Αλκοόλ, Έφηβοι και Εκπαιδευτικοί Εκτύπωση

Αικατερίνη Οικονομάκη

Φιλόλογος δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης

 

Αξιότιμοι κυρίες και κύριοι, η σημερινή εκδήλωση γίνεται σε μια προσπάθεια ανάλυσης και αντιμετώπισης ενός σοβαρού και ταυτόχρονα υποβαθμισμένου κοινωνικού πρωτίστως προβλήματος. Αλκοόλ και Έφηβοι. Το πρώτο είναι πια μάστιγα και οι Έφηβοι τα εύκολα θύματα. Οι εκπαιδευτικοί ειδικά της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, επειδή ευρίσκονται σε καθημερινή επαφή με τους εφήβους, πολλές φορές είναι ανίκανοι να αντιμετωπίσουν ένα τέτοιο περιστατικό. Πιστεύω ότι αν ενημερωθούν σωστά, γιατί ευαισθητοποιημένοι είναι εξ’ ορισμού, και αποκτήσουν τις κατάλληλες δεξιότητες διαχείρισης τέτοιων καταστάσεων, έχει γίνει ένα σημαντικό βήμα στην αντιμετώπιση του προβλήματος.

Αρχικά, θεωρώ πολύ σημαντικό να προσεγγίσουμε το θέμα, προσδίδοντας τα αίτια που οδηγούν τον έφηβο στο αλκοόλ. Πρέπει να τονιστεί ότι το αλκοόλ κοινωνικά είναι ανεκτό, δεν επισύρει την κατακραυγή της κοινής γνώμης όπως τα ναρκωτικά και δεν έχει αντιμετωπιστεί με την πρέπουσα σοβαρότητα. Γι’ αυτό δεν θεωρείται ως αρχή μιας κακής και επικίνδυνης συνήθειας.

Παράλληλα να λάβουμε υπόψη μας τον ευαίσθητο ψυχισμό των εφήβων, που δημιουργεί αναστολές και φόβους στην προσπάθειά τους να κοινωνικοποιηθούν. Το αλκοόλ αίρει κάθε αναστολή (με δεδομένο ότι ο έφηβος δυσκολεύεται να έχει αβίαστη και άνετη συμπεριφορά κυρίως με το άλλο φύλο με το αλκοόλ αίρονται οι επιφυλάξεις. Έτσι «γίνεται» άλλος από ότι είναι στην πραγματικότητα, χαλαρός και άνετος). Σ’ αυτήν την επιλογή τα ΜΜΕ παίζουν ενισχυτικό ρόλο, γιατί προβάλλουν κάθε δημοφιλές πρόσωπο με ένα ποτήρι ποτό στο χέρι. Ο έφηβος μιμούμενος κάνει το ίδιο, έχοντας την ψευδαίσθηση ότι όλα τα αντιμετωπίζει επιτυχώς και με τον πιο κοινωνικά αποδεκτό τρόπο.

Ο μιμητισμός είναι παράγοντας σ’ αυτή τη φάση ενίσχυσης του προβλήματος. Στην αγωνία του εφήβου να αυτονομηθεί, να γίνει κάποιος εύκολα και γρήγορα (είναι χαρακτηριστικό του εφήβου να είναι αψίκορος και φιλόδοξος) μιμείται ότι βλέπει και ζει γύρω του. «Αστέρες» κάθε είδους γιορτάζουν με αλκοόλ τις πιο σημαντικές στιγμές της ζωής τους. Ακόμα και η κατάκτηση του πρωταθλήματος γιορτάζεται με άφθονο αλκοόλ. Έτσι ο εθισμός είναι βέβαιος, όχι μόνο στο αλκοόλ, αλλά και στους τρόπους συμπεριφοράς και διασκέδασης. Όλοι μας έχουμε δει ξημερώματα να αδειάζουν μπαράκια από τρεκλιζόμενους νέους. Και αυτό το θεωρούν διασκέδαση. Ας μου επιτραπεί να αναφέρω σύντομα ένα σχετικό βιωματικό περιστατικό. Στα πλαίσια ενός προγράμματος πολιτιστικών δραστηριοτήτων, ανέλαβα με μια ομάδα μαθητών του σχολείου μου να παρατηρήσουμε το φαινόμενο το φαινόμενο του αλκοολισμού στην εφηβική ηλικία και βρέθηκα να θέλουν όλοι οι μαθητές του Λυκείου να ενταχθούν στην ομάδα μου, ενώ υπήρχαν και άλλες δραστηριότητες. Αυτό ασφαλώς δεν είχε να κάνει με εμένα αλλά με το θέμα. Ρώτησα κάποιους γιατί επιλέγουν αυτή τη δραστηριότητα και πήρα την ίδια απάντηση: θα πιούμε άφθονο αλκοόλ με την άδεια του σχολείου και των γονιών μας. Κάπου υπήρχε ενοχή για το αλκοόλ αλλά ταυτόχρονα και ζήτηση από μέρους τους. Βέβαια όταν έμαθαν τι ακριβώς προέβλεπε το πρόγραμμα, έμειναν 8 άτομα στην ομάδα και το αποτέλεσμα της δράσης ήταν να αναδειχθεί ένα πρόβλημα της περιοχής και να κλείσουν αρκετά μπαρ πέριξ του σχολείου και να ενδιαφερθούν σοβαρά οι γονείς τους.

