Magna Grecia, πολιτιστικό οδοιπορικό της Φ.Ε.Ε. στην Κάτω Ιταλία

 

Περιληπτικά

Ειδικοί λένε πως η κατανάλωση βατόμουρων είναι ωφέλιμη, εφόσον αυτοί οι καρποί περιέχουν πολυάριθμα θρεπτικά συστατικά όπως οι βιταμίνες Α, C, Ε και το φολικό οξύ, τα ιχνοστοιχεία σελήνιο και ασβέστιο, οι πολυφαινόλες και μια ομάδα ουσιών που λέγονται ανθοκυανίνες και τους χαρίζουν το χαρακτηριστικό χρώμα τους.

Αναζήτηση

Παραδείσιο έλεος για τους ξένους Εκτύπωση

Α. Κανιούρας

Φαρμακοποιός

Μια φορά κι ένα καιρό στην εποχή του Χαλκού στην Απουλία της Μ. Ελλάδας.

«Παραδείσιο έλεος για τους ξένους» και «φιλόξενο μέρος» αποκαλεί ο φιλόσοφος Εμπεδοκλής όχι μόνο τον Ακράγαντα, από όπου κατάγονταν, αλλά κι όλη την κάτω Ιταλία. Η «Φιλοξενία» είναι μια λέξη παγκόσμιας φθογγικής εμβέλειας την οποία δημιούργησε ένας λαός που μόνο αυτός γνώριζε την έννοια και την θεμελιώδη αξία της.

