov.gr

Θωρακιστείτε απέναντι στις ιώσεις

Αυτή την εποχή επιτίθενται μια ποικιλία ιών που συνηθέστερα προκαλούν μπούκωμα, καταρροή, πόνο στον λαιμό, χαμηλό πυρετό. Ενδέχεται να υπάρχουν συμπτώματα από την κοιλιά, όπως πόνος, διάρροια. Συνήθως η ίωση κάνει έναν κύκλο τριών με πέντε ημερών, αν και σε ορισμένες περιπτώσεις διαρκεί πάνω από εννέα ημέρες. Σοβαρές επιπλοκές, όπως πνευμονία, βρογχίτιδα, σήψη, καρδιοπνευμονικές εκδηλώσεις, συμβαίνουν σπανιότερα και συνοδεύονται από παράταση της λοιμώδους συνδρομής ή βαρύτερα συμπτώματα (υψηλός πυρετός, δύσπνοια, πυώδη φλέματα).

Τα αντιβιοτικά δεν δρουν στις ιώσεις. Μόνο σε επιλεγμένες περιπτώσεις με επιπλοκές έχει θέση το αντιβιοτικό. Η άσκοπη ή ακατάλληλη χρήση του αντιβιοτικού δημιουργεί ανθεκτικά στελέχη και οδηγεί σε σοβαρές επιπλοκές.


Εχουν περιγραφεί πάνω από διακόσιοι αντιγονικά διαφορετικά ιοί, υπεύθυνοι για κοινές ιώσεις και καθημερινώς καινούργιοι ιοί ανακαλύπτονται. Οι ρινοϊοί, ο ιός της παραϊνφλουέντσας, οι αδενοϊοί, είναι μερικοί μόνο από αυτούς. Αν και υπάρχουν περιστασιακά ορισμένα περιστατικά γρίπης ήδη από νωρίτερα, η γρίπη απασχολεί την κοινότητα κυρίως από τέλη Νοεμβρίου και κατά τους χειμερινούς μήνες.

Ποια μέτρα προφύλαξης πρέπει να παίρνει το άτομο;

Η σωστή πρόληψη περιλαμβάνει:

  • Την εξατομικευμένη εφαρμογή ενισχυτικών εμβολίων τόνωσης του ανοσοποιητικού συστήματος κατά τη διάρκεια της παθολογικής ιατρικής εξέτασης, μετά την αξιολόγηση του ανοσολογικού στάτους του οργανισμού. Το εμβόλιο του πνευμονιόκοκκου επί παραδείγματι, που πρέπει να γίνεται σε ορισμένες ομάδες υψηλού κινδύνου, προσφέρει προστασία έναντι της πνευμονιοκοκκικής πνευμονίας, που είναι μια σοβαρή επιπλοκή των ιώσεων.
  • Τον άμεσο εντοπισμό και την άριστη θεραπεία ορισμένων παθολογικών καταστάσεων και νοσημάτων που αλλοιώνουν τη σωστή άμυνα κατά τη διάρκεια της παθολογικής ιατρικής εξέτασης. Τέτοια νοσήματα και παθολογικές καταστάσεις είναι η αύξηση του σακχάρου, η νεφρική ανεπάρκεια, η ηπατική ανεπάρκεια.
  • Την εφαρμογή σωστών συνηθειών καθημερινότητας που τονώνουν το αμυντικό σύστημα και που στα υγιή άτομα περιλαμβάνουν σωστή διατροφή με τρόφιμα από όλες τις ομάδες τροφίμων, αποφυγή γλυκών, αποφυγή κατάχρησης λιπαρών, άσκηση, αποφυγή παθητικού και ενεργητικού καπνίσματος, διατήρηση φυσιολογικού βάρους, επαρκή ύπνο, αποφυγή ψυχολογικών επιβαρύνσεων.
  • Στην περίπτωση πασχόντων από χρόνια νοσήματα απαιτείται εφαρμογή ειδικών ενδεικνυόμενων διατροφικών προγραμμάτων και προγραμμάτων καθημερινότητας ανάλογα με το είδος της χρόνιας πάθησης. 

Πόσο σημαντική είναι η τήρηση των κανόνων ατομικής υγιεινής;

Είναι πολύ σημαντική και πρέπει να τηρούμε τα εξής:

  • Να αποφεύγουμε τη στενή επαφή με άτομα που έχουν συμπτώματα λοίμωξης αναπνευστικού. Να αποφεύγουμε χώρους με συνωστισμό.
  • Να ανοίγουμε συχνά τα παράθυρα και να φροντίζουμε για τη συχνή ανανέωση του αέρα στους χώρους όπου βρισκόμαστε. Στην περίπτωση των κλιματιστικών πρέπει να υπάρχει σωστή συντήρηση.
  • Αποφεύγουμε να αγγίζουμε τα μάτια, τη μύτη και το στόμα, που αποτελούν τις κύριες πρώτες θέσεις πιθανού εποικισμού λοιμογόνων παραγόντων.
  • Πλένουμε συχνά τα χέρια μας. Κατά το πλύσιμο των χεριών πρέπει να πλένονται καλά οι περιοχές ανάμεσα στα δάχτυλα, οι περιοχές κάτω από τα νύχια, οι καρποί, η ραχιαία και η παλαμιαία επιφάνεια των δακτύλων, τουλάχιστον επί είκοσι δευτερόλεπτα. Πρέπει να χρησιμοποιούνται καθαρές πετσέτες, καθαρά χαρτομάντιλα μιας χρήσης ή στεγνός αέρας για το στέγνωμα.
  • Εναλλακτικά μπορούμε να χρησιμοποιούμε αντισηπτικά μαντιλάκια εμποτισμένα σε οινόπνευμα.
  • Σε περίπτωση λοίμωξης του αναπνευστικού πρέπει να καλύπτουμε τη μύτη και το στόμα κατά τη διάρκεια του βήχα ή του πταρμού με καθαρά χαρτομάντιλα μίας χρήσεως, τα οποία πρέπει να πετάμε αμέσως μετά και να πλένουμε τα χέρια μας. Μένουμε στο σπίτι μέχρι να εξεταστούμε και να λάβουμε συμπληρωματικές οδηγίες.
  • Πρέπει να αποφεύγουμε την άσκοπη χρήση φαρμάκων, ιδιαιτέρως αντιβιοτικών.

Τα αντιβιοτικά και το εμβόλιο της γρίπης βοηθούν σε περιπτώσεις ιώσεων;

Τα αντιβιοτικά δεν δρουν στις ιώσεις. Μόνο σε επιλεγμένες περιπτώσεις με επιπλοκές έχει θέση το αντιβιοτικό. Η άσκοπη ή ακατάλληλη χρήση του αντιβιοτικού δημιουργεί ανθεκτικά στελέχη και οδηγεί σε σοβαρές επιπλοκές.

Το εμβόλιο της γρίπης πρέπει να γίνεται κατά το φθινόπωρο σε ομάδες υψηλού κινδύνου και σε άτομα που ευρίσκονται σε στενή επαφή με ομάδες υψηλού κινδύνου. Παρέχει προστασία μόνο για τη γρίπη και όχι για το σύνολο των ιώσεων.

Αναστασία Μοσχοβάκη, Ιατρός Ειδική Παθολόγος

10 μύθοι για τα ιαματικά λουτρά

Οι ιαματικές πηγές είναι φυσικές πηγές γνωστές από την αρχαιότητα για τη δυνατότητα να συντελούν στην ίαση μιας ποικιλίας νοσημάτων. Στο παρόν άρθρο εξετάζονται διεξοδικά διαδεδομένες στο κοινό αντιλήψεις.

1. Οι ιαματικές πηγές διαφέρουν από τις κοινές πηγές λόγω της αυξημένης θερμοκρασίας;

Σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες τα ιαματικά λουτρά αντιμετωπίζονται ως σημαντικό συστατιστικό στοιχείο μιας πλούσιας ταξιδιωτικής εμπειρίας. Στην Ελλάδα, δυστυχώς λανθασμένα, η ιαματική λουτροθεραπεία θεωρείται από πολλούς ως δραστηριότητα για γέρους και αρρώστους.

Οι ιαματικές πηγές δεν είναι πηγές συνήθους σύστασης οι οποίες απλώς παρουσιάζουν αυξημένη θερμοκρασία. Καθώς το νερό της πηγής διέρχεται από βαθύτερα στρώματα της γης με υψηλή θερμοκρασία, υποδέχεται μια ποικιλία ιχνοστοιχείων και μετάλλων, τα οποία λόγω της υψηλής θερμοκρασίας διαλύονται σε αυτό σε υψηλά ποσοστά. Ετσι η περιεκτικότητα του ιαματικού νερού σε μια ποικιλία ζωτικών στοιχείων είναι υψηλότερη συγκριτικά με άλλες φυσικές πηγές. Οταν οι θερμές πηγές κατά τη δίοδό τους από βαθύτερα στρώματα υποδέχονται υπερβολικές συγκεντρώσεις ορισμένων ραδιενεργών στοιχείων, δεν έχουν θέση στη θεραπεία.

2. Οι ιαματικές πηγές προσφέρουν θεραπεία σε όλα τα νοσήματα;

Παρά την ευρεία χρήση τους κατά την αρχαιότητα, υπάρχει έλλειψη μεγάλων αξιόπιστων επιστημονικών μελετών. Σύμφωνα με αποτελέσματα μελετών που έχουμε στη διάθεσή μας, η ιαματική λουτροθεραπεία συντελεί στη θεραπεία των ρευματολογικών νοσημάτων, των νευρώσεων, των μεταβολικών διαταραχών (π.χ. μεταβολικό σύνδρομο, αύξηση σακχάρου, χοληστερόλη). Ενώ υπάρχουν αναφορές για τα οφέλη της λουτροθεραπείας σε δερματικές παθήσεις, αναπνευστικά προβλήματα, γυναικολογικά προβλήματα, η θετική επίδραση της λουτροθεραπείας στα νοσήματα αυτά είναι λιγότερο σαφής, λόγω του κενού που υπάρχει σε καλά σχεδιασμένες ιατρικές έρευνες.