Ας δούμε κάποιους τρόπους αντιμετώπισης του προβλήματος και συμπεριφοράς μας απέναντι στον αλκοολικό έφηβο. Ασφαλώς και είναι γνωστό ότι στους τρόπους διακρίνουμε τα προληπτικά μέτρα και τα κατασταλτικά. Στα πρώτα, ο εκπαιδευτικός είναι ο κύριος παράγοντας αντιμετώπισης του προβλήματος. Το γεγονός ότι είναι ο πιο κοντινός με το γονιό του ενήλικα, κάνει ιδανική τη θέση του, γιατί ταυτόχρονα ο έφηβος τον εμπιστεύεται και τον θαυμάζει. Οφείλει και επιβάλλεται ο εκπαιδευτικός να αποφύγει την ηθικολογία και τους διδακτισμούς. Δεν έχει ηθικό υπόβαθρο το πρόβλημα, αλλά κατεξοχήν κοινωνικό, αξιολογικό. Να διαχειριστεί την πρόληψη με ρεαλισμό, αμεσότητα, ωριμότητα και σοβαρή ενημέρωση, ειλικρινή και τολμηρή προσέγγιση των ιδιοτήτων και των συνεπειών του αλκοολισμού δίνοντας έμφαση στο ότι η προσωπικότητα χτίζεται με γνώσεις και ηθικές αξίες. Σε όλα αυτά να αποφευχθούν κραυγές και απειλές. Ταυτόχρονα οι γονείς αφού ενημερωθούν υπεύθυνα από τα κέντρα διαχείρισης τέτοιων καταστάσεων, να εκπαιδευτούν έτσι ώστε να γίνονται ικανοί στην ψύχραιμη διαχείριση των αλκοολικών συμπεριφορών. Σε κάθε Δήμο να λειτουργεί ένα κέντρο ενημέρωσης και πρόληψης, στελεχωμένο με το κατάλληλο προσωπικό. Να λειτουργεί χωρίς φοβική στάση και προκατάληψη.

Τέλος οι εκπαιδευτικοί, περιοδικά επιβάλλεται εκτός από την επιμόρφωση σε θέματα διδακτικής και ψυχολογίας, πρέπει να αναπτύξουν δεξιότητες προσέγγισης τέτοιων προβλημάτων και διαχείρισής τους. Άλλωστε η επαφή και η οικειότητα που υπάρχει ανάμεσα σε αυτούς και στους εφήβους είναι ο πιο αναγκαίος όρος μιας επιτυχημένης συνεργασίας. Ασφαλώς ο εκπαιδευτικός πρέπει να είναι ο ίδιος πρότυπο. Η πολιτεία πρέπει να αναθεωρήσει τόσο το περιεχόμενο των σπουδών κατά βαθμίδα όσο και τον τρόπο παροχής της γνώσης. Οι ανθρωπιστικές σπουδές αγγίζουν τον ευαίσθητο έφηβο, του καλλιεργούν το ήθος και τον συναισθηματικό κόσμο. Τον προετοιμάζουν να αισθάνεται, να ζει. Αυτός ο «εξοπλισμός» εάν συνδυαστεί με γνώσεις συγκροτούν μια υγιή προσωπικότητα ικανή να αντιστέκεται σε πειρασμούς, να έχει όνειρα και να αγωνίζεται γι’ αυτά.