Κυρίες και κύριοι, αγαπητοί φίλοι, βρισκόμαστε εδώ όπου κάποτε ήκμασε η Μεγάλη Ελλάδα.» Ένα ταξίδι τόσο κοντινό στο σήμερα και «συνάμα», ένα ταξίδι τόσο μακρινό στο χρόνο». Για να φτάσει κανείς στο τώρα οφείλει πρώτα να ανατρέξει αρκετά πίσω στο χρόνο και να κατανοήσει το «πέρασμα». Δηλαδή εκεί ακριβώς όπου τα ανασκαφικά ευρήματα δένουν το μύθο με την ιστορία και που οι κάτοικοι της άφησαν την γνώση πάνω στα σημάδια του χρόνου. Δρασκέλισμα λαών ετούτο το κομμάτι της γης, όπου άλλος λίγο, άλλος πολύ, το στόλισε με την παρουσία του και το σημάδεψε με τη δικιά του ιστορία. Η «εξακτίνωση» του Κρητικού πολιτισμού ήταν ο τροφοδότης όλων των πολιτισμών της μεσογείου, μηδέ εξαιρουμένου κι εκείνου της Αιγύπτου. Εδώ θέλω να σταθώ σε στοιχεία βασισμένα στο μύθο. Ο μύθος βέβαια μπορεί να εκπορεύεται από χρόνους μακρινούς κι αμφίβολους, ωστόσο η ερμηνεία κι ο σκοπός του ουδέποτε αμφισβητείται. Σύμφωνα με το μύθο λοιπόν η πρώτη εποίκηση της περιοχής γίνεται από τους Κρήτες. Ο Δαίδαλος ιδρύει την πόλη των Καμικών (σημερινό Κάμικο κοντά στον Ακράγαντα) και την παραδίνει στο βασιλιά των Σικανών, Κώκαλο. Ξωπίσω του φτάνει ο Μίνωας για να τον εκδικηθεί, επειδή ο Δαίδαλος βοήθησε την γυναίκα του να συνευρεθεί με τον ταύρο από όπου γεννήθηκε ο Μινώταυρος. Ο Στράβων μας λέει ότι ο Μίνωας δολοφονήθηκε στο μπάνιο του από τον Κώκαλο. Μεγάλο κύμα εποίκων από τον Ελλαδικό σημερινό χώρο έχουμε και την περίοδο μετά τον Τρωικό πόλεμο. Δυο στρατηγοί, Αρκάδες στην καταγωγή, χάνουν το πόλεμο μετά από εξέγερση στη πατρίδα τους πριν τον Τρωικό πόλεμο. Ο ένας εξ αυτών, ο Δάρδανος, καταφεύγει στα σημερινά Σκόπια (Δαρδανία). Στη συνέχεια περνά στην Μ. Ασία μέσω του στενού που πήρε το όνομά του (τα Δαρδανιέλια) και ιδρύεται η Τροία. Ο άλλος στρατηγός βρίσκει φιλοξενία, σε προϋπάρχουσα Ελληνική περιοχή, στη Ρώμη. Οι ηττημένοι Τρώες μετά την πτώση της πόλης τους, μας λέει ο μύθος και οι ποιητές (βλ. Βιργίλιο στην Αινιάδα κ.λ.π), φυγόδικοι στην Αρκαδία, καταφεύγουν στην συγγενική τους πόλη Ρώμη, όπου και γίνονται δεκτοί. Την ίδια περίοδο μια άλλη πόλη, η Πετηλία μητρόπολη των Λευκανών, ιδρύεται από τον Φιλοκτήτη. Το Μεγαπόντιο από τον Νέστορα. Ο Οδυσσέας ιδρύει το ναό της Αθηνάς στο ακρωτήριο Σειρηνουσών (σημερινό Σύρρετο). Το μεγαλύτερο όμως δράμα παίχτηκε με τον Ιδομενέα. Επιστρέφοντας στην Κρήτη από την Τροία, μεγάλη θαλασσοταραχή τον παρέσερνε μακριά από το νησί. Εκείνος ζήτησε την εύνοια των θεών με αντάλλαγμα να θυσιάσει τον πρώτο άνθρωπο που θα συναντούσε σαν πάταγε το πόδι του στο νησί. Τότε οι άνεμοι κόπασαν, ο στόλος βρήκε λιμάνι κι ο πρώτος που συνάντησε ήταν ο γιος του που έτρεξε στο καράβι να τον υποδεχθεί. Ο Ιδομενέας τήρησε την υπόσχεση στους θεούς. Σημειώνω ότι ο ίδιος δεν γνώριζε την μορφή του γιού του αφού είχε είκοσι χρόνια να τον δει. Ο πόνος για το χαμό του γιού του, τον φέρνει στην Σαλεντίνα να ιδρύει πόλη κοντά στο σκόπελο Ιαπυγία, «τους δε Σαλεντίνους Κρητών αποίκων φασίν» μας πληροφορεί επί λέξη ο Στράβωνας. Και δεν ήρθε τυχαία σε τούτα τα μέρη ο Ιδομενέας αλλά τα επέλεξε επειδή του ήταν γνωστά. Εδώ, υπήρχε η πόλη Σατύριο, που είχαν ιδρύσει οι πρόγονοί του Μινωίτες και έφερε το όνομα της Σατυρίας, κόρης του Μίνωα. Επίσης ο Ιάπεξ, γιος του Δαίδαλου συναντάται μαζί του στη Σικελία και έρχονται στην Ιαπυγία Άκρα, εκεί που είναι σήμερα η «Santa Maria di Leuka (Λεύκα)» και ιδρύουν το Βρηνδίσιο (Πρίντεζι). (Κατά άλλη παράδοση το Βρινδήσιο ίδρυσε ο Θησέας που κι ο ίδιος είχε σχέση με την Κρήτη). «Ο πληθυσμός της Απουλίας είναι μικτός. Μαζί με τους αυτόχθονες Αύσονες έρχονται οι Ιλλυριοί και οι Κρήτες. Στην εποχή του χαλκού οι κάτοικοί της Απουλίας έρχονται σε επαφή με τον πολιτισμό των Απεννίνων και αποκτούν, κατά τον Σ. Καργάκο, νέες αρχιτεκτονικές εμπειρίες όπως π.χ. τα μεγαλιθικά μνημεία (ντολμέν, μενχίρ) κυρίως κοντά στη πόλη Μάλιες». Οι Ιάπυγες μιλούσαν την δικιά τους γλώσσα μέχρι το 50 π.Χ. Εκτός από τον ιστορικό Πολύβιο την παρουσία των Κρητών στην περιοχή μας την επιβεβαιώνει και η αρχαιολογική σκαπάνη της περιοχής. Μία άλλη μορφή της ίδιας περίπου περιόδου είναι κι ο Τηλέγονος. Ο Τηλέγονος που ήταν γιος του Οδυσσέα και της Κίρκης, μόλις ενηλικιώνεται στέλνεται από τη μητέρα του προς αναζήτηση του πατέρα του. Από το μαντείο όμως, που ζήτησε την βοήθειά του, έλαβε χρησμό να ιδρύσει πρώτα πόλη εκεί όπου θα έβρισκε στεφανωμένους γεωργούς να χορεύουν. Έτσι έκτισε πόλη που ονομάστηκε Πράνεστον ή Πρίνεστον επειδή τα στεφάνια των γεωργών ήταν φτιαγμένα από κλαδιά πρίνου. Αργότερα στην αναζήτηση του Οδυσσέα ναυαγεί έξω από την Ιθάκη. Γυμνός, ξένος κι αγνώριστος κρύβεται στα δάση και κλέβει ζώα για να ζήσει. Ο Οδυσσέας με τον Τηλέμαχο βγήκαν να αντιμετωπίσουν τον ληστή. Εκείνος όμως με φαρμακερό δόρυ της Κίρκης φονεύει τον Οδυσσέα. Όταν ο Τηλέγονος έφερε το πτώμα του στην Κίρκη εκείνη τον αναγνωρίζει και τον ανασταίνει (έχουμε την πρώτη καταγραφή ανάστασης ανθρώπου στην ανθρωπότητα). Στη συνέχεια ο Τηλέγονος νυμφεύεται την χήρα Πηνελόπη και γεννιέται ο Ιταλός. Όταν αργότερα ο Τηλέγονος μαθαίνει για την συγγένεια του μαζί της, αισθάνεται άβολα κι έτσι φεύγει με το γιο του από την Ιθάκη και ιδρύει το Τούσκολον. Ο Ιταλός βασίλευσε στην Οινοτρία (η χώρα του οίνου) και από αυτόν οφείλει το όνομα της η σημερινή Ιταλία. Στην Ιταλία γεννά κόρη, τη Ρώμη με την Λευκαρία και γιο, το Ρώμο με την Ηλέκτρα. Ο άλλος γιος του Οδυσσέα ο Τηλέμαχος νυμφεύεται την κόρη της Κίρκης, Κασιφόνη και αποκτά μαζί της ένα γιο, το Λατίνο και μια κόρη, που ονόμασε επίσης Ρώμη κι ερχόμενος στην Ιταλία ιδρύουν το Κλούσιον πόλη της Ετρουρίας. Έτσι όταν ομιλούμε για αποικισμό της Κάτω Ιταλίας από τους Έλληνες στους κατοπινούς χρόνους, κατά την άποψή μου, το θεωρώ λάθος. Οι Έλληνες, όπως και στα παράλια της Μ. Ασίας, ήρθαν σε γνώριμα συγγενικά τους μέρη και διατήρησαν την ταυτότητά τους παρά τις μεγάλες προσπάθειες αφομοίωσης τους στους κατοπινούς χρόνους από τους Ρωμαίους. Ο πληθυσμός που συρρικνώθηκε αρκετά στο πέρασμα των αιώνων ενισχύθηκε αργότερα με καινούριους πληθυσμούς με τελευταία προσπάθεια εκείνη κατά την βυζαντινή περίοδο. Χαρακτηριστικό παράδειγμα εναλλαγών κατοίκισης είναι η Καλλίπολη. Η πόλη που ιδρύθηκε στην αρχαιότητα από Έλληνες, κατακτάται από τους Ρωμαίους και παίρνει Ρωμαϊκό χαρακτήρα. Στη συνέχεια ο Αυτοκράτορας του Βυζαντίου Βασίλειος ο Α΄ την μετατρέπει ξανά σε Ελληνική με την μεταφορά Ποντίων από Εύξεινο Πόντο. Το μεγαλύτερο όμως χτύπημα ο εδώ ελληνισμός το δέχεται από το θρησκευτικό φανατισμό των Γερμανικών Παπικών θρόνων παλαιότερα και από το φασιστικό εθνικισμό του Μουσολίνι στην νεότερη ιστορία.