3. Η ιαματική λουτροθεραπεία είναι για όλους και δεν απαιτούνται ιδιαίτερες προφυλάξεις;

Η ιαματική λουτροθεραπεία μπορεί να βλάψει τα άτομα όταν:

  • Παρουσιάζουν πυρετό
  • Υπάρχει ενεργός φλεγμονή με πρήξιμο
  • Υπάρχει πρόσφατο εγκεφαλικό επεισόδιο
  • Υπάρχει μη ρυθμιζόμενη υπέρταση ή υπόταση
  • Υπάρχει σοβαρό καρδιακό πρόβλημα
  • Εχουν ορισμένου τύπου φλεβικά προβλήματα
  • Υπάρχει σοβαρή αναιμία ή ζάλη
  • Υπάρχει μη ρυθμιζόμενη πάθηση θυρεοειδούς
  • Πραγματοποιούν λουτροθεραπεία κατά τη διάρκεια της έμμηνου ρύσης
  • Υπάρχει προχωρημένη εγκυμοσύνη
  • Είναι μωρά ή μικρά παιδιά
  • Υπάρχει νόσημα που καθιστά απαγορευτική την άσκηση ή την έκθεση σε θερμό περιβάλλον (π.χ. προχωρημένος καρκίνος)
  • Υπάρχουν εγκαύματα ή θερμικές βλάβες.

Πριν από την ένταξη στο πρόγραμμα λουτροθεραπείας πρέπει να προηγηθεί σωστή παθολογική εξέταση. Η συνεχής κολύμβηση ή εμβάπτιση στο νερό δεν πρέπει να υπερβαίνει το μισάωρο. Η επάνοδος του σώματος στη φυσιολογική θερμοκρασία περιβάλλοντος πρέπει να γίνεται σταδιακά (να αποφεύγονται αμέσως μετά τα παγωμένα μπάνια).

4. Η θεραπευτική δράση των ιαματικών λουτρών έχει ως αίτιο τα ωφέλιμα άλατα που περιέχουν;

Η διαφυγή από τη ρουτίνα της καθημερινότητας σε οργανωμένα κέντρα, οι ευεργετικές επιδράσεις της κολύμβησης αυτής καθαυτής και η μυοχαλαρωτική-αγγειοδιασταλτική δράση της αυξημένης θερμοκρασίας είναι παράγοντες που αποτελούν σημαντικές συνιστώσες της θεραπευτικής δράσης των ιαματικών λουτρών. Κατά την εισπνοή υδρατμών των θερμών ιαματικών διαλυμάτων εκπτύσσεται το αναπνευστικό δέντρο και παρέχεται ανακούφιση σε ορισμένες περιπτώσεις πασχόντων από αναπνευστικά νοσήματα.

Σύμφωνα με ορισμένες μελέτες, κατά την ιαματική λουτροθεραπεία μειώνονται τα επίπεδα δεικτών φλεγμονής, της καταλάσης, της υπεροξειδάσης της γλουταθειόνης. Ορισμένοι επιστήμονες συνδέουν τη μείωση ορισμένων δεικτών φλεγμονής σε συστηματικά λουτροθεραπευόμενους με τη συγκέντρωση ορισμένων ωφέλιμων μεταλλικών αλάτων και ουσιών στο ιαματικό νερό.

Η επίθεση ορισμένων ωφέλιμων αλάτων και ιχνοστοιχείων απευθείας στο πάσχον δέρμα έχει συνδεθεί με την ευεργετική δράση της ιαματικής λουτροθεραπείας σε δερματοπάθειες. Παρά ταύτα, η ωφέλιμη δράση των διαλυμένων αλάτων δεν είναι επαρκώς αποδεδειγμένη.

5. Η θεραπευτική δράση των ιαματικών λουτρών είναι ανώτερη από αυτήν των θαλάσσιων λουτρών;

Οι ευεργετική δράση της κολύμβησης είναι το κοινό στοιχείο ανάμεσα στην ιαματοθεραπεία και τη θαλασσοθεραπεία. Το θαλασσινό νερό περιέχει επίσης σημαντικά ιχνοστοιχεία και άλατα σε ωφέλιμες συγκεντρώσεις. Δεν έχουν γίνει μελέτες που να συγκρίνουν την αποτελεσματικότητα των δύο μεθόδων.

Η εφαρμογή συνδυασμένης θαλασσοθεραπείας και ιαματικής λουτροθεραπείας παρέχει τα μέγιστα για τον οργανισμό οφέλη.

6. Η Τα ιαματικά λουτρά είναι μόνο για τα ηλικιωμένα άτομα ή αρρώστους ενώ τα θαλάσσια λουτρά είναι για όλους;

Η ηλικία δεν αποτελεί αντένδειξη για την ιαματική ή τη θαλάσσια λουτροθεραπεία. Επιπρόσθετα οι ευεργετικές επιδράσεις των ιαματικών λουτρών αφορούν και τους υγιείς.

Σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες τα ιαματικά λουτρά αντιμετωπίζονται ως σημαντικό συστατικό στοιχείο μιας πλούσιας ταξιδιωτικής εμπειρίας.

Δυστυχώς στην Ελλάδα λανθασμένα η ιαματική λουτροθεραπεία θεωρείται από πολλά άτομα δραστηριότητα για γέρους και αρρώστους, ενώ τα θαλάσσια λουτρά θεωρούνται δραστηριότητα για νέους και υγιείς.

7. Η ιαματική λουτροθεραπεία μπορεί να υποκαταστήσει την ιατρική αγωγή σε πολλά νοσήματα;

Η ιαματική λουτροθεραπεία δρα συμπληρωματικά και δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ως υποκατάστατο της ενδεικνυόμενης φαρμακευτικής αγωγής.

8. Τα ιαματικά λουτρά μπορούν να πραγματοποιηθούν όλο το χρόνο;

Σε συνθήκες καύσωνα και υψηλών περιβαλλοντικών θερμοκρασιών πρέπει να αποφεύγονται.

9. Η εμβάπτιση στο ιαματικό νερό αρκεί για την εκδήλωση των ευεργετικών αποτελεσμάτων της λουτροθεραπείας;

Κατά τη διάρκεια της κολύμβησης στην ιαματική πηγή, λόγω σύνθετων παραγόντων (π.χ. άνωση, υδροστατική πίεση, έκκριση ορμονών), το σώμα γίνεται πιο ευκίνητο, δημιουργείται αγγειοδιαστολή, υπάρχει τόνωση της κυκλοφορίας, τόνωση του αναπνευστικού συστήματος, απορρόφηση οιδημάτων.

Η συστηματική άσκηση ομαλοποιεί τον μεταβολισμό και αποκαθιστά μια ποικιλία μεταβολικών διαταραχών.

Η κολύμβηση και όχι η απλή εμβάπτιση θα σας βοηθήσει να αντλήσετε τα προσδοκώμενα οφέλη.

10. Η ιαματική λουτροθεραπεία είναι ευεργετική αλλά δεν καλύπτεται από τα ασφαλιστικά Ταμεία;

Παρά το γεγονός ότι η λουτροθεραπεία αντιμετωπίζεται από ορισμένα ασφαλιστικά ταμεία ως εκδήλωση αναψυχής, δημόσια και ιδιωτικά ασφαλιστικά ταμεία καλύπτουν αυξανόμενα σήμερα το σύνολο ή μέρος των εξόδων της ιαματικής λουτροθεραπείας.

Αναστασία Μοσχοβάκη, Ιατρός Ειδική Παθολόγος

Τα φάρμακα στην Αρχαία Ελλάδα

Παρουσίαση – Oμιλία

Στην 3η Αμφικτιονία 11-13/6/2011 στην ΚΩ

Αγαπητοί Σύνεδροι, Κυρίες & Κύριοι

Ας προσπαθήσουμε να παρακολουθήσουμε την εξελικτική πορεία των φαρμάκων στην Ελλάδα ξεκινώντας από τα προϊστορικά χρόνια μέχρι και τις ημέρες μας. Ο Ιπποκράτης (460 – 360 π.Χ.) βέβαια είναι ο θεμελιωτής της Επιστημονικής έκφρασης της Ιατρικής και της Φαρμακευτικής σ’ όλο τον αρχαίο κόσμο, αλλά και με προεκτάσεις στο σημερινό επιστημονικό γίγνεσθαι.

Έζησε την περίοδο που μεσουρανούσε ο Ελληνικός Πολιτισμός. Στις ημέρες του η θεραπευτική απέκτησε δική της υπόσταση ως ανεξάρτητη επιστήμη. Είναι ο άνθρωπος που κυριολεκτικά «έμπασε» την Φιλοσοφία στην Ιατρική και ως εκ τούτου της έδωσε παγκόσμια και διαχρονική αξία και διάρκεια. Απομάκρυνε από την θεραπευτική την μαγεία και την δεισιδαιμονία και την έστρεψε στην άμεση παρατήρηση και το πείραμα.

Ο Ιπποκράτης, Πατέρας της Ιατρικής

Χρησιμοποίησε 253 δρόγες – φάρμακα (κατά τον αείμνηστο καθηγητή Κιαπόκα Μανώλη), αποτελούμενα από φυτά (άνθη – ρίζες – φύλλα κ.λ.π.), ορυκτά, ζωϊκά φάρμακα, ολόκληρα ή τμήματα ζώων – βδέλες, σκώληκες κλπ., χωρίς όμως να τα περιγράψει μορφολογικά. Σ’ αυτό οφείλεται σήμερα και η δυσκολία της αναγνώρισης των φυτών. Παραθέτει ονόματα χωρίς να εξηγεί και να περιγράφει τα φυτά, ώστε να γνωρίζουμε ποια είναι σήμερα.

Έρχεται όμως αργότερα τον 1ο αιώνα μ.Χ. και κάνει την λεπτομερή περιγραφή ο θεωρούμενος μαθητής του Διοσκουρίδης. Είναι ο μέγιστος μελετητής  φαρμακογνώστης – φαρμακολόγος της Αρχαιότητος, ώστε τον συμβουλεύονται και σήμερα όσοι ασχολούνται θεραπευτικά ή ερευνητικά με το φάρμακο, μέσα από τους περίφημους ΚΩΔΙΚΕΣ που είναι έγχρωμα δίγλωσσα (Ελληνικά, Λατινικά και αργότερα Αραβικά) αριστουργήματα με περιγραφές – χρήσεις – δόσεις – παρενέργειες κλπ., που θα ζήλευαν για τη σαφήνεια και την γνώση και οι σύγχρονες φαρμακολογίες. Οι ΚΩΔΙΚΕΣ είναι: 1) της Κωνσταντινουπόλεως 4ος αιών, φυλάσσεται στο μουσείο της Βιέννης, 2) ο Νεαπολιτικός, βρίσκεται στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Νεαπόλεως, 3) ο Λαυρεωτικός, στη Μεγίστη Λαύρα στο Άγιο Όρος. Οι ΚΩΔΙΚΕΣ είναι απαραίτητοι οδηγοί για κάθε ερευνητή απ’ όπου αντλούνται πληροφορίες πολύτιμες για την ανακάλυψη νέων φαρμάκων.

