Σύμφωνα με έρευνες του Ινστιτούτου Φαρμακευτικής Έρευνας και Τεχνολογίας (ΙΦΕΤ), περίπου ένα στα τέσσερα φάρμακα που προμηθεύονται οι Έλληνες στα φαρμακεία καταλήγει στα σκουπίδια χωρίς να χρησιμοποιηθεί, έχοντας συνολικό κόστος ένα δισεκατομμύριο ευρώ. 10% των φαρμάκων λήγει πριν χρησιμοποιηθεί καν ή έχοντας χρησιμοποιηθεί μερικώς, ενώ το 5% παρουσιάζει παρενέργειες που οδηγούν τους πολίτες στο να το διακόψουν.
Εκτός όμως από το άμεσο οικονομικό κόστος, η απόρριψη των φαρμάκων στα σκουπίδια έχει μία πολύ σοβαρότερη συνέπεια με πολλές προεκτάσεις: τη ρύπανση του περιβάλλοντος. Τα τελευταία χρόνια, έρευνες ανάλυσης νερού στις Η.Π.Α. έχουν βρει ίχνη ενός μεγάλου εύρους φαρμάκων, συμπεριλαμβανομένων αντιβιοτικών, αντισπασμωδικών, αντικαρκινικών, ορμονών, αντιφλεγμονωδών και ψυχοτρόπων, σε υδάτινους πόρους που αντιστοιχούν στο πόσιμο νερό 1 στους 6 Αμερικανών. Στη Γερμανία έχουν βρεθεί συγκεντρώσεις 1 μέρους καρβαμαζεπίνης ανά δισεκατομμύριο και 2,4 μερών ιωδιούχων σκευασμάτων για βελτίωση της αντίθεσης των ακτινογραφιών. Στη Δανία και τη Σουηδία, 27 διαδεδομένες δραστικές ουσίες ανιχνεύτηκαν στο περιβάλλον.
Τα ευρήματα αυτά αποδίδονται σε μεγάλο βαθμό στη διαδεδομένη πρακτική απόρριψης φαρμάκων στις οικιακές αποχετεύσεις, η οποία είναι ιδίως διαδεδομένη στις Η.Π.Α. Ωστόσο, η συμπερίληψη των φαρμάκων στα οικιακά απορρίμματα έχει εξίσου αρνητικές συνέπειες, καθώς η συγκέντρωση τόνων σκευασμάτων στις χωματερές καταλήγει στην είσοδο των φαρμακευτικών ουσιών στον υδροφόρο ορίζοντα. Κάτω από χωματερές της Γερμανίας έχει βρεθεί κλοφιβρικό οξύ σε συγκέντρωση 12 μερών ανά δισεκατομμύριο και φεναζόνη σε συγκέντρωση 1 μέρους ανά δισεκατομμύριο. Σε χωματερές της Κροατίας η συγκέντρωση της φεναζόνης μπορεί να φτάσει και τα 50 μέρη ανά δισεκατομμύριο!
Αν και δεν έχει εξακριβωθεί ακόμα η επίδραση που έχει στον άνθρωπο η χρόνια λήψη ιχνών πλήθους φαρμακευτικών ουσιών από το πόσιμο νερό, έρευνες έχουν ήδη επιβεβαιώσει οτι μπορούν να βλάψουν την πανίδα που έρχεται σε επαφή με αυτές. Ήδη από το 2003 η Η.Π. 37591/2031/ΦΕΚ τ. Β’ 1419 χαρακτηρίζει τα ληγμένα φάρμακα «Επικίνδυνα Ιατρικά Απόβλητα αμιγώς τοξικού χαρακτήρα» και καθορίζει μέτρα και διαδικασίες για την ασφαλή προσωρινή αποθήκευση, μεταφορά και καταστροφή τους, ορίζοντας υπόλογες για τη διαχείριση αυτή «Υγειονομικές Μονάδες» στις οποίες συμπεριλαμβάνονται τα ιδιωτικά φαρμακεία και τα φαρμακεία των νοσοκομείων.
Βάσει της νομοθεσίας, τα φαρμακεία και οι φαρμακαποθήκες επιστρέφουν κάθε χρόνο στις φαρμακοβιομηχανίες το 2% των φαρμάκων που διακινούνται στην αγορά, που αντιστοιχεί σε 130-240 τόνους σκευασμάτων. Τα φάρμακα αυτά συγκεντρώνονται από μία από τις τρεις διαπιστευμένες εταιρείες διαχείρισης επικίνδυνων απορριμάτων που υπάρχουν στην Ελλάδα και μεταφέρονται σε ειδικές εγκαταστάσεις σε άλλες Ευρωπαϊκές χώρες (κυρίως τη Γερμανία και το Βέλγιο), όπου καταστρέφονται θερμικά ή θάφτονται σε χώρους απομονωμένους από το υπέδαφος, καθώς στην Ελλάδα δεν υπάρχουν οι σχετικές υποδομές. Σημαντικότερη έλλειψη όμως αποτελεί η απουσία ρυθμιστικού πλαισίου για τη διαχείριση των φαρμάκων που απορρίπτουν οι καταναλωτές, καθώς είναι σαφές οτι η ποσότητά τους είναι κατά πολύ μεγαλύτερη από αυτή των αδιάθετων φαρμάκων και παρουσιάζει αυξητικές τάσεις λόγω του φαινομένου της πολυφαρμακίας.
Σε ορισμένες περιοχές της χώρας έχουν υπάρξει τοπικές πρωτοβουλίες ευαισθητοποίησης των πολιτών για αυτό το ζήτημα. Ο Συνεταιρισμός Φαρμακοποιών Θεσσαλονίκης έχει τοποθετήσει κάδους σε 600 φαρμακεία-μέλη του από τη Θεσσαλονίκη, τη Χαλκιδική, τη Φλώρινα, το Κιλκίς, την Καστοριά, την Πέλλα και τις Σέρρες, όπου συλλέγονται ληγμένα φάρμακα, αποστέλλονται σε αποθήκη στη Νέα Ραιδεστό Θεσσαλονίκης και από εκεί προωθούνται στο εξωτερικό μία φορά το χρόνο. Στα πλαίσια αυτού του προγράμματος, το 2008 ο ΣΥ.ΦΑ. συγκέντρωσε 1,5 τόνο ληγμένων σκευασμάτων. Οι Φαρμακευτικοί Σύλλογοι Καβάλας και Ροδόπης ακολούθησαν το παράδειγμά του, ενώ πιλοτικά προγράμματα έχουν επίσης υλοποιηθεί στη Χίο, τη Λέσβο και τα Δωδεκάνησα από τον ΙΦΕΤ σε συνεργασία με τον ΕΟΦ. Σε όλες τις περιπτώσεις το κοινό ανταποκρίθηκε θετικά, με αποτέλεσμα τη συγκέντρωση μεγάλης ποσότητας φαρμάκων.
Προς το παρόν δεν υπάρχει ενιαίο εθνικό πλαίσιο για τη διαχείριση των ληγμένων οικιακών φαρμάκων. Προτείνουμε την τοποθέτηση αδιαφανών κάδων «μονής οδού» στα φαρμακεία προς απόρριψη των ληγμένων σκευασμάτων, με την Τοπική Αυτοδιοίκηση να αναλαμβάνει την περαιτέρω διακομιδή τους. Η ενημέρωση και η ευαισθητοποίηση του κοινού είναι μεγάλης σημασίας για την καλύτερη απόδοση ενός τέτοιου εγχειρήματος.
Συντακτική Ομάδα Φ.Ε.Ε.