Από την εποχή που ήμουν φοιτητής, στην φιλόξενη τούτη χώρα, άκουγα πως το γλωσσικό τούτο απομεινάρι ελληνισμού έχει τις ρίζες του στο βυζάντιο. Τούτο όμως θεωρώ πως είναι ένα ακόμα μεγάλο λάθος για τον εξής λόγο. Αν εξετάσει και συγκρίνει κάποιος την γλώσσα των «γκρικάνων» με εκείνη των «Τσακώνων» που ακόμα ομιλιέται, έστω και ελάχιστα, στην Αρκαδία της Πελοποννήσου κι ο πιο τυφλός θα διαπιστώσει την ομοιότητά της και καμία σχέση έχει με την βυζαντινή ενιαίοποιημένη ομοιογενή γλώσσα του Ελλαδικού χώρου. Σημειώνω ότι η Τσακώνικη γλώσσα (η απ΄ ευθείας γλώσσα των Σπαρτιατών) είναι το τελευταίο Δωρικό γλωσσικό ιδίωμα στη χώρα μας. Αν ιστορικά σταθεί κανείς στις «παρθενίες» των νόθων παιδιών της Σπάρτης που ίδρυσαν την πόλη του Τάραντα, εύκολα αντιλαμβάνεται ότι μιλάμε για το τελευταίο Δωρικό απομεινάρι της ανθρωπότητας και την προέλευσή του, καθώς και για τον παγκόσμιο πολιτισμικό πλούτο που κρατάει στα σπλάχνα του, σε πείσμα των καιρών, το κομμάτι αυτό γης της πανέμορφης Ιταλικής χερσονήσου.