Θεόφραστος 372 – 287 π.Χ. Γεννήθηκε στην Έφεσο της Λέσβου, υπήρξε μαθητής του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη που τον διαδέχτηκε στην περιπατητική σχολή του. Έγραψε εννέα βιβλία περί φυτών, ιστορία, ανάπτυξη – καλλιέργεια, μορφολογία, γεωγραφική προέλευση. Επίσης περιγράφει την ιαματική δύναμη των φαρμάκων. Θεωρείται ο πατέρας της βοτανικής.

Γαληνός (Πέργαμος 129 – 216 μ.Χ.). Σπούδασε στην Αλεξάνδρεια, εισήγαγε τα λεγόμενα Γαλλινικά φάρμακα, Μπούσουλας εφαρμογής ακόμη και σήμερα στα εργαστήρια των φαρμακοβιομηχανιών και στα εργαστήρια των φαρμακείων. Είναι σύνθετα Σκευάσματα φαρμάκων. Ο Γαληνός προτείνει τρόπο συλλογής φυτών. Κατάλληλη μέρα, μήνα, ώρα, τρόπο παρασκευής, διατήρηση, δοσολογία, καθώς και θεραπευτικές χρήσεις.

Διετέλεσε γιατρός του Μάρκου Αυρήλιου. Παίρνει στοιχεία από τον Διοσκουρίδη και την Λαϊκή Ιατρική.

Τέτοιες γνώσεις σε ποιότητα, σύλληψη και ποσότητα δεν είναι δυνατόν να προέρχονται από τυχαίες παρατηρήσεις, αλλά είναι προϊόν βαθύτερης σκέψης που χρησιμοποιεί, προηγούμενες τεκμηριωμένες απόψεις.

Στον πρωτόγονο άνθρωπο των προϊστορικών εποχών (αναφέρει ο  R Schnitr, ιστορία φαρμάκων 1998) εκδηλώνεται κάποιο έμφυτο ένστικτο που κατευθύνεται από συνειδητή συστηματική σκέψη.

Όπως συμβαίνει με τα υγιή ζώα, έτσι και ο πρωτόγονος υγιής άνθρωπος αναζητά φυτική η ζωική τροφή και λαμβάνει αυτή που χρειάζεται το σώμα του, αποφεύγοντας το βλαβερό. Στην περίπτωση αρρώστιας αναζητά ο οργανισμός εκείνο που είναι απαραίτητο για την ανάκτηση της υγείας του.

Λέων πυρέσον τρώγει φλοιούς κιγχονας Robusta (κινίνη). Ο άνθρωπος το παρατηρεί και το εφαρμόζει στον εαυτόν του. Εδώ έχουμε την ανακάλυψη της κινίνης ως αντιπυρετικού που συμβαίνει στην Κίνα.

Ο Διοσκουρίδης εφαρμόζει την έννοια του ισχυρού φαρμάκου, που μπορεί να νικήσει την αρρώστια. Τονίζει ότι:

Ο Κρόκος έχει την δύναμη (πεπτική, ουρητική, μαλακτική).

Ο Αγνός (Λυγαριά) έχει την θερμαντική δύναμη να νικήσει την αρρώστια.

Η τοιχογραφία της Κνωσού που λαθεμένα ονομάζεται Πρίγκηψ με τα Κρίνα, δεν είναι ούτε Πρίγκιψ ούτε Κρίνα, παρά συλλέκτης – της μηκώνου της υπνοφόρου, που σημαίνει ότι οι Κρήτες γνώριζαν την χρήση της Papaver Somniferum από το 1600 π.Χ. Αλλά και στην Θεογονία του Ησιόδου υπάρχει γραπτή αναφορά για την Μήκωνα από τον  8ο π.χ. αιώνα. Οι «Παριζιάνες», τοιχογραφία της Κνωσού μας φανερώνουν υψηλές γνώσεις στην Κοσμετολογία, ενδυματολογία – βαφική. Χρήση χρωμάτων και καλλυντικών που θα ζήλευαν και οι σημερινές γυναίκες και καλλιτέχνες για την κομψότητα και τον μοντερνισμό.

Ο «Πρίγκηψ με τα Κρίνα»  &  Οι «Παριζιάνες»

Κροκοσυλλέκτριες, Τοιχογραφία της Σαντορίνης – Ακρωτήρι ξαφνιάζει, το ότι ενώ πρόκειται για συλλέκτριες κρόκων, δηλ. εργάτριες, η περιποίηση της εμφάνισης – μακιγιάζ, τα κοσμήματα που φορούν φανερώνει μια άλλη λογική ως προς την κοινωνική διάρθρωση της πολιτείας τους που αξίζει να μελετηθεί από κοινωνιολογικής πλευράς και πιθανόν πολλά θα αναθεωρηθούν.

Γνώριζαν λοιπόν τον Κρόκο και τον χρησιμοποιούσαν για θεραπεία παλαιών και πρόσφατων τραυμάτων για έλκη σε υποκαπνισμούς  ως εμμηναγωγό και αντισπασμολυτικό.

Στα Ορφικά έπη 6ος π.Χ. αναφέρεται ο Κέδρος, το ψίλιο (Plantago Psylium), σήμερα ως ισχυρό καθαρτικό, η Αγχούσα (Anchonsa Tinctoria) το λεγόμενο ριζάρι, ως επουλωτική ελκών και αντισηπτική (υπήρχε ως κύριο συστατικό, σε αλοιφή της ΧΡΩΠΕΙ).

Οδυσσέας και Κίρκη

Κίρκη και Οδυσσέας – Ομηρικά Έπη

Η Κίρκη δίνει το ποτό ΚΥΚΕΩΝΑ που περιέχει νερό – βότανα, κριθάρι μολυσμένο με τον παράσιτο μύκητα Ερισίβη (Clavicens purpurea)  από όπου σήμερα εξάγονται τα αλκαλοειδή της Ορυσιβώδους ολύρας. Εργοταμίνη – Εργονοβίνη (Methergine)  είναι το Cecale cornutum για τις ημικρανίες, το σημερινό  Cafergot (καφεΐνη εργοταμίνη), αλλά και το Lysergic Acid  που το διαιθυλαμίδιο είναι το L.S.D. παραισθησιογόνο με ψυχοτρόπες και ψυχεδελικές ιδιότητες, παρενέργειες που εμφάνισαν και οι σύντροφοι του Οδυσσέα (π.χ. νόμιζαν ότι είναι γουρούνια) που ήπιαν το ποτό ενώ ο Οδυσσέας όχι.

Ο Θεός Άρης δίνει στον Οδυσσέα ως αντίδοτο το Μόλυ (=Μολύνω) άγνωστο σήμερα φυτό και αντιμετωπίζει τον Κυκεώνα, οι σύντροφοί του το πίνουν και έχουν παραισθήσεις.

Η Ελένη δίνει στους φίλους του Οδυσσέα το νηπενθές (Inula Helenicum  κατά τον Πλίνιο) για να απαλύνει την θλίψη για τον υποτιθέμενο χαμό του. Εδώ έχουμε την χρήση των αντικαταθλιπτικών.

Όπιο (από την λέξη οπός) Μήκων υπνοφόρος κατά Ιπποκράτη – αφιόνι – παυσίπονο υπνωτικό, αντιβηχικό – στις  μητρορραγίες, φάρμακο απαραίτητο για τους χειρουργούς, περιέχει 25 αλκαλοειδή όπως Μορφίνη – Κωδεϊνη -Παπαβερίνη κλπ.

 

Ριζοτόμοι

Ήταν άνδρες, αλλά και γυναίκες της υπαίθρου, μορφωμένοι από την προ-Ιπποκρατική εποχή μέχρι και την Αλεξανδρινή Ελληνιστική, ασχολήθηκαν με την εκρίζωση και συλλογή αγρίων – αυτοφυών βοτάνων, με την ξήρανση, το καθάρισμα, την συσκευασία και την φύλαξη. Κατέτασσαν τα φυτά ανάλογα με την χρήση τους, όπως, καθαρτικά – εμετικά – παυσίπονα – παυσίλυπα κλπ. Πολλές φορές τα χορηγούν οι ίδιοι στους αρρώστους ή τα δίδουν, πωλούν σε γιατρούς για να τα χορηγήσουν.

Κένταυρος Χείρων: Ζούσε στο Πήλιο, θεωρείται ο πρώτος εμπειρικός συλλέκτης βοτάνων – δηλ. ριζοτόμος. Γιός του Κρόνου και της νύμφης Φιλύρας, υβριδική μορφή Άνθρωπος – Άλογο, χιμαιρικό πλάσμα = Κένταυρος (αναφέρεται στην Θεογονία Ησιόδου 7ος π.Χ.). Συλλέκτης βοτάνων αλλά και εκπαιδευτής – παιδαγωγός και δάσκαλος Ηρώων.

Κρατεύας 1ος αιών. Άριστος ριζοτόμος, υπήρξε γιατρός του Μιθριδάτη του Ευπάτορα και με εντολή του παρασκεύασε το Μιθριδάτειο έκλειμα αποτελούμενο από 54 απλά βότανα, χορηγείτο ως αντίδοτο δηλητηριάσεων. Ο βασιλιάς του Πόντου Μιθριδάτης, φοβούμενος να μην δηλητηριαστεί με As αρσενικό, έπαιρνε καθημερινά μικροποσότητες As για να εθιστεί, μη γνωρίζοντας ότι το As αθροίζεται στον οργανισμό. Έτσι κάποτε έφθασε την Δηλητηριώδη δόση και απέθανε.

Ανδρόμαχος 1ος αιών μ.Χ. Άριστος ριζοτόμος. Με εντολή του Νέρωνα τροποποίησε το Μιθριδάτειο έκλειμα, αυξάνοντας την ποσότητα του οπίου, αφαίρεσε αδρανή συστατικά, πρόσθεσε δηλητήριο έχιδνας και ρίζωμα Σκίλας (Scilla maritima) και το ονόμασε Θηριακή του Ανδρόμαχου, που αναγράφοντο σε Κρατικές Φαρμακοποιίες μέχρι και τον 18ο αιώνα μ.Χ., συνεχώς τροποποιούμενο.

Μανδραγόρας (Mandragora autumnale), ανθίζει το φθινόπωρο, είναι και το σήμα των αμφικτιονιών που λαμβάνουν χώρα στην ΚΩ. Φυτό που η ανθρωπόμορφη ρίζα του το συνδέει με μαγικές – παγανιστικές ιδιότητες. Αφέψημα της ρίζας του χρησιμοποιείται στην μανιοκατάθλιψη και ως υπνωτικό – καταπλάσματα σε φλεγμονές πρωκτού και ως εμμηναγωγό.

Κώνειο (Conium Maculatum), το στικτό γνωστό και από την χρήση του για την δηλητηρίαση του Σωκράτη. Ο Πλάτωνας περιγράφει την φαρμακολογική του δράση κατά θαυμάσιο τρόπο. Η παράλυση αρχίζει από τα κάτω άκρα και επεκτείνεται στους πνεύμονες οπότε επέρχεται ο θάνατος. Χρησιμοποιείται στο σπασμωδικό βήχα – κοκίτη και στις νευραλγίες.

Ιπποφαές Ο Μ. Αλέξανδρος το χρησιμοποιούσε ως τροφή, για να δυναμώνουν τα άλογα, αλλά και για να αυξάνουν την λαμπρότητα του τριχώματος. Περιέχει άφθονη βιταμίνη C.  Είναι αντιοξειδωτικό, πολυβιταμινούχο – απομακρύνει τις τοξίνες.

Ασπάλαθος γνωστός και από το ποίημα του Σεφέρη. Χρησιμοποιείται ως συλληπτικό μέσα σε λευκό κρασί.

SALIX ALBA η γνωστή ΙΤΙΑ, περιέχει Σαλικιλικό οξύ, συστατικό για την παρασκευή της ASPIRINE που είναι ακετυλοσαλικιλικό οξύ.

Heleborus nigra είναι η Σκάρφι που σήμερα χρησιμοποιείται για τους πονόδοντους, αντιεμετικό – κατά της μανίας – κατάθλιψης. Στα λουτρά της Αφροδίτης (σήμερα Υπάτης Φθιώτιδος) εγένοντο μυστηριώδεις τελετές με χρήση ελεβοριασμών (εντριβές και μαστίγωμα με κλώνους ελέβορα).

Vincaminor περιέχει τα συστατικά nincristine και vincamine σήμερα χρησιμοποιούνται στη λευχαιμία νόσο Hodgkin – λεμφώματα.

Daucos άγριο καρότο ως αντισυλληπτικό. Ευρέθη ότι οι σπόροι του αναστέλλουν την σύνθεση της προγεστερόνης.

Σίλφιο φυτό της Κυρηναϊκής – Λιβύη. Ο χυμός του χρησιμοποιείται ως αντιφλεγμονώδες και ως ευτόκιο.

Τεύκριο Polio σήμερα  χρησιμοποιείται για την δραστική πτώση του Σακχάρου, είναι όμως τοξικό και γι αυτό απαγορεύτηκε η χρήση του.

 

Ζωικές Δρόγες

Όρχεις κάστορα σε γυναικείες νόσους (Ιπποκράτης).

Στέαρ Χήνας

Πρόπολις

Οίσυπος ή Λανολίνη, χρησιμοποιείται για παρασκευή αλοιφών.

Σκώληκες μαζί με λίπος χήνας  και λανολίνη για την παρασκευή Αλοιφών.

Βδέλλες για αφαιμάξεις.

 

Ορυκτά Φάρμακα

Ακόνι για την ναυτία.

Άλας Θηβαϊκό (σόδα)

Αρσενικό ως σανδαράχη AS2S3 θειούχο αρσενικό ως καυστικό – εσχαρωτικό – αποψιλωτικό.

Λήμνια Γη

Θείο για δερματικά σε αλοιφές.

Κανάβαρι HgS θειούχος υδράργυρος για οφθαλμικές νόσους.

Λίθος γεώδης άργιλος ως στυπτικό σε οφθαλμολογικές παθήσεις.

Λίθος Ίασπις ως Ωκυτόκιο.

Λίθος οστρακίτης ως αποτριχωτικό.

Μόλυβδος – μολυβδόσκονη ως αιμοστατικό.

Στίψη όρνητος αντιμονίτης κατά εγκαυμάτων.

 

Φυτικές Δρόγες

Αμυγδαλέλαιο

Άμυλο σίτου

Ασπαράγγοι

Βασιλικός

Βούγλωσσο

Δάνκος – καρότο άγριο, διουρητικό – αντισυλληπτικό, αναστέλλει την σύνθεση της προγεστερόνης και άλλα πολλά.

Πήγανος Ruta grareolens ως εκτρωτικό

Ραφανίς – υπακτικό

Σέλινο Apium grareolens εμμηναγωγό

Σκόρδο Alium Salirum Διουρητικό -λέπρα.

 

Επίσης παρασκεύαζαν:

Ιατρικούς – Φαρμακευτικούς οίνους με λευκό ή ερυθρό οίνο – λιαστό υψηλών βαθμών 16ο -18ο.

Αβρονίτης Artemisia abrotonum – δυσπεψία – ανορεξία

Ακορίτης γλυκίριζα – πόνος θώρακα

Αρρωματίτης  ασπάλαθος – κάλαμος, δυσουρία – παθήσεις νεφρών.

Αψινθίτης Artemisia absinthium ευστόμαχος

Δικταμίτης με δίκταμο εμμηναγωγό.

Μανδραγορίτης ως υπνωτικό – ηρεμιστικό

Ρητινίτης με ρητίνη πεύκων, κεφαλαλγίες – δυσεντερία

Ροϊτης Punika granatum – ρόδι – πυρετός

Σκιλίτις Scilla maritima – καρδιοτονωιτκό – δυσουρία.

 

Οι Φαρμακοτεχνικές Μορφές που χρησιμοποιούσαν οι Αρχαίοι Έλληνες ήσαν:

Αλοιφές χοίρειο λίπος, ελαιώδη μύρα.

Κηρωτές

Έμπλαστρα – επιθέματα – Γαργαρίσματα

Διαπάσματα (εύοσμοι κοσμητικές κόνεις για το πρόσωπο και σώμα).

Αποσμητικά επιχρίσματα = ψιμύθια για το πρόσωπο.

Θυμιάματα: καύση αρωμ. ουσιών.

Καταπότια – Κολλύρια

Παραστα – Κόνεις επιπάσεων

Πεσοι – Τεμάχια υφάσματος ποτισμένα σε φάρμακο που τίθετο σε πληγές και κοιλότητες του σώματος, υποκλίσματα – τροχίσκοι.

Τα σιρόπια δεν ήταν γνωστά. Εισήχθησαν από τους Άραβες. Οι Έλληνες χρησιμοποιούσαν τα Οξυμέλιτα.

Ιουλάπια (κομι-σάχαρο και νερό)

Δίκταμο φυτό της Κρήτης, φυτό της Αρτέμιδος, επουλωτικό των τραυμάτων.

ΛΗΜΝΙΑ ΓΗ ο Διοσκουρίδης αναφέρει ότι γίνονται εξορύξεις χώματος κοντά στο χωριό Κοτσινά Λήμνου με τελετουργίες – θυσία ταύρου και ανάμειξη του αίματος με το χώμα – πλάσιμο σε μικρό σχήμα, δισκία και σφράγισμα που απεικόνιζε μια αίγα και Άρτεμη – χρησιμοποιείται ως αντιοφικό (Φιλοκτητής). Πανώλη – φλεγμονές – επίσπευση τοκετού.

Λήμνια Γη

Για την μελέτη χρησιμοποίησα:

ΚΙΑΠΟΚΑ ΜΑΝΩΛΗ – Τα φαρμακευτικά φυτά του Ιπποκράτη

ΡΙΖΟΠΟΥΛΟΥ ΣΟΦΙΑ – ΡΙΖΟΤΟΜΟΙ

Μονογραφίες Σκαλτσά Ε. Καθηγήτρια Φαρμακευτικής.

Κρητικού Π. Φαρμακογνωσία.

Τα Πονήματα Φιλιανού  Σκεύου – Καθηγ. Φαρ/γνωσίας.

Κ. Σταθόπουλος, Φαρμακοποιός

Βοτανοθεραπεία και Φάρμακα: ασφάλεια κατά τη χρήση και αλληλεπιδράσεις

Βοτανοθεραπεία και Φάρμακα: ασφάλεια κατά τη χρήση και αλληλεπιδράσεις

Κατ’ αναλογία με τα συμβατικά φάρμακα, τα θεραπευτικά φυτά και τα βότανα περιέχουν ουσίες  που αλληλεπιδρούν μέσα στον οργανισμό και μπορούν να επηρεάσουν τις λειτουργίες του. Πολλές ανεπιθύμητες αντιδράσεις συνδέονται επομένως με τη φυτοθεραπεία και γι’ αυτό είναι απαραίτητο να γνωρίζουμε τι πρέπει να προσέχουμε.

Γενικά οι πιθανότητες ότι ένα θεραπευτικό φυτό μπορεί να προκαλέσει σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες είναι πολύ περιορισμένη, αυτό όμως δε σημαίνει ότι πρέπει να υποτιμούμε τον κίνδυνο.

Αναζητώντας κάποια παραδείγματα, εναλλακτικά θεραπευτικά με αντιπηκτική δράση όπως το σκόρδο (Allium Sativum), το Ginkgo Biloba και το Ginseng αυξάνουν τον κίνδυνο αναστρέψιμων ή μη αιμορραγικών επιπλοκών μέσω αναστολής της συσσώρευσης των αιμοπεταλίων.

Aloe vera

Ένα άλλο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι αυτό των φυτών με ανθρακινόνη όπως η αλόη, η κασκάρα, ο ράμνος, η σέννα και το ραβέντι. Τα θεραπευτικά φυτά που περιέχουν ανθρακινόνες, ιδιαίτερα αν λαμβάνονται σε αυξημένες δόσεις και για παρατεταμένες περιόδους, μπορούν να προκαλέσουν κοιλιακές κράμπες εξαιτίας των ερεθισμών που επιφέρουν στα τοιχώματα του εντέρου, αλλά κι επίσης διαταραχή στην ισορροπία των ηλεκτρολυτών και νεφρίτιδες από υπερβολική απώλεια υγρών.

Το περγαμόντο, το γκρέιπ φρουτ και άλλα εσπεριδοειδή μπορούν να προκαλέσουν  φωτοευαισθησία, ενώ άλλα φυτά ανήκοντα στη συνομοταξία των  Compositae (Asteraceae) μπορούν να επιφέρουν αλλεργικές αντιδράσεις αρκετά σοβαρές εξαιτίας και τη παρουσίας l σεσκιτερπενικών λακτονών.

Αρκετά ακόμα φυτά ευρείας χρήσης επιφέρουν τοξικές αντιδράσεις και απαιτείται  προσοχή στις ποσότητες που χορηγούνται.

Αλληλεπιδράσεις φαρμάκων, παράγοντες επιπλοκών και μηχανισμοί

Η παρακολούθηση  για τυχόν αλληλεπιδράσεις ανάμεσα σε συμβατικά φάρμακα και εναλλακτικές φυτοθεραπείες, ιδιαίτερα σε ασθενείς που λαμβάνουν παράλληλα αγωγές για διαφορετικές παθήσεις και συνήθως στους ηλικιωμένους, αποδεικνύεται θεμελιώδους σημασίας.