Όσον αφορά το Λατινικό αλφάβητο, που είναι κοινό σε όλη την Ευρώπη, προέκυψε από το Χαλκιδαϊκό και συγκεκριμένα ήρθε με τους κατοίκους της Παρθενόπης (Νεάπολης) και Κύμης (και οι δυο αυτές πόλεις ήταν αποικίες των Χαλκιδέων

Τέλος, αγαπητοί φίλοι μας θέλω να σας πω ότι η απόφαση της ΦΕΕ που πάρθηκε ομόφωνα από όλα τα μέλη του ΔΣ, δεν έχει χαρακτήρα τουριστικής επίσκεψης. Έχει σαν στόχο και με σεβασμό στην ιστορία του τόπου, τον χαρακτήρα γνωριμίας με τούτο το κομμάτι του Ελληνισμού, που οι πρόγονοί τους, τους έμαθαν να αντιστέκονται στην φθορά του χρόνου και να μην καταθέτουν την ιερή τους ταυτότητα στο διάβα της ιστορίας. Είμαστε εδώ, εν είδη προσκυνήματος να αποδώσουμε «τιμή» σε τούτα τα κραταιά Δωρικά αγκωνάρια του Ελληνισμού και όχι απλά και μόνο να αφιερώσουμε το χρόνο μας για μια επίσκεψη. «Στην ιστορία δεν αφιερώνεις / προσκυνάς τις μνήμες της» γράφω σε ένα μου στίχο.

Τέλος θέλω να πω στους φίλους μας «γκρικο» ότι μπορεί ο γεωγραφικός χώρος των Θερμοπυλών όπου οι Σπαρτιάτες απέκρουσαν τους Πέρσες εισβολείς, να βρίσκεται στην σημερινή κεντρική Ελλάδα, ο ιστορικός του όμως δρόμος αντίστασης και αντοχής αρχίζει από τούτο εδώ το Σπαρτιατικό απομεινάρι του Ελληνισμού.

Σας Ευχαριστούμε.

 

Βιβλιογραφία: Ομηρ.Οδ. Α΄105, Β΄14, Γ΄12, Δ’5, Ι΄55,Λ΄447, Ο΄44, 185, Υ΄124, Φ΄101, Χ΄89. Βιργίλιος Αιν. Β΄81. Σερβ. Αυτόθ. Α΄22. Ευστάθ. Οδυσ. Π΄1796. Κληρικ. Ησιόδου Θεογον. 1013, Οβιδ. Ημερολογ.Ε 92, Ωράτ. Γ΄κθ.8, Πλούταρχος παραλληλ. Μα΄, εν Ρωμύλ.α΄, παρ. Διονυσί. Α΄.β΄. θ΄.και Αριστοτ παρ΄αυτώ. Αριστ.παρ.Μερουλ. Κοσμογραφ.Β΄-δ΄.Ι, Θουκυδίδης στ΄492. Αθ. Σταγειρίτη. Ωγυγία σελ.372.373.374,Σ.Ι.Καργάκος. Απουλία, σελ.15.16.17, Στράβων Γεωγρ.,Πολύβιος.