Γενικά η αλληλεπίδραση φαρμάκων διαπιστώνεται όταν η (φαρμακολογική ή κλινική) απόκριση στην ταυτόχρονη χορήγηση δύο ή περισσότερων φαρμάκων είναι διαφορετική από την αναμενόμενη, η οποία έχει καταγραφεί όταν τα φάρμακα χορηγούνται ξεχωριστά ή –πιο απλά – η αλληλεπίδραση εντοπίζεται όταν τα αποτελέσματα ενός φαρμάκου επηρεάζονται από την ταυτόχρονη λήψη ενός άλλου.

Ο κίνδυνος αυτών των αλληλεπιδράσεων είναι ασφαλώς ανάλογος του αριθμού των φαρμάκων που χορηγούνται και τα πιο συνηθισμένα παραδείγματα αφορούν τα φάρμακα των οποίων η χρήση είναι πιο συχνή, όπως αυτών για τις καρδιαγγειακές παθήσεις, για το μυοσκελετικό σύστημα, για το νευρολογικό ή φάρμακα χρόνιας χρήσης (αντισυλληπτικά, αντιπηκτικά, αντιφλεγμονώδη παυσίπονα, αντικαταθλιπτικά, αγχολυτικά, αντιλιπιδαιμικά).

Στη βιβλιογραφία έχουν αναφερθεί και καταγραφεί διάφορες αλληλεπιδράσεις, ωστόσο λίγες είναι αυτές που έχουν επαληθευτεί κλινικά. Ανάμεσα σε αυτές, βρίσκονται περιπτώσεις θεραπειών  που απευθύνονται σε πολύ συγκεκριμένες παθήσεις. Γενικά, τα άτομα που διατρέχουν το μεγαλύτερο κίνδυνο είναι αυτά που λαμβάνουν αγωγή με φάρμακα αντιπηκτικά, αντιδιαβητικά και γλυκοσίδες δακτυλίτιδας (καρδιακούς γλυκοσίδες)

Ένα ενδιαφέρον παράδειγμα προς εξέταση είναι το πώς το πώς αλληλεπιδρά με διάφορα φυτοθεραπευτικά το συμβατικό αντιπηκτικό φάρμακο βαρφαρίνη (warfarin). Η παρατήρηση προκύπτει όταν μια αγωγή γίνεται πλέον ρουτίνα, έτσι ώστε να γίνονται άμεσα αντιληπτές οι φαρμακολογικές αλληλεπιδράσεις, που διαφορετικά θα ήταν δύσκολο να εντοπιστούν και να αποδοθούν στα σωστά αίτια. Κι αυτό, γιατί για μια αλληλεπίδραση μεταξύ μιας φαρμακευτικής ουσίας κι ενός φυτοθεραπευτικού, εκτός από την παράλληλη χορήγηση επεμβαίνει και μια σειρά από άλλους παράγοντες:

  1. Παράγοντες που σχετίζονται με το φυτοθεραπευτικό: Ο τύπος του φυτού, οι ουσίες που περιέχει, το είδος του εκχυλίσματος, το αν υπόκειται σε επεξεργασία, η δόση, ο τρόπος χορήγησής του και η διάρκεια της θεραπείας.
  2. Παράγοντες που σχετίζονται με τον ασθενή: φύλο, ηλικία, παρουσία συνυπαρχόντων ασθενειών στον οργανισμό, εγκυμοσύνη.
  3. Επιπρόσθετοι παράγοντες όπως η κατανάλωση αλκοόλ, λήψη άλλων φαρμάκων που δεν έχουν αναφερθεί  στο γιατρό κλπ

Ο μηχανισμός στον οποίο βασίζεται η αλληλεπίδραση μπορεί να είναι φαρμακοκινητικού ή φαρμακοδυναμικού τύπου. Οι αλληλεπιδράσεις φαρμακοκινητικού τύπου μπορεί να συμβούν στη φάση της απορρόφησης, κατανομής,  μεταβολισμού (βιομετατροπής) και απέκκρισης των φαρμάκων.

Κατά το μεγαλύτερο μέρος τους οι φαρμακοκινητικές αλληλεπιδράσεις συνδέονται με τη δυνατότητα κάποιων δραστικών συστατικών του φυτοθεραπευτικού να ενεργήσουν σαν επαγωγείς ή αναστολείς των ενζύμων του μεταβολισμού του φαρμάκου – των ισοενζύμων  του κυτοχρώματος P450 – με συνεπαγόμενη  τη διαφοροποίηση στη βιοδιαθεσιμότητα πολλών ενώσεων με βιολογική και φαρμακολογική δράση και τελικά την πιθανότητα εμφάνισης ανεπιθύμητων αντιδράσεων.

Το κλασικό παράδειγμα φαρμακευτικού φυτού που είναι σε θέση να προκαλέσει τη σύνθεση των ενζύμων του κυτοχρώματος είναι αυτό του Hypericum Perforatum, ενός φυτού που κατά τη χορήγησή του ως θεραπευτικού μπορεί να παρουσιάσει μια σειρά από πολύπλοκες αντιδράσεις.

Πράγματι, πολλές είναι οι μελέτες που έχουν καταδείξει την ικανότητα αυτού του φυτού, σε χορήγησή του για τουλάχιστον δύο εβδομάδες, να επάγει την ηπατική σύνθεση των ενζύμων της πιο σημαντικής ισομορφής  του κυτοχρώματος P450,  με βάση τον αριθμό των φαρμάκων  που αυτή μεταβολίζει, δηλαδή το CYP3A4.

Η υπερφορίνη (ένα παράγωγοφθορογλυκίνης) παρούσα στη σύσταση του Hypericum είναι υπεύθυνη για αυτήν τη δράση.

Το Allium Sativum αποτελεί άλλο ένα παράδειγμα θεραπευτικού φυτού ικανού να  επάγει την ηπατική σύνθεση του κυτοχρώματος P450.

Στην ενζυμική αναστολή  υψώνοντας ένα πραγματικό τείχος στη δράση ενός ενζύμου, έχει ως  επακόλουθο τη συγκέντρωση του φαρμάκου και την αύξηση της φαρμακολογικής δράσης.

To πιο καταγεγραμμένο παράδειγμα μας έρχεται από τη δίαιτα με χυμό γκρέιπ φρουτ που μπορεί να καθορίσει , σε περιπτώσεις φαρμάκων με αυξημένο ηπατικό μεταβολισμό – όπως ηκυκλοσπορίνη, φεξοφεναδίνη , διλτιαζέμη- μια αύξηση στη συγκέντρωση του φαρμάκου στο πλάσμα με συνεπακόλουθο την ενίσχυση των φαρμακολογικών  επιδράσεων .

Οι  φαρμακοδυναμικές αλληλεπιδράσεις από την πλευρά τους συνδέονται με το μηχανισμό δράσης υπεύθυνο για τα βιολογικά αποτελέσματα των φυτικών ουσιών.

Τέτοιες αλληλεπιδράσεις  συντελούνται σε  στο σημείο δράσης και δεν επιφέρουν φαρμακοκινητικές αλλαγές. Το αποτέλεσμα της αλληλεπίδρασης είναι μια αύξηση του φαρμακολογικού αποτελέσματος ενός φαρμάκου ή μια μείωση ή και ολοκληρωτική ακύρωση της δράσης ή της διάρκειας του φαρμακολογικού αποτελέσματος.

Σαν πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα, η γλυκόριζα μπορεί να προξενήσει υποκαλιαιμία αν συνδυαστεί με κορτιζονούχα ή με κάποια διουρητικά. Το ginseng, το σκόρδο και το ginkgo μπορούν επίσης να εντείνουν τα αποτελέσματα των αντιπηκτικών και των αντιαιμοπεταλιακών φαρμάκων

Αλληλεπιδράσεις με κλινική καταγραφή

Οι πιο συχνές αλληλεπιδράσεις που συντελούνται στον ανθρώπινο οργανισμό από το συνδυασμό φυτοθεραπευτικών και συμβατικών φαρμάκων αφορούν κυρίως φάρμακα με   στενό θεραπευτικό εύρος (πχ καρδιοτωνωτικοί γλυκοσίδες), φάρμακα που η χρήση τους είναι πιο διαδεδομένη είτε πάλι φάρμακα χρόνιας χρήσης. Στη συνέχεια θα δώσουμε παραδείγματα φυτών που μπορεί να αλληλεπιδρούν με αντιαιμοπεταλιακά φάρμακα.

Ginkgo Biloba

Αλληλεπιδράσεις με φάρμακα αντιαιμοπεταλιακά

Μερικά φάρμακα από την κατηγορία των αντιαιμοπεταλιακών όπως η βαρφαρίνη μπορούν να αλληλεπιδράσουν με το ginkgo biloba.

To τελευταίο χρησιμοποιείται για αντιμετώπιση ασθενειών όπως το Αλτσχάιμερ,  η διαλείπουσα χωλότητα , για τη βελτίωση των λειτουργιών που σχετίζονται με τη μνήμη στις περιπτώσεις εγκεφαλικών αγγειακών ανεπαρκειών και για την καλύτερη περιφερική κυκλοφορία του αίματος . Ανάμεσα στις πολυάριθμες ουσίες που περιέχει το συγκεκριμένο φυτό οι πιο σπουδαίες από φαρμακολογικής άποψης είναι τα φλαβονοειδή και οι τριτερπενικές λακτόνες (γκινγκολίδη και μπιλομπαλίδη). Εξαιτίας της γκινγκολίδης , το Ginkgo biloba είναι σε θέση να ελαττώσει τη συγκέντρωση  των αιμοπεταλίων.

Στη βιβλιογραφία έχουν επισημανθεί ποικίλες περιπτώσεις αιμορραγίας που προκαλείται από την αλληλεπίδραση του φυτού με φάρμακα που αναστέλλουν τη συγκέντρωση των αιμοπεταλίων.

Σε ένα case report που αναφερόταν σε εβδομηντάχρονο ασθενή που ήδη ακολουθούσε θεραπεία με ακετυλοσαλικυλικό οξύ, καταγραφόταν αιμορραγία άμεση κάθε φορά που γινόταν κατά το ίδιο διάστημα λήψη του ginkgo biloba.

Σε ένα άλλο περιστατικό καταγράφεται εγκεφαλική αιμορραγία που απέβη μοιραία για 71χρονο ασθενή που υπόκειτο σε ταυτόχρονη θεραπεία με ginkgo και με Ιβουπροφένη.

Eν τέλει, έχουν σημειωθεί περιπτώσεις υποσκληριδίου αιματώματος, υπαραχνοειδούς αιμορραγίας και άμεσης/αυτόματης αιμορραγίας της ίριδας σε ασθενείς ήδη σε θεραπεία με ακετυλοσαλικυλικό  οξύ ή εργοταμίνη, που υποβάλλονται σε παράλληλη χορήγηση ginkgo biloba.

Σε μια πιο ακραία κλινική περίπτωση το ginkgo biloba υπήρξε αιτία εγκεφαλικής αιμορραγίας σε μια ασθενή σε χρόνια (τουλάχιστον πενταετή) θεραπεία με βαρφαρίνη. Σε αυτήν την περίπτωση, η αλληλεπίδραση φαίνεται να έχει μια βάση περισσότερο φαρμακοδυναμική, παρά φαρμακοκινητική. Πράγματι, τα εκχυλίσματα ginkgo biloba είναι σε θέση να αναστείλουν το μικροσωμιακό μεταβολισμό εξαιτίας της δράσης των ισοενζύμων CPY2C9 και CYP3A4 του κυτοχρώματος P450.

Στη βάση αυτών των στοιχείων προκύπτει ότι η χρήση του ginkgo παράλληλα με αντιπηκτικά φάρμακα ή ουσίες που αναστέλλουν τη συγκέντρωση των αιμοπεταλίων αντενδείκνυται.

Επίσης, παρασκευές με βάση του σκόρδο πρέπει να λαμβάνονται με προσοχή στο συνδυασμό τους με αντιπηκτικά. Το σκόρδο (Allium Sativum) περιέχει διάφορα φαρμακολογικά συστατικά που μπορούν να αποδειχθούν ευεργετικά για το καρδιαγγειακό σύστημα και για την πρόληψη της αθηροσκληρυνσης.

Συγκεκριμένα, μπορεί να χαμηλώσει τα επίπεδα της χοληστερόλης και των λιπιδίων του αίματος. Μειώνοντας την παραγωγή της θρομβοξάνης  B2, το σκόρδο μπορεί να τονώσει τη θρομβολυτική δράση  και ως αποτέλεσμα να λειτουργήσει ως αντιαιμοπεταλιακό. Στον άνθρωπο αυτή η ιδιότητα του σκόρδου έχει δοκιμαστεί και διαπιστωθεί σε περιπτώσεις μετεγχειρητικής αιμορραγίας και επισκληριδίου αιματώματος του νωτιαίου μυελού. Επιπλέον και η αλόη έχει καταχωρηθεί ως φυτό με αντίστοιχη ιδιότητα να αναστέλλει τη συγκέντρωση των αιμοπεταλίων, οπότε η λήψη της πρέπει να διακόπτεται το διάστημα πριν από μία χειρουργική επέμβαση.

Δε συνιστάται επίσης η χρήση ginseng σε συνδυασμό με αντιπηκτικά και με μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη (ΜΣΑΦ) όπως η δικλοφενάκη ή η ιβουπροφένη.

Πράγματι τα γκινσενοειδή εμποδίζουν τη συγκέντρωση των αιμοπεταλίων και το σχηματισμό της θρομβοξάνης.

Ginseng

Συμπεράσματα

Οι αλληλεπιδράσεις ανάμεσα σε φυτά και φάρμακα είναι σε πολλές περιπτώσεις δύσκολο να προβλεφθούν και σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να υποτιμώνται. Ακόμα κι αν κλινικά οι παρενέργειες από τη λήψη φυτοθεραπευτικών έχουν αποδειχθεί ήπιες, τουλάχιστον σε σχέση με ό,τι πιστεύαμε ένα – δυο χρόνια πριν, δε σημαίνει ότι πρέπει να αγνοούμε τους κινδύνους.

Επομένως, όλοι οι επιστήμονες που ασχολούνται και εφαρμόζουν τις εναλλακτικές θεραπείες πρέπει να αποδίδουν τη δέουσα προσοχή στα φάρμακα που συνολικά λαμβάνει ο ασθενής και να εξετάζουν τα όρια μέσα στα οποία μπορούν να κινηθούν με παράλληλες θεραπείες, επιλέγοντας τα φυτά, αλλά και τα φάρμακα που τα αποτελέσματά τους είναι πιο γνωστά μέσα από την έρευνα κι επομένως πιο ασφαλή και αξιόπιστα.

Επιπροσθέτως, απαραίτητη σε ιατρούς και φαρμακοποιούς που ασχολούνται με τη φυτοθεραπεία είναι η συνεχής ενημέρωση και η εμβάθυνση στο αντικείμενο, προκειμένου να γίνεται πάντα η σωστή χρήση του κατάλληλου παρασκευάσματος και να αποφεύγονται επικίνδυνες αλληλεπιδράσεις και ανεπιθύμητες αντιδράσεις του οργανισμού.

Πηγή: Περιοδικό Farmacia News

Μετάφραση: Ν. Βλασσόπουλος, Πρόεδρος Φ.Ε.Ε.

Lipotoxicity in renal proximal tubular cells: relationship between endoplasmic reticulum stress and oxidative stress pathways.

Hyperlipidemia in the general population has been linked to the development of chronic kidney disease with both oxidative and endoplasmic reticulum stress implicated. Physiological levels (50-300 micromol/L) of saturated fatty acids such as palmitic acid (PA) cause cytotoxicity in vitro. We investigated cell type- and stimulus-specific signaling pathways induced by PA in renal proximal tubular cells and whether oxidative stress leads to ER stress or vice versa and which pathways predominate in signaling for PA-induced apoptosis and necrosis. NRK-52E cells were incubated with PA or hydrogen peroxide (H(2)O(2)) combined with SP600125 which blocks c-Jun N-terminal kinase (JNK) activation; salubrinal, which maintains eukaryotic initiation factor 2 alpha in its phosphorylated state and the antioxidant EUK-134 – a superoxide dismutase mimetic with catalase activity. We found that (i) PA causes both oxidative and ER stress leading to apoptosis which is mediated by phosphorylated JNK; (ii) oxidant-induced apoptosis generated by H(2)O(2) involves ER stress signaling and CHOP expression; (iii) the ER stress mediated by PA is largely independent of oxidative stress; (iv) in contrast, the apoptosis produced by PA is mediated partly via oxidative stress. PA-mediated cell signaling in renal NRK-52E cells therefore differs from that identified in neuronal, hepatic and pancreatic beta cells.

Σύνδεσμος PubMed: http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/20363316

Katsoulieris, E.; et al.

art16katsoulieris2010

Ενδοοικογενειακή βία: αίτια, συνέπειες, αντιμετώπιση

Η βία μέσα στην οικογένεια είναι ένα φαινόμενο διαπολιτισμικό, διαχρονικό και δεν διαλέγει κοινωνικές τάξεις. Στην Ελλάδα, το ποσοστό της βίας μέσα στην οικογένεια ανέρχεται στο 31%. Η πραγματική διάσταση του προβλήματος όμως δεν μπορεί να δοθεί, γιατί ένα μεγάλο ποσοστό γυναικών που κακοποιείται φοβάται να το καταγγείλει. Περίπου μόνο 1 στα 20 περιστατικά καταγγέλλεται στην Αστυνομία.

Σε καταστάσεις ενδοοικογενειακής βίας δεν υποφέρουν μόνο οι γυναίκες, αλλά και τα παιδιά, είτε ως μάρτυρες σε σκηνές βίας, είτε ως  θύματα της βίας. Έρευνες δείχνουν ότι παιδιά, των οποίων η μητέρα κακοποιείται, είναι και τα ίδια θύματα λεκτικής, σωματικής, ψυχολογικής ή σεξουαλικής κακοποίησης. Επίσης, οι κακοποιημένες γυναίκες διατρέχουν πολύ μεγάλο κίνδυνο να κακοποιήσουν και οι ίδιες τα παιδιά τους. Τα παιδιά- θύματα της ενδοοικογενειακής βίας  συνήθως εμφανίζουν ψυχοσωματικά προβλήματα και άλλες διαταραχές, από νυχτερινή ενούρηση μέχρι και απόπειρες αυτοκτονίας. Είναι πιο ευάλωτα σε παραβατικότητα και συχνά από θύματα γίνονται τα ίδια δράστες. Κομμάτια από τη συμπεριφορά των γονέων φαίνεται να μεταβιβάζονται και στις επόμενες γενιές, στην ενήλικη ζωή των παιδιών τους μέσα στο συζυγικό τους ρόλο. Γονείς που ως παιδιά έχουν υπάρξει αυτόπτες μάρτυρες ή θύματα ενδοοικογενειακής βίας, έχουν τάση για βίαιη συμπεριφορά και δυσκολίες προσαρμογής στην οικογενειακή τους ζωή. Γονείς που συνεχίζουν το φαύλο κύκλο της κακοποίησης στα παιδιά τους, φαίνεται πως έχουν αποσυνδέσει τα συναισθήματά τους από τις αναμνήσεις της δικής τους κακοποίησης.

Ο μηχανισμός της αποσύνδεσης παίζει πολύ σημαντικό ρόλο για τη μεταβίβαση τις κακοποίησης στις επόμενες γενιές. Οι γονείς αυτοί φαίνεται να εμφανίζουν υψηλά επίπεδα εξιδανίκευσης, ασυνέπειας και τάση φυγής στις περιγραφές της παιδικής τους ηλικίας. Ανακαλούν τη φροντίδα που έλαβαν ως παιδιά με τρόπο αποσπασματικό, κομματιασμένο και διακοπτόμενο. Αντίθετα, γονείς που δεν αναπαράγουν την κακοποίηση στα παιδιά τους, έχουν πιο συγκροτημένη την εμπειρία της κακοποίησής τους και πιο σταθερή και ενοποιημένη εικόνα για τον εαυτό τους.

Το προφίλ των κακοποιημένων γυναικών

  • Χαμηλή αυτοεκτίμηση. Πιστεύουν ότι ο ρόλος τους ως σύζυγοι, νοικοκυρές και μητέρες τους δίνει αυτοαξία. Έχουν παραδοσιακές αντιλήψεις σε θέματα οικογένειας και πιστεύουν στην ενότητά της και στα στερεότυπα του γυναικείου ρόλου. Οι περισσότερες έχουν υπάρξει θύματα κακοποίησης από τους γονείς τους στην παιδική τους ηλικία.
  • Παθητική συμπεριφορά. Υπομένουν, ανέχονται τον εξευτελισμό και την προσβολή, δέχονται την ευθύνη για τις βίαιες πράξεις των συζύγων τους. Ενώ χαρακτηρίζονται παθητικές από τους άλλους, αντιμετωπίζουν όμως τη βία στο σπίτι με τέτοιο τρόπο ώστε να αποφεύγουν μεγαλύτερη κακοποίηση ή και δολοφονία.
  • Ανασφάλεια και αναξιότητα. Νιώθουν ξεκρέμαστες χωρίς την παρουσία του συζύγου, αποφεύγουν να αναλάβουν ευθύνες και πρωτοβουλίες γιατί φοβούνται ότι αν αποτύχουν θα κατακριθούν και θα κακοποιηθούν. Συχνά χρησιμοποιούν τα σεξ ως μέσο διατήρησης της σχέσης τους.
  • Ενοχές. Πιστεύουν ότι ευθύνονται οι ίδιες για την κακοποίησή τους και αρνούνται τον θυμό που νιώθουν από την κακοποίηση.
  • Ψυχοσωματικά συμπτώματα. Έχουν έντονες αντιδράσεις άγχους και ψυχοσωματικές ασθένειες.
  • Αίσθημα αβοηθησίας. Πιστεύουν ότι κανείς δεν μπορεί να τις βοηθήσει και να τις στηρίξει πέρα από τον ίδιο τον εαυτό τους.

Το προφίλ του άνδρα-θύτη

  • Χαμηλή αυτοεκτίμηση. Πιστεύουν ότι μέσα από τη βίαιη συμπεριφορά τους και τον αυταρχισμό τους μπορούν να αποδείξουν ότι αξίζουν. Συχνά χρησιμοποιούν το βίαιο σεξ ως μέσο για να αυξήσουν την αυτοεκτίμησή τους και τον ανδρισμό τους. Έχουν κτητική συμπεριφορά, δημιουργούν σκηνές παθολογικής ζήλιας και πολλοί παρουσιάζουν διπλή προσωπικότητα. Κάποιοι έχουν υπάρξει θύματα ή μάρτυρες σκηνών βίας στην πατρική τους οικογένεια.
  • Παραδοσιακές αντιλήψεις γύρω από το ρόλο τους. Πιστεύουν στην υπεροχή των ανδρών και στον παραδοσιακό τους ρόλο μέσα στην οικογένεια.
  • Έλλειψη αυτοελέγχου και επίγνωσης των πράξεών τους και προβολή της ευθύνης σε άλλους. Δεν παραδέχονται ότι η συμπεριφορά τους είναι βίαιη, δεν εκτιμούν τις αρνητικές επιπτώσεις που έχει η πράξη τους στο θύμα ή στα άλλα μέλη της οικογένειας. Δικαιολογούν τον εαυτό τους για τη συμπεριφορά τους, προβάλλοντας άλλους, εξωγενείς παράγοντες, όπως οικονομικά προβλήματα, αλκοόλ, την προκλητική συμπεριφορά της συζύγου.

Το ερώτημα που συχνά τίθεται είναι: ‘γιατί οι κακοποιημένες γυναίκες δεν φεύγουν από το σπίτι;’

Ο φόβος, η ανασφάλεια, η συναισθηματική εμπλοκή, η παγίδευση και η εξάρτηση είναι μερικοί από τους λόγους που απαντούν το ερώτημα. Φοβούνται τις επιπτώσεις της αποκάλυψης και την αντίδραση από το σύζυγο. Φοβούνται ότι η οικογένειά τους δεν θα τις στηρίξει, είτε γιατί δεν έχει τη δυνατότητα, είτε γιατί ακολουθεί την αντίληψη ‘κάνε υπομονή μην χαλάσεις την οικογένειά σου’. Πιστεύουν ότι θα διαλυθεί η οικογένειά τους και τα παιδιά τους θα κουβαλούν το στίγμα των χωρισμένων γονιών. Εκλογικεύουν την κατάσταση λέγοντας ότι τα παιδιά χρειάζονται και τους δυο γονείς για να μεγαλώσουν σωστά. Νιώθουν ότι ευθύνονται για την κακοποίησή τους, οπότε δεν πρέπει να παραπονιούνται και να εναντιώνονται στο σύζυγο. Ένα μεγάλο ποσοστό γυναικών παραδέχονται ότι είναι ερωτευμένες με το σύζυγό τους και ότι αν αυτοί αλλάξουν συμπεριφορά, τότε εκείνες θα τα ξεχάσουν όλα και θα είναι ευτυχισμένες. Ντρέπονται να αποκαλύψουν την κακοποίησή τους  γιατί πιστεύουν ότι θα θιγεί η αξιοπρέπειά τους.

Η κατανόηση του κύκλου της βίας είναι πολύ σημαντική γιατί μας επιτρέπει να ερμηνεύσουμε το πως οι κακοποιημένες γυναίκες μετατρέπονται σε θύματα, πως αποκτούν το αίσθημα της αδυναμίας και γιατί δεν προσπαθούν να ξεφύγουν. Τρείς  είναι οι φάσεις που περιγράφουν τον κύκλο της ενδοοικογενειακής  βίας.

Σε πρώτη φάση γίνονται επεισόδια βίας ήπιας έντασης και η κακοποιημένη γυναίκα προσπαθεί με διάφορους τρόπους να τα ελέγξει ώστε να μην καταλήξουν σε οξύ επεισόδιο. Τέτοιες προσπάθειες είναι η υποτακτική και ευγενική συμπεριφορά προς τον σύζυγο, ή ακόμη και η αποφυγή του. Η γυναίκα αφήνει το σύζυγο να νομίζει πως δέχεται ότι ο θυμός του είναι δικαιολογημένος, προκειμένου να μην κλιμακωθεί η ένταση. Αν το κάνει αυτό καλά, τότε το επεισόδιο θα αποφθεχθεί. Αν όμως εκείνος εκραγεί, τότε εκείνη πιστεύει ότι ευθύνεται η ίδια, γιατί δεν κατάφερε να διατηρήσει την ηρεμία. Η γυναίκα αρνείται στον εαυτό της ότι έχει θυμώσει με την άδικη συμπεριφορά του συντρόφου της. Αποδέχεται τις αντιδράσεις του  και πιστεύει ότι ίσως και να αξίζει τη συμπεριφορά του. Η άρνηση του θυμού της την οδηγεί σε εκλογικεύσεις, όπως ‘φταίει η δουλειά του’, ‘είναι κουρασμένος’, ‘έχει πιει’, κλπ, θέτοντας έτσι ως αιτία της κακοποίησής της εξωγενείς παράγοντες. Αυτή η έλλειψη προσωπικού ελέγχου κάνει την γυναίκα να πιστεύει πως δεν μπορεί να κάνει τίποτα για να αλλάξει τη ζωή της.

Σε δεύτερη φάση το επεισόδιο βίας χαρακτηρίζεται από οξύτητα και αγριότητα, με ξυλοδαρμό που μπορεί να προκαλέσει σοβαρές σωματικές βλάβες και να οδηγήσει τη γυναίκα μέχρι και στο θάνατο. Ο δράστης στην αρχή μπορεί να έχει ως ένα βαθμό συνείδηση των πράξεών του, στη συνέχεια όμως, όταν ο θυμός γίνει ανεξέλεγκτος, δεν ξέρει πια τι κάνει.  Στη φάση αυτή η γυναίκα θεωρεί ότι δεν μπορεί να ασκήσει κανένα έλεγχο στη συμπεριφορά του συζύγου γιατί θα χειροτερέψει την κατάσταση.

Τέλος, παρατηρείται υποχώρηση της βίας και της έντασης και έρχεται η ηρεμία που είναι ευπρόσδεκτη και από τις δύο πλευρές. Εδώ επικρατεί η υπερβολή. Ο σύζυγος εκφράζει τα τρυφερά του συναισθήματα, εκδηλώνει υπερβολική ευγένεια, φροντίδα, αγάπη και στοργή προς τη σύζυγό του, της ζητά συγνώμη, κλαίει, παραδέχεται την απαράδεκτη πράξη του και υπόσχεται πως δεν θα το ξανακάνει. Τη στιγμή εκείνη πιστεύει τα όσα λέει και υπόσχεται πως από δω και πέρα θα ελέγχει τον εαυτό του. Πιστεύει επίσης ότι από όλη αυτή την κατάσταση έχει πάρει και η σύζυγός του το μάθημά της, οπότε δεν θα τον προκαλέσει ξανά. Αυτή είναι και η πιο ‘καταστροφική’ φάση γιατί δημιουργεί εξάρτηση και δεν αφήνει τη γυναίκα να αποχωριστεί το σύντροφο. Είναι η φάση που εκείνη γίνεται πια το θύμα. Η γυναίκα πιστεύει ότι αυτή η εικόνα που προβάλλει ο σύντροφός της είναι η αληθινή του εικόνα. Η βίαιη εικόνα ήταν αποτέλεσμα άλλων παραγόντων ή ίσως να τον προκάλεσε και εκείνη με την προκλητική συμπεριφορά της.

Καθώς περνά ο χρόνος, αλλάζει και η διάρκεια των φάσεων. Η φάση έντασης διαρκεί λιγότερο διάστημα, η οξεία φάση αποκτά μεγαλύτερη συχνότητα και η φάση ηρεμίας διαρκεί λιγότερο.

Νατάσσα Καραμολέγκου, MSc Αναπτυξιακή Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπεύτρια

Αναφορά στο Μάρκο Βαμβακάρη

Μουσική είναι μια λέξη που προέρχεται από το Δωρικό ρήμα μάω-ω. Μω = επιθυμώ παρά πολύ να επικοινωνήσω με το χώρο και τους θεούς. Μύστης, μυστήριο έχουν την ίδια προέλευση.

Η Μουσική λοιπόν ήταν και είναι το μονοπάτι, που από την δημιουργία του ο άνθρωπος, χρησιμοποίησε για να επικοινωνήσει με τους θεούς του. Αυτά τα μονοπάτια της επικοινωνίας τα κουβαλάμε όλοι μέσα μας, λίγοι όμως μπορούμε να τα αγγίξουμε.

Λένε και είμαι σίγουρος γι’ αυτό, ότι ο Μάρκος κατόρθωσε όχι μόνο να τα αγγίξει, αλλά και να τα διαβεί, σταχυολογώντας κιόλας τις ανάγκες τους τις οποίες και μεταμόρφωσε σε τέχνη.

Τώρα… γιατί ο Βαμβακάρης;…

Ίσως γιατί τούτο να ήταν απλά το ραντεβού ενός ταλέντου και μόνο, με τον χρόνο.

Ίσως… η ασίγαστη ιστορία να πέρασε μισοζαλισμένη από την μεθυστική και την ραδιούργα πενιά του Βαμβακάρη…και να κοντοστάθηκε στην αυλή του.

Ίσως πάλι ο ίδιος να προκάλεσε αυτά που όλοι θεωρούσαν «ασήμαντα» μπροστά στη ζωή, να ξεχώρισε από νωρίς τα «πρέπει» από τα «θέλω του» κι έτσι σχεδίασε με την ανθρώπινή του λεβεντιά, πάνω στο μπουζούκι του την ομορφιά της μούσας…

Ίσως όμως οι συλλογισμοί του, μπορεί να ήταν ιασμός ευωδιασμένος εκείνων που χάθηκαν στην Ιωνία χώρα το 1922… και μέσα στον πόνο τους μάγευε την αντοχή.

Σημασία τελικά έχει μόνο ένα, ότι με λαλιά σαπφική και στολισμένος με φτερά Ίκαρου αρνήθηκε να επιστρέψει ξανά στη γη και ειδικά εκεί όπου τα αρπακτικά στοιβάζονταν πίσω από μια καλοντυμένη κοινωνία η οποία αφήνει απ έξω αυτά που γινόντουσαν γύρω της.

Ελληνοντυμένους δεν θαύμασε ο Βαμβακάρης και ούτε για μια στιγμή δεν έστρεψε το πρόσωπό του προς δαύτους με σεβασμό. Προτιμούσε αυτό που οι άλλοι ειρωνικά ονομάζουν «ανύπαρκτο» να το ευωδιάσει με το αμάραντο της λευτεριάς.

Από ότι βλέπουμε στα τραγούδια του, γνώριζε πολύ καλά το τι γινότανε γύρω του και άφοβα γεύονταν την ηδονή της ζωή του λιμανιού, της φάμπρικας… και όπου δει την λαγνεία του έρωτα… ενός έρωτα που αναφύονταν σαν περικοκλάδα στο έγχορδο όργανο του και ανηφόριζε από την «φόνισσα» του Παπαδιαμάντη ως τον «δωδεκάλογο του γύφτου» του Παλαμά και με λάτρη εκείνη την μοναδική έκφανση του όλου και υπέροχου καταβολικού μας κόσμου.

Υπερέχει σ΄ αυτό που κάνει. Σε χρόνους όπου η άβυσσος καταβροχθίζει την άβυσσο, η αγωνία προσθαλασσώνεται και όλα γοργά χάνονται, παραγγέλνει στους θεούς την ανόρθωση της τρίχρωμης μουσικής του βυζαντίου. Με ακατάβλητη ανδρεία, σαν αυτός να ήταν η νέα πατρίδα καθώς αντίκριζε τα στοιβαγμένα προβλήματα των ανθρώπων γύρω του και μένα ατέλειωτο ξέσπασμα γράφει και καταγράφει την δικιά του θρησκεία, εμμένοντας στην φυσιογνωμία του ανθρώπινου αλλά ικανού όμως να σώζει ιστοριο-ιδεολογικές παραδόσεις και να οικτίρει όπως άλλοτε ο Καβάφης την αδυσώπητη μοίρα του Γένους.

Ο Βαμβακάρης δεν ζητιάνεψε έρωτα αλλά τον αναζήτησε. Σαν παιδί αγνόησε τις κατακραυγές του περίγυρου και αφουγκράστηκε μόνο αυτό που εκείνη την δεδομένη στιγμή τα μέσα του τον πρόσταζαν.

Φίλοι μου, ο Βαμβακάρης, όπως και όλοι οι μεγάλοι άλλωστε δεν έχουν τόπο καταγωγής. Πατρίδα τους, είναι οι καρδιές των ανθρώπων. Ούτε όνομα τους ανήκει… Για ονόματά τους έχουν τις πράξεις των θεών μέσα από την σκέψη μας…

Άγγελος Κανιούρας, Φαρμακοποιός, Μέλος Φ.Ε.Ε.

Ασφαλής απόρριψη φαρμάκων – Πρόταση της Φ.Ε.Ε.

Σύμφωνα με έρευνες του Ινστιτούτου Φαρμακευτικής Έρευνας και Τεχνολογίας (ΙΦΕΤ), περίπου ένα στα τέσσερα φάρμακα που προμηθεύονται οι Έλληνες στα φαρμακεία καταλήγει στα σκουπίδια χωρίς να χρησιμοποιηθεί, έχοντας συνολικό κόστος ένα δισεκατομμύριο ευρώ. 10% των φαρμάκων λήγει πριν χρησιμοποιηθεί καν ή έχοντας χρησιμοποιηθεί μερικώς, ενώ το 5% παρουσιάζει παρενέργειες που οδηγούν τους πολίτες στο να το διακόψουν.

Εκτός όμως από το άμεσο οικονομικό κόστος, η απόρριψη των φαρμάκων στα σκουπίδια έχει μία πολύ σοβαρότερη συνέπεια με πολλές προεκτάσεις: τη ρύπανση του περιβάλλοντος. Τα τελευταία χρόνια, έρευνες ανάλυσης νερού στις Η.Π.Α. έχουν βρει ίχνη ενός μεγάλου εύρους φαρμάκων, συμπεριλαμβανομένων αντιβιοτικών, αντισπασμωδικών, αντικαρκινικών, ορμονών, αντιφλεγμονωδών και ψυχοτρόπων, σε υδάτινους πόρους που αντιστοιχούν στο πόσιμο νερό 1 στους 6 Αμερικανών. Στη Γερμανία έχουν βρεθεί συγκεντρώσεις 1 μέρους καρβαμαζεπίνης ανά δισεκατομμύριο και 2,4 μερών ιωδιούχων σκευασμάτων για βελτίωση της αντίθεσης των ακτινογραφιών. Στη Δανία και τη Σουηδία, 27 διαδεδομένες δραστικές ουσίες ανιχνεύτηκαν στο περιβάλλον.

Τα ευρήματα αυτά αποδίδονται σε μεγάλο βαθμό στη διαδεδομένη πρακτική απόρριψης φαρμάκων στις οικιακές αποχετεύσεις, η οποία είναι ιδίως διαδεδομένη στις Η.Π.Α. Ωστόσο, η συμπερίληψη των φαρμάκων στα οικιακά απορρίμματα έχει εξίσου αρνητικές συνέπειες, καθώς η συγκέντρωση τόνων σκευασμάτων στις χωματερές καταλήγει στην είσοδο των φαρμακευτικών ουσιών στον υδροφόρο ορίζοντα. Κάτω από χωματερές της Γερμανίας έχει βρεθεί κλοφιβρικό οξύ σε συγκέντρωση 12 μερών ανά δισεκατομμύριο και φεναζόνη σε συγκέντρωση 1 μέρους ανά δισεκατομμύριο. Σε χωματερές της Κροατίας η συγκέντρωση της φεναζόνης μπορεί να φτάσει και τα 50 μέρη ανά δισεκατομμύριο!

Αν και δεν έχει εξακριβωθεί ακόμα η επίδραση που έχει στον άνθρωπο η χρόνια λήψη ιχνών πλήθους φαρμακευτικών ουσιών από το πόσιμο νερό, έρευνες έχουν ήδη επιβεβαιώσει οτι μπορούν να βλάψουν την πανίδα που έρχεται σε επαφή με αυτές. Ήδη από το 2003 η Η.Π. 37591/2031/ΦΕΚ τ. Β’ 1419 χαρακτηρίζει τα ληγμένα φάρμακα «Επικίνδυνα Ιατρικά Απόβλητα αμιγώς τοξικού χαρακτήρα» και καθορίζει μέτρα και διαδικασίες για την ασφαλή προσωρινή αποθήκευση, μεταφορά και καταστροφή τους, ορίζοντας υπόλογες για τη διαχείριση αυτή «Υγειονομικές Μονάδες» στις οποίες συμπεριλαμβάνονται τα ιδιωτικά φαρμακεία και τα φαρμακεία των νοσοκομείων.

Βάσει της νομοθεσίας, τα φαρμακεία και οι φαρμακαποθήκες επιστρέφουν κάθε χρόνο στις φαρμακοβιομηχανίες το 2% των φαρμάκων που διακινούνται στην αγορά, που αντιστοιχεί σε 130-240 τόνους σκευασμάτων. Τα φάρμακα αυτά συγκεντρώνονται από μία από τις τρεις διαπιστευμένες εταιρείες διαχείρισης επικίνδυνων απορριμάτων που υπάρχουν στην Ελλάδα και μεταφέρονται σε ειδικές εγκαταστάσεις σε άλλες Ευρωπαϊκές χώρες (κυρίως τη Γερμανία και το Βέλγιο), όπου καταστρέφονται θερμικά ή θάφτονται σε χώρους απομονωμένους από το υπέδαφος, καθώς στην Ελλάδα δεν υπάρχουν οι σχετικές υποδομές. Σημαντικότερη έλλειψη όμως αποτελεί η απουσία ρυθμιστικού πλαισίου για τη διαχείριση των φαρμάκων που απορρίπτουν οι καταναλωτές, καθώς είναι σαφές οτι η ποσότητά τους είναι κατά πολύ μεγαλύτερη από αυτή των αδιάθετων φαρμάκων και παρουσιάζει αυξητικές τάσεις λόγω του φαινομένου της πολυφαρμακίας.

Σε ορισμένες περιοχές της χώρας έχουν υπάρξει τοπικές πρωτοβουλίες ευαισθητοποίησης των πολιτών για αυτό το ζήτημα. Ο Συνεταιρισμός Φαρμακοποιών Θεσσαλονίκης έχει τοποθετήσει κάδους σε 600 φαρμακεία-μέλη του από τη Θεσσαλονίκη, τη Χαλκιδική, τη Φλώρινα, το Κιλκίς, την Καστοριά, την Πέλλα και τις Σέρρες, όπου συλλέγονται ληγμένα φάρμακα, αποστέλλονται σε αποθήκη στη Νέα Ραιδεστό Θεσσαλονίκης και από εκεί προωθούνται στο εξωτερικό μία φορά το χρόνο. Στα πλαίσια αυτού του προγράμματος, το 2008 ο ΣΥ.ΦΑ. συγκέντρωσε 1,5 τόνο ληγμένων σκευασμάτων. Οι Φαρμακευτικοί Σύλλογοι Καβάλας και Ροδόπης ακολούθησαν το παράδειγμά του, ενώ πιλοτικά προγράμματα έχουν επίσης υλοποιηθεί στη Χίο, τη Λέσβο και τα Δωδεκάνησα από τον ΙΦΕΤ σε συνεργασία με τον ΕΟΦ. Σε όλες τις περιπτώσεις το κοινό ανταποκρίθηκε θετικά, με αποτέλεσμα τη συγκέντρωση μεγάλης ποσότητας φαρμάκων.

Προς το παρόν δεν υπάρχει ενιαίο εθνικό πλαίσιο για τη διαχείριση των ληγμένων οικιακών φαρμάκων. Προτείνουμε την τοποθέτηση αδιαφανών κάδων «μονής οδού» στα φαρμακεία προς απόρριψη των ληγμένων σκευασμάτων, με την Τοπική Αυτοδιοίκηση να αναλαμβάνει την περαιτέρω διακομιδή τους. Η ενημέρωση και η ευαισθητοποίηση του κοινού είναι μεγάλης σημασίας για την καλύτερη απόδοση ενός τέτοιου εγχειρήματος.


Συντακτική Ομάδα Φ.Ε.Ε.